demus in libro Conieeturarum, ubi de hoe latius agetur (8. Suffieiant igsitEEr ista pauca pro mirabili potestate doetae ignot rantiae ostendenda, dons Amplius;magis ad propositum descendendo/ dico? «ied ascensus ad maximum et descensus ad minimum simplieiter non est possibilis, ne fiat transitus in infinitum, ut in numero ex divisione continui Mec patet, quod / dato quo- EL cudque finito/semper est maius et minusysive in quantitate 42 aut virtute vel perfeetione,fet imsmwde eGeteris necessario da-: bile? cum maximum aut minimum simplieiter dabile in rebus non sit; nec processusffit À) in infinitum, ut statim ostensum est. Nam eum quaelibet pars infiniti sit infinita, implieat contradietionem magis et minus ibi reperiri, ubi ad infini- tum 9 deveniretur, cum magis et iinus sicut nec infinito convenire possunt, ita nee qualemeuwWque proportionem ad infinitum habent, cum neeessario i ipsum etiam infinitum sit. Binarius enim non esset minor centenario in numero in- finito, si per aseensum ad ipsum posset actu deveniri, sicut Jdedpr-— 1d i| E X 1 T: Dad v E E ^ H A ama rr rr - rmm ura ED Rs j qe 7 E — EE — S IURE - rr - PAM SS MET TT em 7 ME pa I-yOMEL-AE —— aisi c chup up NR Ua aa - "- nee linea infinita ex infinitis bipedalibus iminor;esset linea in- fünita ex infinitis quadrupedalibus lineis. Nihil est itaque dabile, quod divinam terminet potentiam, quare/ omni dato dabile est maius et minus per ipsam, nisi datum esset abso- lutum maximum, ut in tertio libello deducetur. Solum igitur POET - (1) Già si é avuto occasione di dire che se il De docta ignorantia tratta prevalentemente di ontologia e di eosmologia, il De coniecturis riguarda specialmente la gnoseologia; ora, il problema, d'ordine ap- punto gnoseologico, accennato qui dal Cusano, é da lui trattato spe- cialmente nel libro z del De coniecturis e precisamente dal capo 1 al 10, nei quali cerca di spiegare per via dialettica il progresso delle espli- - cazioni dall'uno, nella convinzione che esse, come si manifestano all'in- telletto, si attuino anche ontologicamente nell'essere.
" -— Aw "d Em - vem, tjm ct d eg: - d nore € , Non enim potest esse maius quam est? hoe modo; C: quae. : "emm LIBER II bL. lhet€, 69 absolute maximum, est negative infinitum, quare solum illud 'est id quod esse potest omni potentia. is ersum vero eum omnia comp lectetur, quae ^) Deus non sunt, non potest esse negative infinitum, lieet sit sine termino et ita priváative infinitum; et hae consideratione nec finitum nee infinitüm est. quidem ex defectu evenit; possibilitas enim,/sive mate ria ultra se non estendit. Nam non est aliud T Üniversum posse semper aetu esse maius quam dieere éposse/esses* transire & in actu infinitum £Sse », quod est impossibile, eum in finijactualitas, quae est Rbsolaia aeternitas, ex posse Oriri nequeat, omnis essendi possibilitas. Dei potentiae, maius, tamen, quae in infinitum non est actu exte nsibilis, quae est aetu respeetu infinitae quae est interminabilis, universum posset esse Quare lieet in resistente possibilitate essendi, aut materia, universum maius esse nequit, et ita intermin: atum, cum aetu maius eo dabile non Sit ad « juod terminetur, et sit privative infinitum. Ipsum au- tem non est aetu nisi contracte, ut sit meliore quidem modo, quo suae naturae patitur eonditio. Est enim creatura, necessario est, ab esse divino simplieiter absoluto, prout con- sequenter in doeta ignor: ntia, quanto elarius et simplieius fierit poterit, quam brevissime sumus? ostensuri.
quae CAP. IL G HN Quom P essc creaturae.sit'intelligibiliter ab esse primi.
