SigPhi · Nicholas of Cusa

Idiota (De sapientia, de mente, de staticis experimentis)

Page 4 of 7

audítu audibílibus/ín guftu guftabílibus/ínodoratu odorabílibus/ín ta&ãtu tãgibíe libus/& ín fenfu fenfibilibus/ín imaginatione ímaginabilibus & ín ratiõe rationaa bílibus.Habet ením fe imago ín abfentia fenfibiliű:vt fenfus aliquis abfg difcretioa nefenfibilium,nam cõformat fe abfentibus fenfibílibus confufe:abfg hocetiã g ftaz tuma ftatu difcernat, fed ín ratione:cum difcretione ftatus a ftatu fe rebus confor2 mat,ín illis omnibus locis vehitur ín fpiritu arteriarum mens noftra:quæ excitata per obuíationë fpecierű ab obieđãtis ad {pírítã multiplicatarű/fe afimílat rebus per fjecies/yt per affimílationë iudicium faciat de obie&o.ynde fpiritus ille fubtilisarz teríarum quí eft mente animat? /per métem/ ad fimílitudíné fpeciei quæ obíe&tioné artificis ab extrinfeco applicata facere nitit.Sic de luto & omnibus flexíibilibus, Sic innoftro corpore mens facit fecãdum variam flexibílitaté fpírituű arteríarumín organis varias cõfigurationes fubtiles & groffas:& vnus fpiritus nő eft cõfigurabí lisad íd ad qä alius, quía fpirít? ín neruo optico nő eft obuiabílis p fpecies fonorG! fed folum per fpecies colorű:ideo configurabilís eft fpeciebus colorum & non fonoa rum/íta dealiisiEt eft alius fpiritus ad omnes fenfibíles fpecies cõfigurabílís quí eft ínorgano ímaginatiuæ fed groffo & idifcreto modo, & åliusin organo ratíocínaa tiug eft ad omnia fenfibilia difcrete & lucide configurabilis,& hæ omnes cõfiguraa tiones funt affímiílationes fenfibílif: cum fiant medio corporalif fpiritu licer fubz tilium, vnde c mens has facit afimilationes yt notiones habeat fenfibíliü!& fic eft immerfa fpírítui corporali: tuncagít yt anima animans corpus/per quã anímatio4 nem cõftituitur visanímalis:Hincanima brutorű confimíles licet confufiores/fuo modo facít affimilatíones:vt fuo modo notiones affequatur, fed noftra vís métis ex illis talibus notíonibys fic per aflimilationé elicitis:facit mæchanicasartes/&phya ma IDIOTAE LIBERI; FOLXXXVIÍ, ficas'ac logicàs conie&turas, & res attingit modo quo in pòffibilitate effendí fen ma teria cõcipiűtur /& modo qüo pofiibilitas efendi eft per formä determinata, Vnde cü per hasaflimilatíones nonattingat nifi fenfibíliű notiones, vbi formæ retű non funt veræ fed obumbratæ variabílitatemateriæ:tűċ omnes notiones tales funt pos tius cõieturæ ğ veritates:Sic itag dicojp notiones qtæ per řaätionales affimilatiox nes attíngűtur funt incertæ quía funt fecídurm imagines potius formarû ğ veris tates,Poft hæc mens noftra nõ vt ímmerfa cor pori/qð animat fed vt eft mens p fe! vnibilís amë corporí: dű refpicit ad fuam imnwtabilitatë facit affimilationes for» marum nõ vt funt ímmerfæ materiæ/fed vt funt infe & pet fel&ímmütabiles cõz cipit rerum quiddítates/vtens feipfa pro intrumento fine fpiritüaliquootgänico, ficut dum cõcipit circulum effe figurãa cuius centroomnes linegad circúferentiã du&a funt æquales:quo modo efendi /circulusextra mentin materia effe neguits Impoffibíle eft enim duas dari líneas ín materia æquales:& minus eft poffibiletalë circulum poffe figurari. Vnde circulus inméte:eft exéplar & méfura veritatis cit- culi ín pauímēto, Síc dícímus verítaté rerum ín mente effe in neceffitate cõplexíos nís:ícilicermodoquoexigit veritas reivt decirculo di&ú eft.Et quia mens vt ín fe & a materia abtra&a has facit affimílationes:tunc fe affimilat formis abftra&tís,& fecãűdum hanc vim exetít fcientias certas mathematícales:& cõperít víttutë fuam 'effe/fe rebus prout ín neceffitate cõplexionis funt affimilandi & notiones faciédi.