310 PETRI AByELARDI DIALECTICA.
pellari. Si quîs eam prscedentium propositionum conveiterit quse scilicet fuit prima propositio syllogismi, secundam figuram efficiet hoc modo: omne bonum justum est, omnis virtusjusta est Si vero eam propositioiiem convertat in qua minor ponitur extremitaSi, quae sci- licet secunda ponebatur superius, tertia figura provenit, ex eadem figura, ex prima scilicet, et erunt taies propositiones: omne justum bo- num esty omne justum virtus est. Continet autem unaquaeque figura plures modos secundum diversitatem, ut dictum est, qualitatis aut quantitatis propositionum. Prima namque figura, auctore Aristotele, quatuor modos habet; secunda quoque totidem tenet; tertia vero sex comprehendit. Sunt autem hi primse figurœ: Omne justum bonum est; omnis virtus jnsU est; omnis igitur virtus bona. NuHum bonum malum est; omne justum bonum est; nuUum igitur justom malum c»t. Omne bonum virtus est; quoddam joslum bonum est; quo^dun igitur justum virtus est. Nnllôm bonum malum est; qnoddam justum bonnm est; quoédam igitur justum înelum non est.
Hi vero quatuor perfecti dicuntur eo scilicet quod per se evidentiam habent, nec uUius propositionis indigent ut necessario provenire conclusio ex praemissis enuntiationibus videatur, propositione scilicet et assumptioqe syllogismi. Quippe ipsa complexionis dispositio di- recta est, non per reflexionem conversionis implicita, sicut com- plexiones aliarum figurarum quae ex prima per conversionem pro- yenire demonstrats sunt. Ita quoque recta est hujus figuras dispositio, ut qui médius in sensu terminus intercedit, médius quoque in con- structione locum teneat, quae vero extrema sunt, extremum. Sed non ita in cœteris figuris est. Unde omnes earum syllogismi in hos quatuor primœ figurae syllogismos resolvendi sunt ut evidentiam ex ipsis accipiant, sicut posterius ostendendum est.
Nimc vero propositos quatuor syllogismos diligenter inspiciamus earumque régulas générales appon^mus. Primus quidem omnîno simplex est cujus propositiones nec qualitajte différant nec quanti^ tate; quippe omnes sunt affirmatives et omnes ujoiversaies. Hujus autem régula talis est: si aliquid praedicatur de alio verbo et aliud PARS SECUNDA. ANALYTICA PRIORA, IIl. 511 subjicîatur subjeeto verbo, idquoque snbjiciatur prsdicato, eodem modo id est ut velutî cmn justum bono supponatur ut et virtus bona iudto, bono quoqua ipsam necesse est supponi. Omnes vero alii syl*^ iogismi, cujuscumque fi^rœ sintt propositionibus vei qualitate vel • quantitate dilFerentibus conjunguntur. Omnes namque alii proposi- tionem vel particularem vel negativam continent. Quicumque vero particularem habent propositionem, universalem quoque habere oportet; quippe ex solis particularibus nuUa est syllogismi néces- sitas; et quicumque negativam aliquam habent, aliquam quoque affirmativam habere necesse est. NuUus enim venis est qui ex solis negativis texatur sylic^ismus. Ejus autem quem secundum modum posuimus, cujus propositiones sola qualitate disjunctae sunt, talis est régula: si aHquid removetur ab alio universaliter et aliud subjiciatur subjeeto universaliter, primum praedicatum removetur a secundo sub- jeeto universaliter, veluti cum malum removeatur a bono universa- liter et justum supponatur bono universaliter, ab ipso justo scilicet, quod erat subjectum secundœ propositionis, malum removetur quod in prima propositione praedicabattu*. Tertii quoque modi, cujus pro- positiones sola distant quantitate, régula talis est: si aliquid praedicatur de alio universaliter et aliud subjiciatur subjeeto particulariter, îd«m subjicitur prsedicato quoque particulariter. Quarto vero modo cujus propositiones « hae qualitate invicem, illae vero quantitate dis- sident, talera regulam assignamus: si aliquid removetur ab alio uni- versaliter et aliud subjiciatur subjeeto particulariter, primum prae- dicatum removetur a secundo subjeeto paiticulariter. Sicut autem tertius a primo differt in eo tantum quod posteriores propositiones particulares habet, ita quartus a secundo, et sicut isti ab eadem propositione, ita et illi incipiunt, ut ^int novem primae figurae modi, quatuor quidem ab Aristotele inventi; quinque vero a Theophrasto et Eudemo superadditi quibus secundum ^ Boethmm Porphyrius in hac additione visus est consensisse. Hi vero quinque a primis quatuor exordium sumunt atque ex ipsis per quamdam proposi* ' Ck>d. universaliter. Cf. Boeth., pag. 5g6.