Docuit nos sacra ignorantia in prioribus nihil a se esse nisi maximum simpliciter, ubi in se, per se ómmis4 idem sunt, ipsum seilicet absolutum esse; necesseque esse omne quod est, id quod est án quantum es zb ipso esses ijuomodo enim id,,quod a se non est,aliter esse posset quam ab aeterno esse? Quoniam autem ipsum maximum procul est ab omni An RS ct e à Se, erimus; c) A: quod; B: quo.
M ERRAT RETI TCI EET pn Mart ue T jn Hx - D: * 4 :, I. 14 nn * jf B - M PC ot mw x Nine o en Duae zeo0 D oe cali er i Rt e OE ER sa EG UN DEB DOCTA IGNORANTIA invidia (f, non potest esse diminutum/ ut tale; communicare. Non habet igitur creatura, quae ab esse est, omne id,quod est: corruptibilitatem, divisibilitatem, imperfectionem, diver- sitatem, pluralitatem et epetera huiusmodi /a maximoj'aeterno, indivisibili, perfeetissimo, indistineto, uno, neque ab aliqua causa positiva (P). Sicut enim linea infinita est rectitudo in- finita, quae est causa omnis esse linealis, linea vero curva, in hoe quod linea, ab infinita est, in hoe quod curva, non ab infinita est, sed curvitas sequitur finitatem, quoniam ex eo curva, quia non maxima fsi enim maxima esset, curva non esset, ut superius e$get ostensum)zita quidem contingit rebus, quoniam maximum 9f esse nón possunt, ut4P sint diminuta,; altera, distineta et egetera huiusmodi, quae quidem causam non habent. Habet igitur creatura a Deo, ut sit una, disereta et connexa universo, et quanto magis una, tanto Deo similior (9).
m pim Dura menti ue ai noo mt 4 1 PN i " je v; - edd - "uada M nint PN ERR. i 24 1 wu E "^ VETERE — c. I &. 1 223 i kac do onde JM NET RE "P s "dk Mera 35]: TUN WUTUT SUR TY — HI anc iu e EL - 1 TEM;: SR SEU SN POSTEN PROP, ECC UP reme strdon peni A up oni e neta enormen —-— I: - - vice * TS "Tod ] y í u 1 Y A N 1 q rwv fae i. IN C37 "wrtÉRCTCtInmE: (2) Il problema dei rapporti tra Puno ed i molti, tra creatore e creature, riguardo specialmente alla corruttibilità, pluralità, imper- fezione, divisibilità di queste in contrapposto all! ineorruttibilità, unità, perfezione, inscindibilità di quello, é stato per il Cusano uno dei piü acri e dei piü tormentosi (v. pià avanti, in questo stesso capo del.De docta ignorantia). Cfr. specialmente De genesi (p. 219), De mente, 1m, 6; De ludo globi, x (p. 299); De beryllo, 16; e De venatione sapientiae, t.
(3) Questo motivo del rapporto tra maggior unità e maggior per- fezione ricompare anche nel De coniecturis à proposito della perfezione maggiore dellintelletto, in confronto di quella della ragione, per il fatto appunto del suo maggior potere di ascensione verso l'unità prima assoluta: «Dum intellectus res abstraetius extra omnem rationis alte- « ritatem in sua simplici intellectuali natura intuetur, eas extra ipsa « phantasmata in claritate veritatis amplectitur. Intellectus enim alte- « ritas est infinitae unitatis; quanto igitur ipse intellectus à sua alteri- «tate se altius abstrahit, ut in unitate simplicissima plus ascendere « queat, tanto perfectior altiorque existit. Nam cum omnis alteritas non «nisi in unitate attingibilis est, non potest intellectus seipsum, qui «alteritas est, cum non sit divinus absolutissimus intellectus, sed hu- « manus, nisi in ipsa divinissima unitate uti est, intueri » (De contect., n, LIBER II /^(1 LIBER II /^(1 Quod autem eius unitas est in pluralitate, discretio in con- fusione, et connexio in diseordantia, a Deo non babet, ne- que z aliqua eausa positiva, sed gre o igitur copulando simul in ereatura necessitatem absolutám, a qua est, et contingentiam, sine qua non est, potest intelligere esse eius? Nam videtur Qua ipsa ereatura, quae nee est Deus nec nihil, sit quasi post De um / et ante nihil, intra Deum et nihil, ut ait unus sapientum: "Deus est oppositio nihil; media- tione entis; ec tamen potest esse ab esse et noneesse com- posita. Videtur igitur neque esse, per hoe quod descendit ab esse, neque non esse, quia est ante nihil, neque composita.& ex illis./ Noster autem intelleetus, qui nequit transife con- tradietoria, divisive aut compositive fsse ereaturae non at- tingit, quamvis sciat eius &sse non esse nisi ab esse maximi. Non est igitur éime ésse intel ligibile, postquam fisse, à quo est, non est intelligibiles $ieut nec/sesse accidentis est in- telligibile, si substantia, cui adest, non intell ligitur /Me-igitur non potest creatura/ ut creaturay'diei una, quia descendit ab unitate, neque plures, quia eius f&sse est ab lino, neque ambo eopulative, sed est unitas eius in quadam pluralitate contingenter; ita de simplicitate et compositione et reliquis oppositis pariformiter dieendum videtur.