& íncítatur ad has affimílationes abftra&iuas er phantafmata feu imagines formaa rum:quas peraflimilationes factas in organis depræhendít,Sicut excitatur quís ex pulchritudine imaginis: vt ínquirat pulchrítudiné exemplarís:Et in hac affímilas tione fe habet mens:ac fi flexibilitas abfolutaa cera /lutoimetallo/& omnibus flexia bilibus effet viuaiyíta mëétalíivt ípfa per feipfam fe omnibus figuris:vt fcilicet infe & nõ ín materia ipfa fubfiftunt/affimilarė poffet, Talis eteni in vi fuæ flexibílitatis víiuæ/hoc eft ín fe: notiónes omníûCquoníãoibus fe cóformare poffet Jefe cõfpiċea ret,& quía adhuc hoc modo mens non fatiatur quia nő intuetur præcífam omni veritatē! fed intueť verítaté in necefitate quad determinata cuílibet/ proüt yna eft ficialia fic/& quælibet ex fuis partibus cõpofitai& videt híc modus efendi nő eft ipla verítasifed participatio verítatisive vni fic fit vere/& aliud aliter fit vere quæqüidëalteritas nequağ cõùeníre poteft veritati in fe/ín fua infinita & abfoluta præcifione cõfiderataiynde mens refpícierido ad fuam fimplicitatem vt fcilicet eft nő folum abftrađãa a måteria/ fed vt eft materíæ íncõmunicabilis feu modo formæ ínuníbílis:tunc hac fimplicítate vtitur vt ínftruméto/ Vt nő folum abftracãte extra materiam fed in fimplicitate/materiæ incõmunícabili fe omnibus affímilet,& hoc modo in fimplicitate fua /ómnia intuetur: ficut fi in päoomnem magnitudinë/&& ín centro círculű.& ibí omnia intuetur abf omni cõpofitíone partium: & non yt vnum eft hoc/& aliud ílludifed vt omnia vnü & vn omnia, & hæc eft intuitio vez ritatis abfolutæ:quafi fi quísin proxime dito modo videret quomodo in omníbüs entibus eft entitas varíe participata, & fi poft hocimodo (dequo nunc agič) fupra participationē & verítatern omnem/ipam entitatem abfolutá fimpliciter intuereť: talis profe&to fupra determinată cõplexíonís neceffitatë videret omnia quæ vidit in varietate/abfg illa /í abfolutà neceffitate fimplicifime/fine numero & magnitu dine/& of alteritate,vrítur auté hocaltifimo modo més feipa:vt ipa cht dei imago! &vyt deus quí eft omnia ín ea relucet ifilicet quădovt viua imago dei /ad exemplar fuumfe omni conatu affimilando cõuertit,ê hoc modo intuetur omnia vni: & fe Citculus, TEDNA ai TEIA DEPP AE EE Notiomen ga tís. Amila tío, Senfatio, T mai "Z CTS Pm paa D> pA CTT DE MENTE {lfius vnius aflimilationé,.per quă notiones facit de vno që omnia: & fic facittheolo gicas fpeculationes, ybi tanğ ín fine omni notionum ĝfuauiffime vt in deleċtabíz liffíma verítate vitæ fux quiefcit.de quo modo:nung fatis dici poffet, Hæc autem núcfic dixerim curiofe & ruftice, tu vero decora limatiõe pulchrius ea poterísada aptare:vt reddătur legētibus gratiora; ORATOR. Non nífi hoc audire perĝ auia deexpeđãaui.qä fic luculentifime explanafti: & verítatemquærétibus ornatifimű videbitur, PHILOSOPHV S, Expone quæfo quomodo mens poffibilitatéíndetera mínatamCquã materiam vocamusJattingít: IDIOTA; Per adulterinamquãdam rationé:cõtrario quodã modo quo denecefitate cõplexionís ad neceffítatétráfilít abfolutam.nam dû videt quomodoomnia corpora per corporeítatë habent formaz tum effe:fublata corporeitate/ in quadă indeterminata poffibilitate omnia ĝ prius yidít videt, & quæ prius vidit in corporeitate diftin&ta & determinata aãu exiftéa tía:nűc videt cõfufaı& índéterminata poflibiliter,& hic eft modus vniuerfalitatis: quo modoí poffibílitate oia vidētur nő tamč eft modus effendi:ga poffe efle/nő eft, C Quomodo ídem fit menti concipere/intelligere notiones/& aflímilationes facere:& quomodo fiant fenfationes fecundum phyficos, GAP, VIL : PHILOSOPH VS., Atis de hoc.ne propofitú egrediamur: expone fi cõcipere métís/eft intellía © gere, IDIOTA; Dixi mentem: cõcípiendí vírtuté.ynde excitata fe mouet SA cõcipiendo:quoufg intelligat.quare intelletus:eft mentís motus pfeãtuse HILOSOPHVS. Quando dicit cõcipere! IDIOTA: Quådo rerum facit fimilia tüdines fiue mauis dicere notionesifeu genera/differétiasifpeciesiproprium & aca cidensiynde deus vím concipíendí creauit in anima! mensautë ea iam dicta facit, ynum tramen & ídem eft yis métis! & conceptio & fimilitudo/& notio!