SigPhi · Nicholas of Cusa

De pace fidei

Page 2 of 3

cí poteft hic fpíritus:cuius vís eft diffufa pet vníterfum.ita p hexüs quo pattesad ynű feu tot cõneãűtur fine quo perfe&ío nulla fubfifteret:habeat deñ fuú princi- píum.lta clare cõfpícítur:očs fapičtes aliquid trinitatis ín vnítate attigifle,.& pro pterea d hanc quãnos audíuim? explanatíonē audiuerint:gaudebűt & laudabűt, : CRelpondit GALLVS, CAP.XI VAASA Liquarido hoc argumentum yentilatum ínter ftudiofos audiui, Aerer- N nitas:aut eft ingenita aut geníta/aut nec ingenita inec genita, V ide/ínz Y DKE N genitam: rationabiliter patrem omnipotentem vocařígenitam:yerbumi feu filium.nec ingenitam nec genitam: amorem feu fpíritúűfangumquía ipfe proz cedit ab vtrog.& nec eft ingeníitus:quia non eft pater, nec genitus: quía non eft fiz líus/ fed procedens ab vtrog, Vna eft igitur æternitas:& illa eft trina & fimplici} fima, Vna deítas:trína,vna effentia: trina,vna yíta:trína,vna potentia: trinayna yírtus:trina:]n hac autë fchola profeci:yt quæ obfcura fuerunt /luce clarius quana tum nunc datur patefcant, Et quoníã maxima reftat contradi&io in műdo/aflerëéz tibus quibufdam verbű carnem fatum ob redéptíonem omni aliis aliter fentíen= tíbus:oportet fuper hoc nos informarí /quomodo ín ea difficultate concordiam at4 tingamus. VERBV M.Hanc partem elucidandã Petrus apoftolus recepit: ipfum audite, Suffícienter enimedocebit quæg abfcondita vobis,& comparente Petro ín medio eorum íta exorfus eft, PETR VS, Omnis circa incarnat verbű díiuerfitas: has yidetur habere varíetates.Prímo quibufdá dicentibus yerbű deí nő effe deum: & hæc pars eft iam ante fufficienter explofai quoníã non poteft verbű deí nifi deus effe. Hoc autë verbum:eft ratío.Logos enim græce/verbű dicičt:qã eft ratio, Deum enim habere rationëquí eft creator omni rationali animarum & fpírituŭ:induz bium eft Hæcautč ratio dei:noneft nifi deus/vti præexpofitum eft, nam habere ín deo:coíncidit cum effe.lle enima quo funt omnía:in fe cõple&títur omnia, & eft om nía in omnibus:quía formator omnífergo forma formarum;forma autem for ma+ rum: complicat ín fe omnes formas formabífes, Verbum igitur feu ratio! infinita caufa & menfura omnium qug fieri poffunt:deus eft,quare illi quíadmíttunt yera bum deí effe incarnatum feu humanatum + neceife eft p ipfi fateantur hominem íl- lum quem dicunt dei verbum jetiam effe deum, dHíc PERSA locutus eft dicens, CAP.XII. Etrefi verbű dei eft deus:quomodo de? quí eft immutabilis fieri poffet nő ldeus fed homovcreator creatura‘ Negamus ením hoc pene omnes: paucis PsA in europa demptis, Etfi fint quid ínter nos quí chriftianí yocětur:illí noz bifeum concordant ín huius reí ímpofibilitate / fcilicet p infinitum fit finitum/& xternum tëporale.PE TRV S:Hocipfum fcilicet æter nú effe téëporale:cõftanter vo bifcum nego, fed cum vos omnes qui legē Arabum tenetis/dícatís CHRISTVM effe yerbű deí!& bene dícitis:necefie eft & p fateamíní ipfum deum. PERSA. Fatez mur ipfum effe verbum & fpíirítű deí: quía ínter omnes quí funt aut fuert inemo habuit illam excellentiã verbí & fpiritus deí:non tamčadmíttimus ppterea p fuez rít deus:quí nő habet participem. Ne igitur íncídamus in pluralitaté deorum: nez gamus ipfum deum/quem deo proximű profitemur. PETR V S.In CHRISTO na turam human creditis! PERSA, Credimus, & illam verã ineo fuiffe & perftitiffe affirmamus: PETR VS.Optime.Hæc natura: quia humanainonerat diuína,& íta inomní eo qå íin CHRISTO vídiftís fecundű hanc naturam humanã per quá fimi líserat aliis hominibus:non appræhëdiftis CHRISTVM deum fed hominé PER?