512 PETRI AByELARDI DIALECTICA.
tionum conversionem descendunt, quod quidem catanaclasim ^ vo- cant, id est per refractionem quamdam conversionemque propo- sitionum. Ac prius quidem omnes ordine disponamus; deîn qua- iiter ex quatuor suprapositis nascantur, aperiamus.
Omn* justnm boonm «t; omnif Tirtot jotta Mt; qnoddam bonnm virtns «t. Nullum bonom malum Ml; onuD* jutlnm bonam «tt; naUam malom jnstum Mt. Omn« bonom virliu Mt; quoddam juttiun boanin Mt; qiuedcm virtns josta Mt. Omne bonom jostom Mt; nollom nulum bonom Mt; qnoddtm joitom nuJnm mm Ml. Qooddam bonom jntlom Mt; nollom malom bonnm Mt; qnoddam jottom nulnm non Mt.
Nascitur autem quintus ex primo, pnimis propositionibus ma- nentibus atque universali conciusione particulariter conversa; a que etiam comprobatur. Quicumque enim universaiem affirmativam in conciusione demonstrat, particularebfi quoque conversionem ip- sius per accidens ostendit; quippe omnis universaiis affirmativa par- ticularem conversam infert. Sextus vero ex secundo venit, prîmis propositionibus manentibus et conciusione imiversali universaliter conversa; a quo etiam fidem accipit. Quicumque enim universaiem negationem concludit, ejus quoque simplicem conversionem pro- bavit- Omnis enim universalis negativa sibi ipsi convertitur. Septimus Fol. 1.^8 r*. vero* ex tertio manat, primis enuntiationibus manentibus et con- ciusione particulariter conversa; a quo etiam probationem suroît. Quisquis enim particularem afBrmativam ostendit, ejus quoque conversionem simplicem comprobavit. Omnis namque particularis affirmativa sibi ipsi convertitur. Ex quarto vero per conversio- nem conclusionis nullus procreari potuit, pro eo scilicet quod particularis negatio conversionem quam inférât nullam habet. Imo octavus et nonus qui restant, conversis prioribus propositionibus quarti, in ipsum resolvuntur. Octavus quidem in quartum resolvitur, prima quarti propositione in secunda octavi universaliter conversa et prima octavi particulariter in secunda quarti conversa, eademin utroque raanente conciusione. Nonus quoque in eumdem resolvitur, ^ Scilicet xfltT* ifdxKaaiv. Vid. Boeth. de syllog. caleg., lib. H, pag. 59^-5.