& genusi&e fpecies,Et ĝuis non dicamus idem intelligere & concipere: tamen quicquid intellia gitur concipitur /& ecõuerfo, fed aãuale intelligitur & nő cõcípitur, PHILOSOa PHV S,Quomodoaís! IDIOTA; Conciperenoneftnifi modo materiæ vet formæ yel alio modo cõpræhendere,A&tuüale yero dicitur intelligi:id eft pprietaseins më te cõpræhenditur, Dicitur etiam mens intelligere exquo mouetur:& initium mos tus potius paffio dicitur iperfe&io motus intelle&tusfed yt idemelt difpofitio & ha bítusıdifpofitio dü tédít ad perfe&ionéı & poft pærfée&ionéhabitussita vnä & idem paffio mentis & intelle&us.PHILOSOPH V S; Tameníntelle&us: non videtur dia cere perfe&tioné IDIOTA. Bene aís:proprie mens dicitur intelligere quådo mouea tur:licet non dicatur íntelleãus nifi poft perfetionenm PHILOSOPH V S, Süt igis tur illa omnia vn & ídem vís concipiendi/cõceptio/fimilitudo/notio/ pafio/& inz telle&us.IDIOTA;Sunt fic idem:¢ vís cõcipiendi nő eft aliquid eorum, quía dicía tur vís ab aptitudine quåã habet a creatione, cõceptio ab imitatione: quíaímitatut materiam vel formã.fcílicet eop modo materiæ vel formæ vel cõpofiti cõpræhenz dít,Ex eo autem cõceptio dicit: exeo etiam fimilitudo feu notio reir & hæc yocaa bula veraciter defe prædicãtur:& quodlibet dicitur intelle’, PHILOSOPHV Se Miror quomodo conceptio:pofiit dici intelletus. IDIOTA. Qžuis conceptio dicas tur abimítatione/& intellektusa perfetione:tamen hocfacit perfetiopintelletus dicatur cõceptío, tunc enim mens concipit cum ad pet fe&tioné ducitur intelle&us, PHILOSOPHV S; Vís forteetiamadmíittere pafionem mentís vocari intellett, IDIOTA. Yolonam motus mētis eft íntelletus:cuíus initium eft paffio; PHILO+ SOPHVSlgítur & cõceptio:pafio IDIOTA, Non feguitur:vt per te videsdimia J IDIOTAE [IBER.JL FOLXXXVÍÍ: liter Juis genera & fpecies fint intelleãus: tamë nô ppterea funt påaffiones anima; tranfit ením paffio anímæ manentibus generibus & fpeciebus, PHILOSOPHV S; Satis de hoc:cum varii varie loquåtur.de iftis fufficíat míhí te audíuiffe. Sed dící» toguomodo nominas vím illam mentís:qua omníá in neceffitate cõplexíonís intue tur /& aliam qua ín neceffitate abfoluta! IDIOTAEgo qui fuim ídíota:nő multum ad verba attendo,puto tamé cõueníienter vís illa/dífciplina dici poffit: qua mens ad fuam ímmutabilítatë refpiciendo rer formas extta materi confidėrat,eo quia per difciplinã do&rinãg ad hanc formæ deuenitur cõfiderationem.fed yis illa quà mens intuendo ad fuam fimplicítaté omnia abf cõpofitione ín fua fimplicitate in- tuetur:íntellíigentia dicí poteft, PHILOSOPH VS.Legitur per aliqūosyímquätu dođ&rínã nofas/íntelligentiá/ & ill quå tu itelligētíã per illos itelligibilitatë nomi nari. IDIOTA. Non difplicet. quía & fic cõueníenter vocari poffunt, ORATOR; Oprtaremte phílofophe audíre quomodo phyficí opinent fenfationes fieri, in hoc te/ldíota perítiorë puto:quí & gaudebit fi feceris, PHILOSOPHVS, Gauderéali quid acceptí:poffe recitare, Vnde íd qå petis: fic fe habet; Dicunt phyfici paia eft immíxta fpírituí tenuífímo per arterias diffufo, ita ț fpiritus ille vehiculű fit anis mæ:illíus vero fpírít? yvehículä fanguis.Eft ergo neruus feu arteria quædã illo fpíz ritu plena ıquæ ad oculos dirígit:ita vt arteria ílla ppe oculos bifida fíat/& illo fpíz ritu plena adoculorñ orbes in qua parte pupilla eft proueniat,Eft itag fpiritus ille eatenūs pêr arteriã illam diffufus inftrumčétumanímæ:per qå videndi fenfum ex- erceatidug arteriæ ad aures dirigđtur illo fpiritu pleng, fimiliter ad nares, eodë modoad palat arteríæ quædam dírígőätur, diffunditur etiã fpiritus ílle per mea dullas víg ad extremítatčartículorum, Spirítusergo íllequiad oculos diri git:eft agillimus. cã ergoaliquod exterius obie&tacul inuenit:repercutítur fpiritus ille & excitatur anima ad per pēdendűiíllud qäobuíat,Sícínauribus/voce repcutitur: & excitatur anima ad compræhendendű,& ficut auditus fit ín aere tenui ffímo;ita quog odoratus ín aere fpiffo/yel potius famofoiquí cum nares fubintrat ex fua fu mofitate fpiríitű retardat /yt anima excitetur ad illius fumofitatís odòrem cõpræz hendendű.Pariformíter cum humid /fpõgíofum palatum fubintrat:tardat fpírí4 tus & excitatur aníma ad guftădű, vtitur etíã fpiritu per medullas diffufo anima: pro ínftrumento taus Cum ením aliqä folidű obftat corpori:offenditur/& quoa dãmodo retardatur fpírítus/& inde ta&tus:Círca oculos ytítur ígnea ví, circa aua res ytítur yi ætherea/vel potius aerea pura,circa nares vi fpiffa aerea & fumofa,cit ca palatum ví aquea:circa medullas ví terrea, & hoc fecűdum quatuor elementorű ordínem.yt ficut oculi altiores funt auribus:fic fpiritus quí ad oculos dirigitur alz tior elt & fuperior: vt quodãmodo igneus dicatur, vt fit ín homine fenfuû difpofia tio facta ad fimílitudínčordínís fiue difpofitionís quatuor elemétorű. hic velocior eft vifus į auditus,vnde fit:vt prius corufcationé videamus ġ tonítruú audiam?