a GALLVS; PERSA; e a ai N aa T N ~ B ia a a Epiftola; DE PACE FIDEI SA, Ita et. PETRVS. Inhoc:nemo a vobis diffentít, Nam natura humana fuit ín CHRISTO perfetifima:per quå fuit verus homo & mortalis vt alií homines, fez cűdum illam auté naturã:non fuit verbű deí, Dicito ígitur mihi cü fateamíni eum verbű deí:quíd per hoc intëdítís! PERSA, Non naturå fed gratiã:fcilicet ifm hãc gratiam excelfam affecutum /ġ ín eo deus pofuit verb fuum. PE FR V S, Nõne in aliis prophetis fimiliter pofuit verb! nã omnes verbű domini locuti funt:& erant nuncii verbi deí, PERSA, Ita eft, fed omniíű prophetarâ maximus CHRIST VS: ídeo magis propriecõuenít eí yt dicatur verbű dei q aliis prophetís;Poffent enim plures epiftolæ miffæ ín fe verb regís cõtínereín particularibus negociis & puin cíis: fed vna fola effe quæ verbum regís cõtinet per qå totum regnő regitur fcilía cet quía cõtinet legem & præceptum cui očs obedire tenétur, PETR VS, Bonã ad hüc finé videris fimílitudiné ppofuiffe:fcilicet g verbű regis feríptő in variis char tís nő mutat ípfas chartas ín alías naturas, manét ením naturæ earum poft inferi ptionem verbí; vti erânt ante. fic dícitis:naturã humanã manfiffe in CHRISTO, PERSA;,Dícíimus,. PETR V S.Placet.fed attende: quæ eft differentia inter míffiles chartas & hæredem regni, In hærede regni eftpropríe verbum regís viuű & libes rum & íllimitatű:in miffilibus neguaġ, PERSA;Fateor fi rex mittit hæredéínrez gnum:haæres portat verbum patris viut & illimitat, PETR V S.Nõne pprie hæz res eft yerbű/& nő nűcíus feu cõmífarius/aut epiftola vel mífforia: & in verbo hæz redís cõplicantur omnía verba nűciorum & mífloriarű!& ğuís hæres regní/nő fit pater fed filius:nõ eft alíienusa regia natura! ppter quå æqualitaté eft hæres PER a SAProbe capío.fed obftat:quia rex & fílius funt duo,ideo nonadmittimus:deđ ha bere filium,filíus enim effet alius deus ĝ pater: ficut fili? regís alius homo ĝ pater, PETR VS. Bene fimílitudinéímpugnas:ñam nõ eft propria:quådoattědís ad fupa pofita,fed fi tollis díuerfitatem numeralé fuppofitorãi& refpicisad potétiam quæ eft in regali dignitate patris & filii fuí hæredis: tűc vides quomodo ílla potétia rea galis eft yna ín patre & in filío.In patre ytin ingeníto: in filio vt in genito feu viuo verbo patris PERSA.Profequere. PETR VS.Efto igitur g fit potétia talis regalis abfoluta ingenita & genita /& g ipfa talis ingenita vocet ad focietatem fuccefionis cõnaturalís genítæ/natura alíenã/ vt alíenanatura î vníone cum propriaifimul & indiuife poffideant regnûű:nőne naturalis fucceffio/& gratíofa feu adoptíua ín vna hæredítate cõcurrunt! PERSA. Manıfeftá eft, PETRVS.Sic & in vna fuccefione vníusregni vníuntur filiatio & adoptio: fedadoptionís fucceffio non in fe fed in fiz fíationis fucceffione fuppofitatur. Adoptio enim quæ de fua natura non fuccedít:fi fuccedere debet filiatione exiftente/oportet ¢ nõ ín fe fed in illo fuppofiteť quí pet naturá fuccediít, fi igitur adoptio vt cå filiatione fuccedat in adeptione fimpliciffi- mæ & indiuifibilishæredítatísınő capít ex fe fed ex filiatíõe fucceffioné:nő erít ali? fucceffor adoptíuus & alius naturalis/licet alía natura adoptíõís/alía naturalis, nã quådo feparatus effet & non ín eadë hypoftafi adoptíuus cå naturali:quomodo,cõz curreret in fuccefione índiuifibilis hæredítatis! Vndeín CHRISTO fic tenédum eft naturam humanã vnítam verbo feu naturæ diuinæ:itaq humana nontranfit ín diuinam fed adhæret fic indiffolubiliter eidé/yt nõ feparatím ín fe fed ín diuina fuftentetur feu perfonetur, ad finem; vt ipfa humana natura vocata ad fucceffioa nemi æternæ vitæ cum diuina: in ipfa diuina immortalitatem affequi poffit, PER- SACompetēter capío iftud, fed