Quoniam vero ereatura per Ésse maximi ereata est, in maximo vero idem est ésse, facere et creare, tune non aliud videtur esse ereare quam, Deum, omnía esse &. Si igitur Deus est omnia et hoc est creare, "quomodo "Intelligi hoe poterit, quod ere eatura non est aeterna, eum Dei e sit aeternum, immo ipsa aeternitas? 6. hf quantum enim ipsa ereatura est a) B, C: postquam esse, a quo est, non intelligitur.
) Queste formule richiamano quella analoga dello stesso Cusano: Videre Dei est operari, che si trova nel De visione Dei (5, p. 184).
(2) Ecco come nel De dato Patris luminum (8, p. 287) il Cusano scioglie in qualche modo i dubbi di cui parla in questa parte del De docta ignorantia: «Descendit creatura de aeter nitate, in qua semper «fuit. Sed quia data aeternitas non fuit nisi contracte recepta, hinc «aeternitas sine principio principiative recepta existit. Mundus igitur - IE Pe. 255 AREPCSIÜ 2 3 o METXCTTrem Mygrecz eos 5 md —— a Ez dco Tw Cr : tai a eu TKER LB T —— ÓEE a nae a pud ema n EL à i 12 DE DOCTA IGNORANTIA ésse Dei, nemo dubitat esse aeternitatem; irn quantum igitur. cadit sub tempore, non est a Deo, quif est aeternus IQuis igitur intelligit creaturam ab aeterno et cum hoe temporaliter esse? Non potuit enim ereatura in Ésse ipso in aeternitate non esse neque potuit prius tempore esse, quando ante,tempus non fuit prius; et ita semper fuit, quando esse potuit. Iouis denique in- telligere potest Deum esse essendi formam /"ffec tamen immi- sceri ereaturae? Non enim ex infinita linea et finita curva po- test unum exoriri eompositum, quod absque proportione esse nequit. Proportionem vero inter infinitum et finitum cadere non posse nemo dubitat. Quomodo igitur capere potest intelle- cetus esse lineae eurvae ab infinita recta esse, quae tamen ipsam non informat ut forma, sed ut causa et ratiogí&uam qui- i dem ratió hem non potest par tierpare partem eapiendo, iy, sit infinità € et indivisibilis&at materia partieipat formam, "ut Socrates P et Plato humanftateni$ aut ut totum par tieipatur a partibus sieut uni universum a suis partibus? nec ut plura spe- cula eandem faeiem diversimode, eum nón sit (sse ereaturae ante abésse, cum sit ipsum sieut speculumj ante est speculum quam imaginem faciei recipiat. Quis est igitur, qui intelli- gere queat,quomodo diversimode una infinita os partiei- petur in diversis creaturis, cum creaturae ésse non possit aliud esse quam ipsa tesplendentia, non áliquo alio positive reeepta, sed contingenter diversa?.| (duemadmodum fortassis si penitus artificiatum, ab idea artifieis dependens/ non haberet aliud €sse quam dependentiae, a quo haberet ésse et sub euius influentia econservaretur, sicut imago speciei i in speculo; positg, quod qmidem speculum ante aut post per ge et Ín se nihil sit. Neque potest intelligi squomodo Deus per ereaturas visibiles possit nobis manifestus fieri; nam non sieut intellectus hi e IN LE: EN c ER EB Ep LH. DEM - 1 mm EN 1 $2 — Sw ——Á— OX — CDM d TTL IfTUDMeem— — icm - bM rel itg tg ge idR To. tl M uu tt «habet principium, et in ipso aeternitas est omne esse eius. Sed quia «non est recepta aeternitas nisi principiative in descensu mundi, tune «mundus non est aeternitas absoluta, sed aeternitas principiative contra- « cta. Aeternitas igitur principiata est, et aeternus mundus factus est ».