/ lícet fimul fiant, Facit etiã oculorű adeo fortis radiorum dire&io fubtilís &acutat yt aer eí cedat: nec aliquid eí obftare poflit nifi groffum fit/ terreumivelaqueums Cü ergo fpiritus ille inftrumentú fit fenfuf/&oculi/nares!& reliqua fenforia quafi feneftræ fint &viæ! per quas fpiritus ille ad fentiendű exitum habet: patet p nihit fentítur mifi per obftaculum/vndeCvt aliqua re obftante) fpiritus ille quí fentienz dí inftrumentű eft tardetur / & anima quafi tardata rem íllam quæ obftat ı confufe per fenfus ipfos cõprehendat. Senfus ením quantú ín fe eft:nihil terminat. Qz enint cumaliquíd videmus/terminő in ipfo ponimus:illud quídë imaginationis et /quæ A a n a e S Menfura, B yen Ja 2 tT e Z ra ta DA DE MENTE adiunaa eft fenfui/non fenfus,Eft autin príma parte capítisín cellula phantaftica fpírítus quidam multo tenuior & agilior fpiritu per arterias díiffufo:quo/cum aníz mavtitur pro inftrumento/ fubtilior fit/vt etiam re abfente formå cõpræhédat ín matería:quæ vísanímæ ímagínatío dicitur, quoniã per eã anima rei abfentís ímaz ginem fibí cõformat.& per hoc a fenfu differt: qui folum re præfente formã cõpræ hħendít ín materia, Imaginario vero re abfente confufe tamen vt ftatum non difter nat:fed multos ftatus fimul cõfufe cõpræhendit, Eft vero in medía parte capitis íin ílla fcilicet cellula quæ rationalis dicitur: fpiritus tenuifimusımagifg tenuis ĝin phantaftíca; & cum anima illo fpírítu pro ínftrumento vtitur adhuc ille fit fubtía lior ivt etiam ftatum a ftatu difcernat! vel ftatum vel formatum, nec tamen reruna compræhendít verítatem:quoníá formas cõpræhëdít materíæ admíxtas, materia yero confundit formatű:yt veritas circa eam compræhendí non poffit, Hæcauté yis anímæ:ratío appellatur, cum his tribus modís: anima corporeo vtitur inftrua mento,per feipfam anima compræhendít:quando fe ín feipfam recipit íta yt feipfa ytatur pro intrumento/vt a te audiuimus, CQuomodo mens omnia menlurat:faciendo punã&um lineam & fuperficiem,&e quomodo eft pun&us vnus/ &complícatio ac perfectio linex.& de natura cõplicaz tionís,& quomodo facit adæquatas menfuras variarum rerum, & vnde ftimületur ad faciendum, CARD: ORATOR, PA S Hyfici qui hæc poft experientiam nobis manifefta fecerunt:laudandi funt HA0 certeiquia pulchra & placida, IDIOTA. Et hic fapientiæ amator: laudes CS & gratias meretur maximas, PHILOSOPH V S.V ideo noctem accedere: yelís igitur Idiota ad multa quæ reftant pperare! & exponere quomodo mens oma nía méfurat/yt a principio afferuifti, IDIOTA, Mens facit punaã&ú termint efie lí- neæ/& lineam termínű fuperficiei/& fuperficiem corporís,facit numer, ynde mul titudo & magnitudo a mente funt:& hinc omnia méfurat, PHILOSOPHV S, Exa plana:quomodo mens facit puntum IDIOTA. Nam pun&ã&ü:eft iunãura línex ad lineam/vel lineæ termínus.Cü ergo lineam cogitauerís:poterít mčsíanáãurã duae rum medietatum eius fecum cõfiderare,quod fi fecerít:erit linea bipun&ãualis proa pter duos eius terminos! & i&uram duar medietatum quå fibi mens propofuít, nec funt diuerfa pun&orű genera terminus lineæ atg íunãura, nam duarum mea dietatumíunđãura terminus eft:ideo linearű,& fiynicuig medíetatí mens pprium termínů tríbuat:quadrípunãualís línea erít,íta per quotcig partes præexcogitaz ta linea diuídatur a mente: quot illarum partium termini fuerint / tot pun&orum prçcogítata linea effe iudicabit, PHILOSOPH V S,Quomodo facit lineam? IDIOa TA.Cõfiderãdolőgítudinem fine latitudine, & fuperficiem:cőfiderando latitudía nem fine folidítate;licet fic a&u nec punãus nec linea nec fuperficies effe poffint: cä fola folídítas extra mentem a&ãu exiftat,fic omnis reí menfura vel tetminus:ex mé te eft;& ligna & lapides certam menfuram & terminos habent præter mentem noz ftram:fed ex mente increata/a qua rerum omnis terminus defcendit, PHILOSOA PHVS, Arbitrarís punctum effe indiuifibile! IDIOTA, Arbitror pű&um termiz nale:indíuifibile, quía