PARS SECUNDA, ANALYTICA PRIORA, III. 513 prima propositione quarti in secundam npni universaiiter conversa et secunda quarti particuiariter in primain noni, eadem in utroque conciusione retenta. His autem conviersionibus factis priorum pro- positioniun, octavus et nonus ex quarto demonstratur juxta hanc regulam: quidquid ex consequenti provenit,^fet ex antecedenti. At vero primae propositiones octavi et noni primas propositiones quarti inferunt; unde eadem primis propositionibus horum conclusio ve- nit quae ex primis propositionibus quarti. In propositionibus vero aliorum trium qui per conversionem conciusionis nascebantiu*, talis erat régula: quidquid infert antecedens, et consequens. His igi- tur quinque superadditi modi qui in quatuor primos resolvuntur, imperfecti dicuntur sicut omnes alii tam secundas quam tertiae. Si quis autem vel in his vel in caeteris régulas générales requisierit, se- çundum terminorum dispositionem assignandse sunt, sicut in quatuor prœmissis ostendimus; nec in his assignandis ulterius immorandum nobis esse censemus, sed ad cœterarum figurarum modos transea- mus. lUud tamen notandum quod aliis verbis in regulis syllogis- morum usi sumus quam Aristoteles; pro eo namque quod diximus aliud de alio verbum prsedicari, ipse ponit aliud omni alii inesse; pro eo quod diximus universaiiter removeri 9 ipse dicit nulli inesse; pro eo vero quod diximus parfica/an'f^r prœdicari vel removeri, ipse usus est alicui inesse vel non inesse. At vero haec verba magis elegimus quœ contemporaneorum nostrorum exercitium in usum deduxit, nihil quidem aliud quam in verbis Aristotelis accipientes.
In secunda vero figura quatuor tantum modos communis omnium scntentia tenet. Cujus quidem conclusiones in eo a conclusioni- bus primae figurse differunt, quod, cum in prima figura per novem supradictos modos et affirmatio et negatio universalis et affîrmatio et negatio particidaris in conclusionem veniat, in secunda figura sois negativsB universales sive particulares concluduntur. Fit igitur secundaB figuras primus modus, quotiens per primam figuram ex universali negatione et universali affîrmatione universalis negatio conciuditur. Secundus vero est qui ex universali afiirmatione et uni- DIALEGTICA. ^0 514 PETRI AB/ELARDI DIALECTICA.
versali negatione universalem negationem colligit. Tertîu5 vero, quando ex universali negatione et particulari affirmatione particularis negatio infertur. Quartus autem fit, cum ex universaii affirmatione et particulari negatione particularis negatio provenit, ut subjecta descriptio monstrat: • NqUiud niBlum bonnm est; omne jotlum bonum est} nonnin igilur jiuium ouiuB mU Onui« juslnm bonam est; niJIoin malum bonnm est; Bvliam igitwr iiuJom jastom est.
Nallam malam bonum est; qnoddam jiulum bonnm est; qnoddam igitor justum malnm non est.
Omno joslnm bonam est; quoddam malam bonum non est; quoddam igïtur malum juslnm non est.
Primi quidem talis est régula: si aliquid removetur ab aliquo verbo et aliud subjiciatur praedicato verbo, primum subjectum re- movetur a secundo subjecto verbo. Secundi vero ea est: si aliquid praedicatur de aliquo verbo et praedicatiun removetur ab aliquo verbo, subjectum removetur ab eodem verbo E regulis autem is-» torum, cœterorum quoque régulas perpende, quantum ab istis in particularitate posteriorum propositionum diflFerunt, tertius quidem a primo, quartus vero a secundo, ab eadem incipientes proposi- tione. Quoniam autem imperfectos omnes hujusmodi syllogismos supra esse diximus atque fidem sui capere ex bis quatuor quos in prima figura Aristoteles posuit, qualiter hi quoque in eos resolvantur, ostendamus. At vero primus et secundus et tertius per conversionem resolvuntur, primus quidem et secundus secundae figurœ modus in secundum primae figurœ modum; tertius vero secundœ in quar- tum primae figurœ; quartus vero secundœ figurœ ex primo primœ figurœ per impossibilitatem solam ostenditur. Resolvitur autem pri- mus secundœ figurœ in secundum primœ hoc modo: conversa prima universali negatione universaliter, et rémanente secunda quœ uni- versalis affirmatio fiiit, eadem in utroque conclusio consistit. Se- cundus vero secundœ figurœ in eumdem primœ figurœ resolvitur sic: convertatur prima universaliter, manente secunda, et commu- tetur propositionum ordo ut bic affirmativa ponatur, ibi vero secunda sit; fiet conclusio universalis negativœ quœ consequebatur, conversio.