siu LIBER II 13 noster solum Deo et nobis cognitus, qui, dum in eogitationem venerit, ex quibusdam phantasiis formam quandam in me- moria reeipit coloris aut soni aut alteriusz qui prius informis fuitdl Bet post hoef'aliam assumens signorum, vocum aut littefarti formam/'se aliis insinuat. Namquamvis Deus propter suam eognoscendam bonitatem; ^ pet unt, aut ex eo, quia maxima absoluta necessitas creavit mundum. qui ei oboediat, ut sint qui cogantur et eum timeant et quos iudicet,vel aliterfs tamen manifestum est eum nec aliam formam induere. euin sit forma omnium formarum, nee in positivis signis apparere, cum ipsa signa pariformiter in eo quod sunt, alia requirerent, in quibus, eswemé/ et ita in infinitum. Quis ista intelligere posset, quomodo omnia illus unieae infinitae formae smt imago/ diversitatem ex contingenti habendo, quasi creatura sit De us occasion: w(üsj sieut aeeidens substantia OCCASIOnAta; et mulier VIT "OCccasionatus? éhioniam ipsa forma infinita non est nisi finite recepta, ut omnis ereatura sit quasi infinitas ncem-dimtins EE ad RE finita, aut Deus creatus (1), ut sit eo modo, quo hoc melius COSse mem possit; ac si dixisset ereator//F iat, et quia Deus fieri non potuit, qui est ipsa aeternitas, hoe faetum est,quod fieri potuit Deo similius. Ex quo subinfertur omnem ereaturam ut talem perfectam, etiam si alterius re spectu minus perfeeta videatur. Communicat enim piissimus Deus sse omnibus eo modo, quo pereipi potest. Cum igitur Deus absque diversitate et ieidia communicet et reeipiatur, ita quod aliter et alte- rius contingentia recipi non sinat, quiescit omne ése ereatum 1) Questa formola del Cusano, che, come quella ehe si legge nel medesimo capo piü avanti: Deus in rebus multiplicatus, male intesa o presa per sé, si potrebbe interpretare in senso panteistico, richiama altre formole, che non meno si presterebbero ad una tale interpreta- zione; Tra le altre: Deus est in mundo, mundus est in Deo del De conie- cturis (11, 7, p. 101), Deus materia formabilis del De visione Dei (Xv, p. 196); Deus invisibilis ut in se et visibilis ut creatura pure del De visione (11, 191). Per la retta interpretazione di queste e simili formole si veda il capo 14 del lib. x: del De coniecturis, dove il Cusano Spiegando il detto: homo humanus Deus, addita una spiegazione trascendentale di tutte le for- mole analoghe.
5 y 1 4 11 PEN Lact due ORG: AN MAL" E n nc vag idea lae PLE t n getestet itt Put dia pU "csl E (4 DE DOCTA IGNORANTIA in sua perfectione, quam habet ab ésse divino liberaliter, nulum aliud ereatum 6sse appetens/ tamquam perfectius, sed ipsum, quod habet a maximo, praediligens, quasi quod- dam divinum munusj hoe ineorruptibiliter perfiei et conservari optans.
CAP. III Quomodo maximum complieet et explicet omnia intelleetibiliter (y.