termini noneft terminus.fi díuifibile efet: non effet termiz nus/quía haberet terminum, Sic non eft quant, & ex pun&iís non poteft quantitas conftituí:quía ex non quantis compofita effe nequit; PHILOSOPHY S; Cõcordas cum Boetío dícente,Si punâ&ű puncto addas:nihíl magis facisığ fi nihil'nihilo iun gasIDIOTA,Quare fi duarum linearum terminos iungas:lineam quidem majoz IDIOTAE UBER, FO.LXXXIX, rem efficíes/fed nullam conftituet quantitatem terminorum coniun&ãio, PHILO2 SOPHVS,Dícís ne plura pun&a! IDDIOTA. Neg plura punãa:neg plures yni tatesfed cum punã&û fit lineæ termínus:ybig ín línea reperiri poteft,nec tamen ín exelt nifi vnum pun&um quod extenfum linea eft, PHILOSOPHYVS, Nihil ergo ín veritate reperitur ín ipfa linea: nifi pın&um. IDIOTA, Verum eft,fed propter varíabilítatem materíiæ quæ fubeft: quadam ibi eft extenfio, ficut cum non fit nifi vna vnítas:ex pluribus tamen ynítatibus dicitur numerus conftare)/ propter altea ritatem fubieãtorum vnítatí, Linea itag eft punã&í euolutio!& fuperficies lineæ/& folíditas fuperficiei,vnde fi tollis pã&um: deficit omnis magnitudo, fi tollis yníta+ tem:deficít omnís multitudo, PHILOSOPH V S,Quomodo intelligis:lineam pun &í euolutionem. IDIOTA.Euolutionem íd eft explicationem: quod noneft aliud g punctum ín atomis pluribus/ita œ ín fingulis coniã&tis & cõtinuatis ı efe Eftenim vnum & idem punãum ín omnibus atomis: ficut vna & eadem albedo in omnibus albis PHILOSOPHV S.Q uomodointelligis aromum IDIOTA, Secundum men tís cõfiderationem:contiínuum diuiditur ín femper diuifibíle! & multitudo crefcit ín infinitum. fed ađu díuídendo: ad partem ađãu índiuifibilem deuenítur iquã atoa mum apello, Eft ením atomus: quantitas ob fuí paruítatem a&u indiuifibilis, Sic etíam mentís confideratione multitudo non habet finem: quæ tamčéađ&u terminas ta eft;rerum nãg omnium multitudo: fub determinato quodam numero cadit lía cet nobis incognito, PHILOSOPH V S.Eft ne puntum linex perfe&io:cun fit eius terminus! IDIOTA.Eft eius perfeãtio & totalitas:quæ lineam in fe complícat:pun etare enm:eft rem ipfam terminare,ybi auté terminatur: ibidem perficitur Perfez ctio vero eius:eft ipfius totalitasiyvnde pun&um eft terminus lineæ & eius totalitas ac perfèctio:quæ ipfam lineam ín fe cõplicat ficut linea pű&tum èxplícat,cum enim perfeãtionem totalem lineæ ín geometrícis díco efe ab hoc a pun&o/ín b: tunc an2 te protractionem líneæ de a 4d biper punđãaa b totalitatem tineæ defignaui,feilicet ġ linea non habet vltra protrahi, vnde quod eft a&tu vel intelle&u reí totalítatéab: hoc ín hoc includere:hoc eft lineam ín pun&o cõplicare,explicare autem eft: dea ín b particulatim lineam trahere.fic linea explicat cõplicationem punã&i PHILOSO2 PHV S.Putabam punã&um cõplicatíionem lineæıficut vnítatem numerí:quia nihil in línea reperitur nifi puntum vbi! ficut ín numero nihil nifi vnítas, IDIOTA; Nö male cõfideraftiídé eft in díuerfitate modi dicédi,& modo quo dixifti: ín oîbus cõplicationibus ytere, Nam motus eft explicatio quíetís:quia nihil reperitur inmo tu nifi quies, Sic nic / explicač per tempus:quia nihil reperitur ín tépore nífi nunc, íta dealiís, PHILOSOPHV S, Quomodoaís in motuwnonnífi quietem repetitii IDIOTA, Cum mouere fit de vno ftatu ín alium cadere / quía ĝdiu res fe haber ín ynoftatu non mouetur:fic nihil reperit ín motu nifi quies, motus ením eft dífceffio ab vno,ynde moueri eft ab vno:& hoceft ad aliud vn;fic de quiete î quietë tråfire: eft mouerí,vt nõ fit aliud moueri:nífi ordinata quies! fiue quietes feriatím ordinaa tæ,multum proficit/quí ín complicationes & earum explicationes attéte aduertít: maxíme quomodo omnes complicationes / funt imagines complícationis fimplicía tatis infínitæ/& non explicationes eius! fed imagines! & funt fub neceffitate cõplea xionís, & mens/príma ímago cõplícatiõis fimplıcitatís infínitæ/yím harf cõplícaz tionum fua ví compleđtens:eft locus feu regio neceffitatis cõplexionís, quía quæ ve re funt:abftra&ta funt a variabilitate materiæ/& non funt materialiter fed métalía ter,dequofupflue di&um exiftimo, OR ATOR Nequağ fupflue:etíam fi repetite, Te m aria a a ERBER Circinus.