adhucalio intelligibili exemplo: iam diã&ű clarifi- Sapientia, ca, PETR VS, Non poffunt fingi fimilitudines præcifæ, led ecce/fapientíia ín fe: eft ghamebnr miran DIALOGVS, FO,CXIX, ne accidens/an fubftantia! PERSA, Subftantia/yt ín fe: yt alterí accidit /accídens: PETR VS;Omnísautem fapíentiainomnibus fapíentibus:ab illa eft qnæ eft per fe fapíientiaquoniá illa deus, PERSA- Oftenfa funt hæc, PETR VS, Nonne vnus hoz moeft fapientíor alio! PERSA. Certú et PETRVS:Quií igitur fapíčtior eftspro- pínguior eft ad fapientíá per feiquæ eft maxima abfolute,& quí minus fapiens: rea motíor, PERSA. Admítto,PETRV S. Nung auté aliquis homo fecãűdüm humanã naturá adeo fapiens eft: quin poflit effe fapientior, nam ínter fapientiã contratam fcilicet humaná/& fapíentiã per fe quæ eft diuina & maxima atg ínfinita:lemp maa nét infinita díftátía PERSA.Et hoc:fimiliter manifeftum. PETRVS; Síc:de magi fterio abfoluto & magifterio contracto: pariformíter, In magífterío enim abfoluto elt ars ínfiníita:in contrato finita, Elto igitur g íntelleãtus alicuius tale magifteriĝ ac talem fapientiá habeat! non fit poffibile maiorem haberi fapíentiam feu maius magífteriű: tunc íntellectus illiusimaximæ vnítus eft fapiertiæ per fe feu magiftez río per feiadeo q vnío ílla maior efe non poffer:nõne intelleãtus ille ín virtute vnia tæ fapientiæ maximæ!& ynití magifterií maxímí cuí vnítur:díuínam vírtutčadđez ptus effet /& ín homíne talem habétem intelleãđum natura îtelle&ualis humana efz fet immediatiffime vnitanaturæ diuinæ/feu fapientiæ æternæ verbo/aut artí oipo tenti! PERSA.Fateor totum.fed hæc ynío:adhuc effet grati, PETRVS, Quãdo ynío tanta effet naturæ inferioris ad diuinam maior effe non poffet: tunc effet eí yníta etiam in vnitate perfonalí, ğdíu ením natura inferior non eleuaretur in yníż tatem perfonalem & hypoftatícã fuperioris:maior effe poffet.Si igitur ponitur ma xima: ínferíor ín fuperiori adhærendo fubfiftit, nec hoc per naturamfed gratiam, Hæc autem gratia maxima quæ maior effe nequit: non diftat a natura/fed cum illa ynítur, Vnde etfi per gratiam humana natura yníatur díuinæ: tamě gratia ílla c maior effe nequeat ímmediatifime terminatur innatura, PERSA Quàlitercung dixerís: ex quo natura humana per gratiam poteft eleuari ad vníonë diuinæ í quos libet homine nõ plus dici debet homo CHRISTVS deus ĝalius fan&ã&us/lícer ipfe ínter homines fana&ifimus. PETR VS. Síattenderes infolo CHRISTO altitudi- nem altiffimã quæ maior effe nequit/& gratiam maximã quæ mafor efle nequit: & Gna&ítatem maximã/& íta de cæteris ideinde attenderes non efepofibile altítudíz nem maximã quæ maior effe nequit effe plufä vnam: & íta de gratia & fan&ãtítate! atg poft hocaduerteres omné altitudínë cuiufcung prophetæ quécung gradum habuerítímproportionabiliter díftare ab altitudine ílla quæ maior effe nequit íta q dato quocűg grádu altitudinis inter illum & folumaltiffimü cadere poffunt ína níti maiores dato/& minores altiffimoíta de gratia ifan&ítate/prudentia Ifapíen tja imagifterío!& fingulis: tunc clare víderes folű vnum CHRISTVM effe pofle, ín quo natura humana ín vnítate fuppofití yníta eft naturæ diuina. & hocipm etiã Arabes fatentur: guis plærig nõ plene confiderent, Dicunt enim Arabes: CHRI- STVM folum altiffimú ín hoc mundo & futuro/& verbum deí.neg illi quí dicunt CHRISTVM deum & hominem:aliud dicunt ĝ CHRISTVM folá altifimt hoz minem & verbum deí, PERSA, Videtur ¢ polta ynioilla quæ in altiffimo eft nes cefaría bene cõfideratur:p Arabes ducíbíles fint ad recipiendam hanc fidem.quía per eam vnítas dei(quã:maxímecuftodíre nituntur) nequaĝ læditur fed faluatur, Sed dicito quomodo capí poteft:p natura humana non infe ifed in díiùinaadhæré do