Nihil diei aut cogitari 9 potest de veritate investigabili (desepra. in prima parte) quodsinspeimssvenitmte non sit com- plieatum4 Uinnia enim, quae cum eo, quod de veritate prima ibi dietum est, eoncordant, vera esse necesse. est; c&etera, quae diseordant, falsa sunt. Ibi autem ostensum reperitur non posse esse nisi unum maximum omnium maximorunt. Ma- ximum autem est, eui nihil potest opponi, ubi et minimum est maximum. Unitasigitur infinita est omnium complieatio (^ tup Vue t ATP ei (1) La complicatio di cui parla il Cusano in questo capo, conside- rando il valore ontologico, nel De coniecturis e nei tre libri De idàotae sapientia vien considerata ne' riguardi enoseologiei, il che porta il Cu- sano a parlare del conceptus absolutus, o conceptus conceptuum in quanto complicatio vivace ed infinita di tutto il conoscibile. Tale concetto as- soluto é Dio, ma l'imagine di esso é nell'intelletto umano, il quale esplica da sé il conosciuto, né piü né meno di quello che da Dio si esplieano gli enti, che in ultima analisi sono per il Cusano i concetti entificati del concetto assoluto. Ofr. su ció l' importantissimo lib. 1 del Je idiotae sapientia specialmente p. 144.
(2) A meglio chiarire i rapporti tra ontologia e gnoseologia nel con- cetto di complicatio, giova riferire questo passo nel De ludo globi (ib. x, p. 231) dove il Cusano mette a raffronto l'unità infinita, di cui é discorso nel De docta ignorantia, e lunità della mente: « Deus est unitas illa «quae et entitas, omnia ut esse possunt complieans; anima vero ratio- «nalis est unitas, omnia ut nosci seu discerni possunt complicans. In « unitate, quae Deus est, complicatur unitas animae rationalis ut esse ^ Jia suras 7. Oa Eutr eom peek ii IEEE Merci Rt ER RD RETE, Mae ] d ; IL: LIBER II | (5 n Koc quidem dieiter unitas, quae/omnia unit, e& pon.selemm ut unitas numeri complicatio est, est maxima, sed quia omnium; £t sicut in numero explieante unitatem non repe- ritur nisi unit: iS, ita in omnibus, quae sunt, non nisi maximum reperitur. Ipsa quidem unitas punetus die itursrespeetu quan- titatis ipsam unitatem expl icantis, quando nihil in quantitate repe ritur nisi punetus. Sieut ufjique in linea est punetus, ubi- eulque diviseris, ita iti superfieie et corpore. Nec est plus quam unus punctus, qui non ewe aliud quam ipsa unitas infinita, quoniam ipsafpunctus, qui est terminus, perfeetio et totalitas lineae et quantitatis/ ipsam complieans; euius prima explicatio linea est, in qua non reperitur nisi punetus./Ita quidem quies est unitas; motum complicans, qui est qüies ies: ordinata, si subtiliter advertis. Motus igitur est explicatio quietis!Tta nunejsive praesentia /complieat te Be dk teritum fuit praesens, futurum erit praesens; nihil ergo reperitur in tem- poref nisi praesentia ordinata. Praeteritum igitur et futurum est explieatio praesentis, praesens est omnium praesentium temporum complieatioget praesentia tempora illius seriatim sunt explieatioget non reperitur in ipsis nisi praesens. Una est ergo praesentia omnium temporum comrplieatio! et illa * possit id quod est, scilicet ut est anima, in se notionaliter omnia com- * plicans. In unitate igitur, quae Deus est, omnia ut et cognosei possunt * complicantur, cum idem sit in Deo unitas et entitas. Ideo ibi esse at co- * gnoscei similiter idem sunt. Unitas autem, quae est anima rationalis, *non est idem cum ipsa entitate, quae est essendi forma, per quam « habet et ipsa anima, quod est. Sed bene convertitur unitas animae cum * Sua propria entitate, licet non cum absoluta entitate, quia nec unitàs «animae est absoluta, sed est ipsius animae propria, sicut et sua en- « titas. Unde anima rationalis est vis complicativa omnium notionalium « complicationum. Complieat enim complicationem multitudinis e com- * plieationem magnitudinis, scilicet unius et puncti, nam sine illis, sci- «licet multitudinis et magnitudinis, nulla sit discretio. Complicat com- * plieationem motuum, quae complicatio quies dieitur, nihil enim in «motu, nisi quies videtur, complicat enim complicationem temporis, *quae nune seu praesentia dicitur. Et ita de omnibus eomplicationibus « dicendum, quod anima rationalis est simplicitas omnium complicatio- «num notionalium ».