Mens, Multitudo Magnítua do, Boetius, Coclear, DE MENTE nam vtile eft fxpe díci:qă nunğ poteft fatis dici PHILOSOPHV S. Admiror cum mens ytaís Idiota a mēfura dicatur: cur ad rerű menfurã tam auíde ferač, IDIO- TA; Vtfuiipfius mēfuramattíngat, nam mens eft viua menfura: quæ menfurãdo alía fuí capacitat attingit.omnía enim agít:vt fe cognofcat.fed fui méfurã in omz nibus quærës:non inuenít/nifi vbi funt omnia vnű, íbí eft veritas præcifionis eius: quía íbí exemplar eius adequatú,.PHILOSOPHV S.Q uomodo mens tam variarű rerum fe menfurã facere poteft adæquatã! IDIOTA, Modo quo abfoluta facies om nium facierum fe faceret méfuram, quando enim attendis mentem effe abfolutam quandam menfuram/ quæ non poteft effe maior nec minor cum fit incontrađta ad quantum/& cum hocattendís illam menfuram effe yviíuam/ vt per {eipfam menfur ret ıquafi fi circínus vinus per fe méfuraret:tuncattingis quomodo fe faciat notio- nem/menfuram feu exemplar ivt fein omnibus attingat: PHILOSOPH V Silntel- ligo fimile in círcino nullius determinatæ quantíitatis:ín eo p circinus,& tamĉex4 tenditur &cõtrahitur vt aflimiíletur determinatis.fed an fe affiímílet modis efena dí:dícíto. IDIOTA. Immo omníbus,conformat ením fe poffibílítati:vt omnia pofi biliter menfurer.fic neceffitatí abfolutæ:vt omnia vnite & fimpliciter vt deus men furet.fic neceffitatí complexíonís:vt omnia ín proprio effe menfuret.atæ poffibilia tatí determinatæ:yt omnia quemadmodum exíftunt menfuret,Menfurat etíã fym bolice/ cõparationis modo/yt quando vtitur numero & figuris geometricis! & ad fimilitudinem talium fe tranffert,ynde fubtiíliter intuenti: mens eft viua & íncone tra&ãaínfinitæ æqualitatís fimilitudo, CQuomodo compræhenfio veritatis eft ín multitudine & magnitudine, CAP,X, PHILOSOPH VS, wa On te tedeat fermonë in notem protrahere mi amicifime: vt adhuc tua \idpræfentia fruí valeam.coar&ãor enim cras abíre.& exponas di&um Boetii vivtig do&ãiffimi víri: quid velit dicere quando ait icompræhenfionem ve- mnium rerum/ effe ín multitudine & magnitudine, IDIOTA, Opinor p multítudínemad difcretionem retulit: magnitudinem ad íntegríitatë, nam reí vez rítatem.re&te cõpræhendit: quí eam abomnibus aliis rebus difcernít. & ípfiusetiã reí integritatem attíngít:vltra quã vel cítra integrű effe rei non progredič. difciz plina nãg ín geometria/trianguli integritatem determinat: ita œ nec vitra fit nec cítra.Inaftronomia determinat motuum íntegritaté:& quid per fingula,Per difci» plinam magnítudínís/habetur terminus integritatis rerum & menfura: ficut per numeri difciplinam rerum difcretio. Numerus quidem:ad confufionem cõmuniű difcernédam valet.fimíliter: ad collígendű rerum cõmunionem, magnitudo vero: ad cõpræhëdédű íntegrítatis efe rerum termin /& menfurã, PHILOSOPHV S. Sí magnitudo íntegríitaté ab omnibus difcernit: nihil ergo feitur mifi omnia fcíana tur IDIOTA, Verum dicisinam non fcitur pars:nífi toto fcito, totum enim mene furat partem, quando enim coclear per partes ex ligno excíndo: partem adaptan doad totum refpicio/ vt coclear bene proportionatum elicíiam, fic totum coclear quod mente concepí:eft exemplar ad quod refpicío/dum partem fingo, Et túc pof- {fum perfe&tum coclear efficere: quando quælibet pars pportionem fuam ín ordine ad totum referuat, fimiliter parsad partem comparata: fuam integritatem debet obferuare, Vnde neceffeerit vt ad fcientiam vnius:præcedat fcientia totíus & par tium eíus, quare deus quí eft exéplar yniuerfitatís fi ignorat: níhíl de vniuerfitate fcitur:& fi vniuerfitas ignoračt:níhil de eius partibus fcíri poffe manifeftű,íta fciens IDIOTAE LIBERI FO.XGC; tiam