fuppofitetur: PETR VS,Cape exemplű:licet remot.Lapis magnes attrahit fur fum ferrum/&adhærédoinaere magneti /natura ferrí nonin fua põderolanatura Magnes; SYRVS, DE PACE FIDEI fubfiftitCaliter enim non penderet ín aere:fed cadéret fecundő náturam fuam:yer+ fus centrű terræ)fed in virtute naturæ magnetis ferrum magneti adhærédöfub- fiftít inaere/& non virtute ppriæ naturæ fecundű quåã ibteffe non poffet;Gaufa au tem cur ínclínetur fic ferri naturaad naturã magnetis eft: quía ferrum gerítín fe fimilitudinemnaturæ magnetís/a qua ortum recepiffe dicitur.Sic dum naturain- telleã&ualís humana adhæreret naturæ intelletuali díuinæ propinquiffime:a qua recepit effe:illi adhæreret vt fonti vitæ fuæ/ínfeparabiliter, PERSA-Intelligo, PE- ` TRVS, Adhuc Arabů fe&a quæ magna eft:fatetur CHRISTV M” mortuos fufeie taffe/& deluto volatilia creaffe:& multa alia quæ IHESVM CHRISTVM tan poteftaté habentem expreffe feciffe cõfitentur,ex quibus:facilius duci poffunt: quo niani ipfum hæc fecífle ín virtute naturæ díuínæ cuí humana fuppofitaliter ynita fuit:negari nequit,poteftas enim CHRISTI qua imperauit ifta fieriiquæ fađ&a per eum Arabes confitēétur:nő potuit effe fecűdum naturam humanãnífi humana ílla ín vníonecum diuina cuius potétiaeft taliter imperarelafumpta fuiffet, PERSA, Jta & multa deCHRISTO Arabes affirmant:quæinalfurcan confcribuntur; erit tamēč difficilius ludæos ad hui?credulítaté inducere ğalios:quoníá ipfi de CHRI- STO nihil per exprefum admíttát.PETRV S;Habét ín fuis fcripturis de CHRI- STO illa oía.fed literal fenfum fequétes:íntelligere nolűt:hæc tamë ludæorűrefiz [tentia nő impedit cõcordíá,paucí enim funt:& turbare yniuer fum műdum armís non poterunt, >+ CSYRVS adhæc, CAP.XII, m] Etre audiui fuperius!concordiam ex præfuppofitis ín qualibet feta poffe Areperiri:dicitoquomodo hoc í ifto poterit artículo verificarii PETRV S, $A Dicam.& prímű dicito mihi:nonne folus deus eft xternus & immortalis SYR V S;Síccredonam omne præter deum principiatã eft: quare cum pricipium habeat:habebít fecundű naturam fuam & finem, PETR. V S:.Nõne pene omnis res ligio ludxorum/Chríftianorum/ Arabum/& aliorum plurímorű hominum'tenet humanam mortalé naturam cuiuflibet hominis:poft mortem téporalem ad vítam perpetuam tefurteturí!SYRVS, Ita credit PETRV S.Fatétur igitur omnes ta- Jes naturã humaná diuínę &ímmortalí vniri debere.nam aliter quomodo tråfiret natura humana ad ímmortalítaté:fi edem nő adhæreret vnione infeparabili! SY- RV S-Hocneceffario præfupponit fides refurreationis, PETR V S.Si ígitur hoc fi des habet:ergo ipfa natura humana inaliquo homine prioríter vnitur díiuinæ.In il Jo fcilicet quí eft facies omníû gétium/& altifimus MESIAS & CHRIST VS! put nominát CHRISTVM Arabes & ludæí, híc enim deo/fecundű omnes! proximus eritille:in quo omnium homínű natura prioriter vnitur deo,ob hoc:ipfe eft falua- tor & mediator omniű.ín quo natura humana quæ eft vna, & per quăä omnes homi nes/homines funt:vnitur díuinæ & immortali naturæ, vt fic oés homineseiufdem -Daturgaffequátur refurrectionem a mortuís,SYR. VS, Intellígo te velle fidé refur “ređãíonís mortuorů præfupponere vníonem naturg humanæ ad diuinam fine qua :hæcfides effet ímpoffibilis: & hanc aeris efein CHRISTO, quare iplum præ- fupponit fides:PETR V S.Rec&e capis & hoc accipe quomodo omnia promifa quæ Judæis promila reperiunt in fide MESIAE feu mediatorísfirmãtur:per qué promifa ínquãtum æternam vítam refpícíunt folum poterant & poffunt cõpleri SY RVS,Quid dealiis fe&ist PETRV S Pariformiter:Nã očs homines non nifi ætera -namyítamín fua natura humana defiderant & expeatát:& ad hoc purgatíones aní : mar & facta ínftituerunt:yt fe illi çterne vítçin fuanatura melius adaptent. Non DIALOGVS, FO.CXX appetűt homines beatitudinë quæ eft ipfa æterna víta ín alia § propria natura,ho4 mo:nõ vult effe nifi homonon angelus:alia natura.vult auté effe homo beatus: quí vltímá fælíicitaté aequatur, hæcautem fælicitas non eft nifi fruítio feu vnio vitæ humana cú fonte fuo/vnde fcilicet emanat ipfa vita: & eft víta diuina immortalis, hoc autě quomodo effet poflibile homini: nifi ínaliquo/cõmunís omni naturaad talem vnionem eleuata cõcedatur /per quem tanĝj mediator omnes homines yltiíz mú defideriorum confequí poffint!