Apte EI oT A i ' lehrt lE m causa u-niiassiass Le A0. DE DOCTA IGNORANTIA quidem praesentia est ipsa unitas.!Ita identitas est diversi- tatis complieatio, aequalitas inaequalitatis; et simplieitas divisionum sive diseretionum. Una est ergojeomplicatioj et non est alia substantiae, alia qualitatisfaut quantitatis/ et ita de reliquis complieatio, quoniam non est nisi unum maximum, eum quo eoineidit minimum, ubi div TENA complieata iden- titati complieanti non opponitur. Sicut enim unitas alteritatem praecedit, ita et punetus, qui est perfeetio, magnitudinem;, yerfeetum enim omne imperfectum antecedit, ita quies motum, identitas diversitatem, aequalitas inaequalitatemj et ita de reliquis, quae eum unitate convertuntur, quae est ipsa aeter- nitas; plura enim aeterna esse non- possunt. Deus ergo est.. omnia complieans in hoe,quod omnia in eo; est UMYY cans in hoe quig ipse in omnibus 5. Etj ut in numeris in- tentionem declaremus; numerus est explieatio unitatis; nume- rus autem rationem dieit, fatio autem ex mente est; propterea bruta, quae mentem non habent, numerare nequeunt. Sieut igitur ex nostra mente, per hoe quod eirea unum commune multa singulariter intelligimus, numerus exoritur; ita rerum pluralitas ex divina mente, in qua sunt plura sine plur alitate/ quia ex unitate complieante. Per hoc enim quod res non pos- sunt ipsam aequalitatem essendi aequaliter partieipare, Deus in aeternitate unam sie, aliam sie intellexit, ex quo pluralitas, quae/est.in ipsoJunitas, exorta est. Non habet autem pluralitas sihe numerus aliud esse quam ut est ab ipsa ugitate. Unitas igitur, sine qua numerus non esset, numerus, est in pluralitate; et hoe quidem est unitatem explieare omniaj sei- lieet in & pluralitate esse. Excedit autem mentem nostram modus complieationis et explicationis; quis, rogo; intelligeret quomodo ex divina. Anente rerum sit pinrantem o5 quem in- AL E: de VM Eee Mi adn M numerum, Ven DINTTS considerando, quomodo numerus , a) À, B: in; Ct 2 (1) Anche questa formola torna sovente nel Cusano: cfr. De conie-- cluris, nu, 1; De genesi (p. 198); De mente, 1 (p. 145) De visione Dei, 10 LIBER II (t est unius communis per mentem multiplieatioz videtur,quasi Deus, qui est unitas, sif* in rebus multiplieatus, postquam intelligere eius est fesse (B); et tamen intelligis non esse pos- sibile illam unitatem, quae est infinita et maxima, multipli- cari. Quomodo igitur intelligis pluralitatem, cuius fesse est y m ab uno, absquejfnultiplicatione?49Àut quomodo intelligis multi- f» - . plieationem unitatis absque multiplieatione? Non quidem sicut speeiei unius,/aut unius generis in multis speciebus aut in- dividuis, extra quae genus aut species non est nisi per intel- leetum abstrahentem. . Deus igitur, euius fesse unitatis non est per intellectum & rebus £ abstrahentem, neque rebus unitum aut immersum, A quomodo explieetur per numerum rerum, nemo intelligit. Si eonsideras res sine eo, ità nihil sunt/sieut numerus sine unitate. Si consideras ipsum sine rebus, ipse est et res sunt nihil. Si consideras ipsum, ut est in rebus, res aliquid esse, in quo ipse est, eonsideras; et in hoe erras, ut patuit in proximo eapitg," quoniam €$sse rei non est &liquid, ut est —1 diversa res,.sed eius fesse est a^ mamma) £ssc. Si consideras rem ut est in Deo, tune est Deus et unitas, Ion &) In B, € manea: « rebus. b) In A manca: macimi, che ci sembra invece i necessario.