cuiuflibet:præcedít fcientia dei & omnium, PHILOSOPHVS, Addequæfo cur dicat:fine quadriuio nulli rete philofophandt, IDIOTA, Obea iam di&amã quíain arithmetica & mufica continet virtus numerorf/ynde rerum habet difere tíoiín geometria vero & aftronomia magnitudinis cõtínetur difciplina vnde tota compræhenfio integritatis rerum emanat: ideo nulli fine quadriuío philofophan=z: dum, PHILOSOPHV S+ Miror fi voluit omne íd quod eft: efle magnitudinem vel multitudinem IDIOTA. Nequaĝ putofed p omne quod eft: cadit fub magnitudi ne vel multitudine/quoniã demonftratio omniű rerum fit vel fecídum vím vnius yelalterius:magnítudo termínat:multitudo difcernít, Vnde diffinitioquæ totum effe terminat & includit:vim habet magnitudinís/& ad eam pertinet:& diffinitioa num demonftratio:fít necefario fecidum vím magnitudinis, Diuifio vero & ditia fionum demonftratio:fecűdum vím multitudínis,Fiunt etiam fyllogifimorű demő ftrationes:fecundű vim magnitudinis & multítudiníis,Qzením ex duabus enftíaa tionibus tertia cõcludítur: multitudinis eft, p auté ex vniuerfalib? & particularia bus/magnítudínis eft;Poffet etiã ociofior nobís/applicareigquomodo ex ví multítus dinís:quätitates & qualítates/& cætera prædicaméta defcendűt/ quæ rerű notitig facíunt:nam quemadmodum hoc fiat:difficulter cognofcitur, Ruay cH CQuomodooñia in deo funt ín trinitate: fimiliter & in mëte noftra,& ġuotñiodo mens noftra eft excõpræhédědí modis cõőpofitas CAP,XI, PHILOSOPHV S; \Etigífti fuperius de trinitate dei/& trinitate mčtís,oro declares quomodo 'omnia ín deo funt in trinitate: fimiliter &in mête noftra, IDIOTA, Vos PoS] philofophí: afferitis decem genera generalifima omnia compleãí, PHI- LOSOPHVS.lta proculdubio. IDIOTA, Nonne dum ea vt au funt confideras: díuífa effe confpicis!PHILOSOPHV SJmmo. IDIOT A;Sed dum ea ante ínchoaa tíonem effendí confideras fine diuifione iquid tuncaliud effe poffunt ĝ æternítas?

nam arte omné díuifionë connexio, illa igitur ante omnem diuifionë yvníta & cõne: xa efie neceffe eft, cõnexío auté ante očm diuifioné:æternítas eft fimplicifima/quæ deuseft, Adhuc dico cum deus non poffit negari perfe&us! & perfe&tum fit cuí niz hil deeft:hinc rerum yniuet fitas eft in perfetiõe quæ deus eft fed perfe&tio fumma exigit:ọ fit fimplex & vna abf alteritate & díuerfitatehinc omnía:in deo/'ynume PHILOSOPHVS, Aperta & dele&tabilís oftenfio eft quå facís:fed adíice quomodo: in trinitate IDIOTA, Alibi de hoc agendum effet vt clarius dici poffet:nunc tamé quía ftatuí omnia quæ exigís p poffe adimplere/fic recípíto,Habes:omnía ab æterz noín deo deum effe,cõfidera ígitur rerum vníuerfitatem in tëpore,& cum ímpoffi bíle inon fiat: nonne vides eam ab æterno fieri potuiffe! PHILOSOPHY S. Mens affentit IDIOTAJgitur omnia in poffe fieri:mentalitet vides PHILOSOPHY Ss Recãe ais, IDIOTA, Et fi fierí potuerunt: erat neceffario poffe facereanteĝ effent, PHILOSOPHVS, Ita erat, IDIOTA; Sic antererum vniuerfitaté temporalem yides ofa in pofle facete. PHILOSOPHV S.V ideo IDIOTA, Nõne vt in effe pdi- ret rerum vníuerfitasiquam vides oculo mentís in abfoluto poffe fierí/ & inabfolu to poffe facere: neceffarius erat nexus ipfiusivtriufg fcilicet poffe fieri & poffe faz cere! alias quod potuit fieri per potentem facere:nung fuiffet faum., PHILOSO -4 PHV S.Optime aísIJDIOT A. V ides ígitur ante omnem rerum tēporalem exiftéż tiam: omnía ín nexu procedente de pofle fieri abfoluto & poffe facere abfoluto, fed ill tria abfoluta: funt ante omne tempus/fimplex æternitas:hinc omnia cõfpicis in fimplici æternitate triniter, PHILOSOPHY S Sufficientifime IDIOTA. Ata Trinitas; ea. ar a P aa roas tende igitur quomodo abfolutű poffe fierí/& abfolutä poffe facerei& abfolutus nes xus:non funt nifi ynő infinite abfolutű/ & vna deitast& ordine prius eft poffe fieri å poffe facere,nam omne facere:præfupponit fieri poffe,& poffe facere id qå habet fcilicet pofle facere:habet de pofle fieri.