& hic eft víaıquía homo: per quem acceffum ha betomnís homo ad deüum/quí eft finís defideriorâá, CHRIST VS eft ergo:qui piæs fupponítur pet omnes quí fperãt vltimäã fælicitatem fe affecuturosSYR V S,Opti me hæc placent, Ná fi íntelle&tus humanus credit fe affequií poffe vníončad fapien tíam/vbí xternű vitæ fuæ paftunradipifcat:præfupponit alicui? altiffimí hominis intelle&um/yníonë illam altiffime cõfecutum/& hoc altifimű magífteriñ adeptű, per quod quidë magílteriú:fe fperat fimiliter ad fapíentíã illam aliquãdo peručtuz rum.fi enim hoc non crederet poffibile in aliquo etiam omni hominő altiffimo: in vanum fjæraret,& quoniã omniű fpes eft aliquädo cõfequí poffe fælicitatem: ppter quam eftomnis religio/nec in hoc cadit deceptio: quia hæc fpes omnibus cõmunís eft ex cognato defiderio/ad quå fequit religio quæ pariformíter omnibus cõfequč ter cognata exiftíit:hinc vídeo hunc magiftrű & mediatoréinaturæ humanæ fupre mitatem perfe&ionis & principatű tenentem /ab omnibus præfupponí, Sed dicunt forte ludæí hűc princip naturæ ín quo omnes defetus omni hominü fupplétur:: nondű natum fed aliquädo nafcíturű, PETRVS, Sufficit q tă Arabes ġ chriftía4 ni atg alii quí teftimonið ín fanguine fuo phibuerűt: teftificent per ea quæ pphetaæ ` de iplo locutí funt/& quæ dü effet in műdo fup homint operatus eft eum veníffe, CHISPANVS,:; CAP.XII.

wA Rit forte de MESIA quem maior mundi pars venífe teftač/ alia citca ndz ltiuitaté eius difficultas: afferentibus chríftianis & Arabibus eum de vír & gine MARIA natum aliis hoc pro impoffibili habétibus PETR V S,Oës qui CHRISTVM veniffe credunt: ipfum devirgine natum confitentur. Nam c ipfe fitivltimitas perfeãionís naturæ/& folus altifimus:cuius patris debuit effe fiz fiusfomnis enim pater generans /ímperfe&tione naturæ diftat ab vitimatæ pfe&íoa nís natura: taliter p non poteft filio cõmunícare perfeationé vltimã qua altior efle nequit /& quæ extra vnum hominem non eft poffibilis folus ergo ille pater hoc poa teft:quíeft creator naturæ,Altiffimus igitur non habet nifi hunc ín patrem; a quo eft omnis paternitas: Virtute ígitur diuina:ín vtero vírgínís altifimuscõcípitur, & ín ipfa virgíne:concurrebat altiffíma fæcundítas cum vírginíitateynde CHRI STVS ficnatuseft nobís:vt fit omnibus hominibus cõiunatifimus,eum enim ha+ bet patrem: a quo omnis hominis pater habet p eft pater, & illarn habet in matré: quæ nulli hominű carnaliter copulata fuit, vt fic quif reperiat cõiun&ione ppín+ quiffima ín CHRISTO fuam naturam in vltima perfectione, CTVRCHVS. CAP.XII. Eftat adhuc nõ patua differétía: afferentibus Chriftianis CHRISTVM Al crucifixum per Judæos/alíís ídipfum negantibus,. PETR V S. Qz quidam BAAVCHRISTVM negant crucifixum fed adhuc yíuere dicunt /& venturum tëporeantíchrifti:ex eo euenit pipfi myfterium mortís eius ignorant,Et quía venz turus eft yt afferunt:credunt eum venturå in carne mortali /quafi alias non poflet debellareantichritú,& p negãt ipfum a ludæís ctucifixum:ad reyerentiă CHRI HISPA: NVS» TVR- CHY S: DE PACE FIDI ST! ifta dicere videntur Iquafi tales homines in CHRISTVM nullá poteftaté ha4 buiffent,Sèd attėnde quomodo