(1l) Qualehe cosa di simile afferma nel De coniecturis (11, 16) il Cu- ? sano à proposito dell intelletto, dove dice: « Quoniam intellectus con- *Stat unitatem esse rationis, quae ipsum in alteritate participat, «hine intellectus, ante alteritatem existens, nec tempori, quod ex ) « «ratione prodit, nec corruptibilitati subiicitur, cum sit rationalis al- «teritatis absolutior unitas. Non est igitur eius natura corruptibilis, «cum rationem praeveniat. Ubi vero unitas absorbet alteritatem, ibi «immortalitas. Quare et altior illa rationalis natura, quae phantasma- «tum alteritatem in luce suae unitatis absorbet, et in lumine immor- « talis intellectus occultatur,ita est immortalis, sicut lumen inumbratile. «Sicut enim lumen ipsum, in quantum in se est, non potest esse vi- Pe 7 rre: UL TREEUTEET Asti mnc n TÍ- fmm ar « sibile, ita ratio pura non potest non intelligi. Et haec est vita eius «et perfectio. Et in hoc differentiam rationis humanae atque bestialis « venari poteris, cur ipsa humana in immortalitate vitae intellectualis, «quae est semper intelligere, absorbetur, quia semper per se intelli- «gibilis, uti lumen per se visibile ».
E: (8 DE DOCTA IGNORANTIA restat nisi dieere, quod pluralitas rerum exoriatur eo,quod Deus est in. nihilo. Nam tolle Deum a cereatura,et remá- net nihil: tolle substantiam à composito,et non rémanet ali- quod aeeidens, et ita nihil remanet,(Quomodo hoe possit per nostrum /intelleetum attingi! nam quamvis aeeidens pereat, sublata substantia, non est propterea aeeidens nihil, perit autem quia aceidentis esse est adesse. Et propterea sieut quan- titas non est nisi per esse substantiae, tamen quia adest, tune substantia per quantitatem est quanta. Non sie e& hie, nam ereatura non ita Deo adest; nihil enim confert Deo, sieut aceidens substantiae; immo àccidatagin tantum eonfert substantiae, quod quamvis ab eg habeat esse, tamen ex eon- sequenti substantia sine omni aeeidente esse nequit; hoe qui- dem in Deo similiter esse nequit.
Quomodo igitur/ intelligere! poterimus; lereaturam, ut erea- turam, quae a Deo estj 'et nihil etiam ex GOHSPOUORdS ei tri- buere potest, qui est fase? ft si ut erdilura non habet etiam tantum entitatis sicut aeeidens, sed est penitus nihil, quomodo intelligitur pluralitatem rerum per hoe explieari, quod.Deus est in nihilo, cum nihil non sit alieuius entitatis? Si dieis: eius voluntas omnipotens caüsa est, et voluntas et omnipotentia sunt suum fsse; jam "oia estin circulo ) theo-. logia; necesse est igitur fateri te penitus et complieationent et explicationem, quomodo fiat, ignorare; et hoc tantum scire, quod tu ignoras modum, lieet etiam scias Deum omnium re- rum complicationem Bl ox.plieationem, et7 ut est complicatiog ** omnia in ipso esse ipswm 9, et; ut est explieatio, ipsum in omnibus esse id quod.sunt, sieut veritas in imagine; ac sí faeles esset in imagine propria, quae ab ipsa multiplicatur distanter et propinque; quoad imaginis multiplieationem£ non dieo seeundum distantiam localem, sed gradualem a veritate faciei, eum aliter multiplieari non possit in ipsis multiplieatis ab una facie diversis imaginibus diversimode et multipliciter una faeies appareret;supra omnem sensum et mentem inin- telligibiliter.
LIBER II 19 JAP. IV Quomodo universum maximum eonítraectum tantum est similitudo absoluti.