& devtrog:nexus:ynde cú ordo dicat poffe fieri præcedere:eíattribuit vnítas/cuí ineft pcedere, & poffe facere:attribuit æqua itas vnítatě præfupponens.a quibus: nexus, & hæc nűc fi plácet:de hoc fuffíciant, PHILOSOPH V S.Solum vnú adiíce,fi deus íntelligit:vt trinus &vnus.IDIOTA, Mensæterna: omnía ín vnítate ynítatísiæqualitate/& vtríufg nexu îtelligitquoa modo deus intelligeret etiá in æternítate fine omni fucceffiðe abfg entítatei& enz titatís ægualítate/atæ nexu ytriufg:quæ funt trinitas in vnítate {non œ deus alía quid prætermíttat modo materiæ/& c fucceffione intelligat ficut nos: fed intelli- gere eius cå fit eius effentia/eft neceflario in trinitate. PHILOSOPHV S, Si fic eft fuo modo in noftra mente:fubiungito, IDIOTA. Omnia principiata in fe fimilitaz E- Ti dínem principii habereratg ideo in omnibus trinítatë ín vnítate fubftátíæ ín fimia E litudine veræ trínítatís/& vnítatís fubftãtiæ principii æterniireperíri:certum tez neo,In omnibus ígitur quæ principiata funt:poffe fieri qå defcendit a yírtute infia nita vnítatís feu entítatís abfolutæ/ pofle facere quod defcendit a virtute abfolutæ a æqualítatisı& cõpofitionëě vtríiufp quæ defcendit a nexu abfoluto/reperiri neceffe . elt, Vnde mens noftra ímago mentís xternæ: in méte ipfa æterna/ & fimílitudorin verítate/fuiipfius menfurã venari cõtendit.Eft enim ipfa mens noftra vt eft fimilia tudo diuínę/yti vís alta /cõfideråáda:í qua poffe affimilari/& poffe affimilare!& nea xus vtríufg/íneffentía vn funt & idé, vnde non poteft mens noftra:nifi fit vna in il trinitate quícġ intelligere! qučadmodű nec mens diuina, Primo enim dû fe mouet i vt ítellígat:alíquíd in fimílitudíne poffe fieri /feu materiæ pmíttít/cui aliud ín fimi i litudíne pofle facere feu formæ adiungit /& tûc in fimilitudine compofiti ab vtrogs a intelligit: Dum auté modo materíæ cõpræhendít:genera facit, d modo formæ cõ Fi præhendit: facit differentiassdum modo compofiti: fpecies facit vel índiuidua, Sic p etiam d modo ppriæ paffionís intelligít:facit propríaidum modo adučtítíí intelli po gít:facíit accídétía,Nihilautë intelligit:nifi præmiffo aliquo modo materiæi& alio Ni modo aduenientíis formæ/& modo cõpofiti illud neđãat.In hac autë fucceffione qua dixi aliqua præmíttí modo materíæ & formæ: vides mérem noftrã ín fimílitudíne l æternæ métis intelligere, Aeterna enim mens: fine fucceffiőe fimul omnia /& omni E ; modo íntelligédí intelligit, fed fucceffio eft defcéfus ab æternítate: cuius eft imago vel fimilitudo.]nrelligít igitur ín fuccefione:dum eft vnita corpori /qä fucceffioni fubiicitur Hoc etiä attente cõfiderádum:¢p omnia vt ín mente noftra funt funt pa | -E ríter in matería/funt & ín forma funt & ín cõpofito, PHILOSOPH V S.Deleđãabí K Mon liffima funt quæ dicis.ld auté quod vltimoattendendű monuiftí: clariusoro expri l I mito. IDIOT A-Libenter. Hanc naturã quæ eft animal ínfpícito, nam eam mens cő i præhendiít aliquádo vt genuseft.tunc ením quafi cõfufe & informiter animalis naá Z ] turam cõfiderat/materíæ modo,alíquãdo vt fignificatur per nomen humanitatis: fi F & tunc modo formæ, aliquando modo cõpofití ex illo genere & differétíis ei aduez ee níentibus: & tunc yt ín méte eftıdicitur effe in cõnexione, íta vt ílla materia:& illa a | 3 forma/vel poti? illa fimilitudo materiæ/& illa fimilitudo formæı& illud modo cõż í; f