hiftoríís illis quæ funt multæ/& prædícatíoní apoz ffolorű quí pro veritate mortui funt:meríto credi debet fcilicet CHRISTVM ek fe fic mortuđ, Ita enim pphetæ de CHRISTO prædixerunt:quomodo morte tur- piflimà cõdënari'deberet/quæ erat mors crucís.Et ratio hæc eft, nă CHRISTVS, yenit miflus a deo patré:vt euangelizaret regnű cælorum,& ea de illo regno dixit: qduæ melius per ipfum probari non poterăãt /ġ ín teftimonio fanguinis fuí, Vnde vt effet obedientifimus deo patrí! & pro veritate quã annunciabat omnem certitudí nemofferret:mortuus eltı& morte turpiffimavt omnis homo hanc non refutaret veritatem recipere:pro cuius teftimonio voluntarie CHRISTVM mortem fcíret fubiiffe. Prædicabat enim regn cælorfi:euangelizãdo quomodo homo/íllius regní čapax ad ipfum pertingere poflet.ín cuius regni cõparatíone: hæc huius mundi ví taiquæ tam tenaciter per očs diligitur pro nihilo ducenda eft,& vt fciretur p verí tas eft illa víta regní cælorű:pro veritate dedit vítã huius mundí,vt fic perfetiffiz meeuangelizaret regnű cælorum/ & liberaret mund abígnorantia qua præfert hanc vitãfuturæ!& daret fe ín facrificiðű pro multís,vt fic ín cruce exaltatus ín om nium confpe&u:attraheret ad credendg omnes: & clarificaret euangelium /& con- fortaret pufillanimesi & daret fe libere in redemptioné pro multis! & faceret omz nía optimo modo quo fieri poflent: quo homines affequerétur fidem faluationis/& {pem ipfam adípífcendí/& charítatem/adimpletione mandatorf deí,Si igitur Ara besattendãt ad fru&ű mortis CHRISTI & gad ipfum tanġ mifum a deo!/fpectaa - Þat facere de feiplo facrificiãvt adimpleret defideriñ patris fuí! & qnomodo rihil gloriofius CHRISTO ĝ propter verítaté & obedientiã mori /etiã turpiffíma mor , te:non fubtraherét'a CHRISTO hanc gloriam crucisiper quã dignus fuit vt obea dientifimus &altifimus fupexaltarí in gloria patris, Deinde fi CHRISTV S præ dícayít homines ímmortalitatë cõfecuturos poft morté in refurretiőe: quomodo potuit de hoc mundus melius certificari/ġ g ipfe fpõte mortuus eft & refurrexit/ & víuus apparuítfmundus ením tunc vltima certíficatione certificatus fuit: quãz do hominem CHRIST VM mortug in cruceipalam & publice refurrexifie a morz - tuísi& yiuere audiuit teftimonio multorű:qui ipfum víuű víderűtı& ín hocmora tui funt vt effent fideles teftes refurre&ionis eíus,lita ergo fuit perfetiffima euan ` gelizatio:quã ín feípfo oftendit CHRIST V S/& pfectior effe nő potuit, & fine mor ` te & fine relurre&iőe: pòtuít femp perfeãior efe, Quí igitur credit CHRISTVM domini noftrű perfetiffime adiímpleffe voluntatë dei patris: omnia ifta fateri de- ` bet/fine quibus euangelizatio nő fuiffet perfe&ifima:Adhucattëde: quoníã regnű ` cælorű fuit omnibus abfcõditum vf ad CHRISTV M; Nam hoc eft euangelium CHRISTI: annunciare regnů illud omnibus incognítű, Non ígitur fuit fides neg fpes affequendí regn cælorum:neg a quoğ amari potuit /quando penitus ignott, neg fuit poffibile p aliquis homoadipífceretur ipfum regnű:natura humana non-z ` dumadíllā éxaltationé eleuata vt diuinæ confors fieret naturæ.CHRISTVS ígí- tur omni modoaperíendi: aperuit regn cælorum, fed regn cælorű nemointrare poteft:nifi deponat regnű huius mundi per mottem,Oportet enim g mortalis dez ponat mortalitaté/hoc eft potenti moríendí,& hoc non fit:nífi morte, tunc poteft induere ímmortalítaté CHRIST V S autéhomo mortalís:fi nondű mortuusinon= dum depofuít mortalitatēíta non íntrauít regnum cælorű:in quo nullus mortalis efie poteft,Si igitur ipe qui eft primítiæ & primogenitus ínter omnes homines/nő DIALOGVS. FOCXXÍ, aperuit regna cælorä: nõdum natura noftra deo vníta/eft in tegnű introdu&a, fic z nullushomíinűin regno cælorum effe poffet:natura