Si ea, quae in praemissis nobis per doetam ignorantiam manifestata sunt, subtili consideratione extenderimus, ex hoe $amen quod omnia absolutum maximum esse,'aut ab eo esse scimus, de mundo seu 9 üniverso, quod maximum.contra- ctum ftantum esse volo, multa nobis patere poterunt. Nam ipsum eontraetum seu concretum, eum ab * absoluto omne id habeat quod est? tune illud, quod est maximum, maxime absolutum quantum potest 4mitatur. Imitur quae in primo libro de absoluto maximo nobis notaj/sunt,.et"emme-ei-9 ut absoluto absolute maxime conveniunt, illa contracto contracte convenire affirmamusgffliq ua aatem explieemus 9 ut inquirenti ingressum paremus. * ' Deus est absoluta maximitas atque unitas absolutg'/ diffe- rentia. atque distantia praeveniens atque uniens, uti sunt contradietoria, quorum non est medium; quae absolute est a ———— ee Terme me n eet idj quod sunt omnia, in omnibus absolutum prineipium at- que finis rerum; atque entitasf. In qugs-omnia sunt/ sine pluralitate/'ipsum maximum absolutum simplieissime, indi- stinete, sieut infinita, linea omnes ^ figurae. Ita pariformiter mundus sive líniversittm est contraetum maximum atque unum, opposita praeveniens eontracté,'ut sunt contraria; exi- stens contraete id, quod sunt omnia;in omnibus principium contraetum/ atque contraetus finis rerums; ens eontraetum, infinitas contracta, ut sit contracte Infinitus? in quo omnia; sine pluralitate/sunt ipsum maximum contraetum eum eon- traeta simplicitate et indistinetione P. sicut linea maxima contracta est coontraete omnes $ figurae. Unde, quando reete i Er a MEL enm : hus. PIDE.
- tx La p T — 80 DE DOCTÀ IGNORANTIA consideratur de contraetione, omnia sunt claraz,lNam infinitas contraeta/ aut simplieitas, seu indistinetio per infinitum de- scendit in contraetionems: ab eo quod est absolutum, ut infinitus et aeternus mundus €: adat/ absque DEOPOT tione, ab absoluta. in- fnitate et aeternitate/ et unum ab. unitate.. Unde unitas abso- luta ab omni plur: alitate «P501 uta est; god contracta unitas, quae est unum dniversum, lieet sit unum maximum; eum sit contraetum, non est à pluralitate absolutum, licet non ^ ait nisi unum maximum eceontractum. Quarej quamvis sit maxime unum, est tamen illa eius unitas per pluralitatem contraeta, sieut infinitas per finitatem, simplieitas per com- positionem, aeternitas per suce cessionem, necessitas per.pos- sibilitatem et ità de reliquis, quasi absoluta necessitas se communicet absque permixtione et in eius opposito eontracte terminetur 9; aec si albedo haberet in se ésse absolutum sine abstraetione nostri intelleetus, à qua album esset contracte album: tune albedo per non-albedinem in aetu albo termi- naretur, ut hoe esset-9 album per albedinem, quod absque da ééal e E - EM z mra eq warm —- S e MALO ———À— Mtm T-— ea album non esset. Ex hi$ multa investigator elicere poterit. Namyj sieut Deus, eum sit immensus, non est nec. in sole' nec in luna, licet in illis. sit id, quod sunt absolutef ita iniversum nee est in sole; nee in luna, eet in ipsis est id quo sunt eon- traete. Et quia quidditas solis/non est aliud a quidditate absoluta lunae, quoniam est ipse Deus, qui est entitas et quidditas absoluta omnium, et quidditas contraeta solis est alia a quidditate contraeta lunae, quia ut quidditas abso- luta rei non est res ipsa, Ka contracta non est aliud quam | ipsa? Quare patet quod, eum üniversum sit quidditas eontraeta; quae aliter est in sole eontraeta et aliter in luna, hine iden- titas liniversi est in diversitate; sicut unitas in pluralitate. Unde üniversum, licet non sit nee sol nee luna, est tamen in sole solg et in luna luna, sed id, quod est sol, et luna, sine pluralitate et diversitate. Universum dieit universitatem, WOPTERINORRBITEATTNTIPTT SOR ITHPTERINENE Pp rd Mo mos BOO "pU E AUS hoe est unitatem plurium; Propter hoc sieut humanitas non est nec Soerates, nee Plato, sed in Soerate est Soerates, in Platone Plato, ita üniversum ad omnia. Quoniam vero dictum est üniversum esse principium eontractüm tantumj atque in hoe maximum, patet quomodo per simplicem. emanationem!
PEG ATE UE, V aecrr E oga P