humana deo yníta tiõdum ina trodu&a,cuius contrariúrn omnes homines quí regnum cælorđ effe credunt:affes runt,omnes enimtaliquos fanãos ín fua feãta fatentur felicitaté affecutos,Fídes igi tur omníĝ quæ fan&ãos effe fatetur ín æterna gloria:CHRISTV M mortuű & cæz Jos aícendiffe præfupponít, ALEMANNVS: CAP. XII, AN Prime omnia ifta:fed círca fælícitatë video difcrepãtías nő paucas, Nam L Jiudæís ex lege nő nifi tëporalía pmíffa dicunt:quæ cõfiftunt infenfibilib? AYSA bonis: Arabib? autčex fua lege quæ in alchorano feribit: nő nifi carnaliaı fed petua legunt pmiffa.Euangeliñ vero pmittít angeliformitatë:fcilicetphomi ‘nes erűt fimiles angelisıquí nihil carnalitatis habét;, PETR V S.Quíd poteft cõcípí in hoc műdo cuius defideriű nő vilefcit fed augetur cõtínue! ALEMA, Omnia téa poralia vilefcüt: folű íintelle&tualia nunğ, comedere/bibere/luxuriari/& quüicqd täz Je:fi placét/aliquãdo difplicēt 1 & inftabiliter fe habent.Scíre auté/& íntelligereatg oculo mētís íntuerí vetítaté:femp placét:& quãto plus fenuerít homo:tãto pl? pla cent ifta,& qúãto plus acquífiuerit de íftís:tãto plus auget appetitus habendi: PE= TRVS.Sí igit defideríű debet effe ppetuű & cibatio ppetua: nõerit! nec tëporalis! nec fenfibilisifed íintelle&uälis vitæ cibatío, Vnde & fi írni lege Alchoranteperiatur pmíflio paradifi vbi funt flumina viní & mellis/&¥ virgin multítudor& tamë mul tí ílla ín hocmundo abomínanč: quomodoerunt illi felicesifi afequenč ibi guæ híc nollét habere! Dícít inalchorano, virgines pulcherrimas nigras reperiri c oculis habétíbus albugíneñ albifimű & magnű:nullus Alemánusín hoc műdoetiá vítiís carnis dedítus/tales apæteret, Vnde oportet ġ fimilitudinaliter ifta intelligãtür, Namalibí phibet cõcubitus fieri ín ecclefiis feu fynagogís vel mefguítis/& alía oía deleđãabília carnis:nõ eft tìamë credendű p mefquitæ fint paradifo fanatíores:Quo modoigič prohíbétur ílla híc in mefquitis fieri:quæibí pmíttűtur ín patadifo' Akí bí aít, oía illa íibí reperiri, quía oportet gibi fiat adimpletio omni /quæ ibi defidea råtur.In hoc fatis oftendit quid velit dicere:quãdoaít talia ibí reperíri.nam c ifta fic in hoc műdo defiderent:præfuppofito ț inalio mdo foret æqüale defideríium/ tuncibi exquifite & abunde reperirent: Aliter ením non potuit exprimere vítã ill effe cõplemétű defideriorű:nífi per hanc fimilitudiné. Neg voluit rudí populoalía occultíora exprimere fed tant ea quæ fecűdum fenfum vident felíciora: ne popu Jus quí nõ guftat ea que fpírit? funt /paruifaceret pmíffa, Vnde tota cura illi? ma4 xíme videt fuiffe quí legé illä fcripfit: auertere populä ab idololatria, & ad illâ finé promíffiones tales fecit/& cunđãa pofuítfed nő dãnauít euangelíiä ímmo latıdauíts in hoc dans intelligere fælicitatëé quæ in euäágelio pmíttitur nõ effe minoré ílla cor poralí.& hoc intelligétes/& fapíčtes inter eos:fcíunt verű.Et Auícenna prafert fo licitatem íntelle&ualé vífionis feu fruitionís deí & veritatís/ íncõparabýlíter felici tatí defcriptæ in lege arabđ:qui tamé fuít de illa lege.fic & cæteri fapiétesı Nő erit igit in hoc difficultas cõcordádí omnes fe&as, Dicet enim fcælicitaté ihá effe fupra omne id qå fcribi aut dící poteft: quía cõpletio ois defideríí /& adeptío boni ín fona te faor& vitæ in immortalitate, ALEMA, Quid tunc de iudæis: qui regni cælorä promifum nõ capiunt fed tantű rerű tēporaliñ:PETRV S.ludæí p obferuãtía legis & eius fan&imonia:morti fe tradút, Vnde nifi crederét fe fælicitaté polt morté exeo alecuturosiquia zelum legís præferunt vitæ:nő morerenť, Non eft igit fides iudæorumnõ effe vitam æter nã ac ġ íllamaffequi non poffintÇaliter nemo omniű AIFEMAÑN NVS; Åuícenhas DE PACE FIDEI moreretur pro lege) fed fælicitaté quam expectant nõ expectant ex operibus legis, quia illę leges illam non promíttűt:fed ex fide qux CHRISTVM præfupponit/vt fupra di&um repėritür, TARTARVS: CAP,XV., =] V dum multa ín hoc loco prius incognita mihi/Tartari multi & fimplíces li, vnű deű vt plurímúű colétesiadmíranť:& varietatë rituű alíorű /etiã eđdé cű ipfis deñ colentiú.nã aliquos exChriftianis /očs Arabes & ludæos circ cífoslalios fignatos ín facie aduftionib? alios baptizatos derident.Deinde circa ma trímoníű tăta eft díuerfiras:quía alius habet tãtű vnå, alius vnã verã fibí matrímo nío vnítã:fed plures cõcubínas.alius eti plures legítimas, Atg circa facrificia: rí- tus adeo díuerfus/g recitari negtíter quas varíetates/Chriftianorú facrificiű vbi offerűt panë & vini & dicút effe corp? & fáguinë CHRISTI /qä facrificiû ipi poft oblation comedűt & bibúűt:vídeť abomínabili?.deuorát eni e qué colűt: quomoa doí iís ĝetíã variant ex loco & répore poffet fieri vnío:nő capio,& nifi fiat: nõ cefa fabit pfecutio.Diuerfitas eni:paríit diuifionė/& inimícitias/odia & bella, Tûc PAV LV S'doctor gëtit:ex cõmiffiõe verbi exorfus eft dícéës.PAV Oportet yt oftendať nõ ex operib?:fed ex fide faluationé aîæ pfentari, Nå Abrahå pater fidei oim credë tiüfiue Chriftianorű fiue Arabû fiue ludæorő: credidit deo1& reputat eft eiad iuttitíã.aia ufti hæreditabit vitã æternã,quo admíflo: nő turbabűt varietates íllæ rítuŭű, Ná yt figna fenfibilía verítatısfideí:funt inftituta & recepta, figna autëmu ` tationě capiunt:nő fignatű, F ARDeclara quomodo fides faluat:PA V Si de?proa mítteret aliqua ex mera fua liberalitate & gratia:nõne eí g potës eft dare ofa & vez rax eft icredédű eft! TAR.Certe,quådoquidé nemo decipi poteft eí credés, & quí eí nő credit:indignű effet vt gc gratiæ affequereťt, PAV, Quid igit iuftificat eñ quí íùuftítiã afequit! TAR.Nõ merita:alías non effet gratia fed debit, PAV Optime aisfed quia nő iuftificač ex operib? in cõfpe&u deí ois viuens/fed exgratía: dat cuí vult íd qå vult oîpotens, tunc fi gs dign? effe debet yt affequať repromiffioné quæ ex pura gratia facta eft:necefe eft vt credat deo.In hoc eni iuftificač,quta ex hoc foa lö affequeť repromiffioné: ga credit deo/& expeđãat vt fiat verb dei, TAR. Poftĝ deus pmifit:iuftú eft p pmifa feruent.iuftificať igitur deo credens potius prepro mifionéĝ fidé& P AV Deus qui pmifit Abrahæ femen in quo oés benedícerent: iuz ftificauít Abrahå vt aflequereť promiffioné.Sed fi Abrahã nõ credídiffet deo: neg iuftificationé fuiffet affecut? neg repromiffioné, TARTA. Ita et.PAVLV S, Fí- des igit ín Abrahå tantú fecit adimpletio repromiffionis iufta fuít:quæ aliasnec iufta fuiffet inec adimpleta, TARTA. Quid igi repromifit de?! PAV. Deus pro mifit Abrahę p daret eí femen vnå in lfaac/ in quo femine benedicerent očs gëtes. & hæc promiffio facta eft:quádo fecűdum curfum cõmunénaturç/ímpoffibíle fuit Satrã vxorčiėx eo cõcipere & parere. fed ga credidit:affecut? eft Ifaac filiû, rétauit deinde de? Abrahå vt offerret & íinterimeret puerû lfaac:in quo fa&ta eft repromif fio feminis,& Abrahã obediuít deo: nec tamémin? credidit repromiffioné futurã/ etíã ex mortuo filio poft refufcitando.ex quo deus tåtå fidérepperit in Abrahã:túűc iuftificat? eftAbrahá.& adiímpleta pmíffio in vno femine qå abeo p lfaac defcëdit. TARTA. Qđ eft illud femen! PAV,CHRIST V S.omnesenim gétes in ipfo affe- quűtur diuinã benedi&tioné, TARTA. Quæ eft illa benedíi&io!PAVLV S,Diuina benedictio eft vltimű defideriorű feu foælicítas: quæ dicitur æterna vita, de qua faz tis fupra auditi, TARTA, Vís ígitur deum in CHRISTO nobis benedi&iíonem repromífiffe foælicitatis terng, PAV LV S.Sic volo;Quapropter oportet credere DIALOGVS, FO.CXXĪİ,