PARS SECONDA, ANALYTICA PRIORA, III. 515 Tertius autem modus secundœ de quarto primae procreatur, ita ut universalis negatio in prima propositione cpnvertatur, caeteris pro- positionibus non mutatis. Quartus vero modus secundœ per solam impossibiiitatem, ut dictum est, in secundum primae lîgurae resolvitur, eo videlicet quod ejus propositiones simplîcem conversionem non habeant/ Non enim universalis affîr;nativa vel particularis negativa simpliciter converti possunt. Unde non aliam de hoc modo osten- sionem facere possumus quam per impossibile. Quae quidem impos- sibiiitas per secundum modum primae figurae demonstratur hoc mo- do: si quis duas propositiones tertîi concesserit, particularem quoque negationem quae ex his infertur, concedere cogîtur, ex eo scilicet quod ex praemissis propositionibus necessario infertur. Aut enim praemissae propositiones necessario consequentem exîgunt, aut ipsœ dividentem ipsius secum patiuntur. At vero sumit adversarius' quod dividentem patiantur, quae est hujusmodi: omne malam jus- tum est; quae, cum primae propositioni ejusdem tertii modi aggregatur hoc modo: omnejustum bonum est, omne malum jastam est, evenit per secundum modum primae figurae ut haec quoque vera sit: omne ma- lam bonum est. At vero cum jam prius concessa fuerit assumptio tertii quoddam malum bonum non est, et modo comprobata sit ejus contradictoria omn^ malum bonum est, duas simul habemus contra- dictorias veras, quod est impossibile.
Restât autem nunc ut de modis tertiae figurae disputemus quorum quidem conclusiones a conclusionibus superiorum figurarum in eo differentiam tenent quod, cum in superioribus et universales et par- ticulares coUigantur, in hac solae pàrticulares concluduntur. Cujus quidem modos sex esse praediximus. Primus autem tertiae figurae modus ex duabus universalibus affîrmativis particularem affirmati- vam concludit; secundus autem ex unifersali affirmativa et univer- sali negativa particularem negativam; tertius vero ex particulari af- firmativa et universali affirmativa particularem affirmativam; quartus quidem ex universali affirmativa et particulari affirmativa particula- rem affirmativam; quintus autem ex particulari negativa et univer- * Fol. 1 48 Y^ 316 PETRI ABiELARDI DIALECTICA.
sali affirmativa particuiarem negativam; at vero sextus ex universali negativa et particulari afiBrmativa particuiarem negativam infert. Quorum quoque exempla subjiciemus: Omne boniun jiuiam est; omne bonam virtiu a»ti qiuedain virtot jiuU Mt.
Nullnin boonm nulam est; oinne bonum jaslam «tt; quoddam justum nuium non est.
Qooddaxn bonam jastam «l; omne bonum jnstum est; qiwdwn virtiujiuU est.
Omne bonum virtus e»l; quoddam bonum justum est; qnoddtm justum virtus est.
Qttodilam bonum nulum non est; omne bonum justum eet; quoddun justum mslum non est.
Nullnm bonum malom est; quoddsm bonum jotinm est; quod<bm justum malum non est.
Erant autem quidem, ut Boethius memimt\ qui septem in hac figura modos constituebant addentes unum, quique secundum facie- bant transpositis tantum praacedentibus propositionibus primi modi et conclusitione conversa hoc modo: omne bonum virtus est; omne bonum justum est; quoddam justum virtus est. Sed hune, inquit, à primo modo Aristoteles non dividit, sed hos duos imum putat quo- rum eadem est complexionis regida hœc scilicet: si aliqua duo prae- dicantur de eodem verbo, primum prœdicatum secundo convenit particulariter. Unde et nos Aristotelem sequentes sex tantum modos hujus figurae esse deprehendimus. Secundi vero modi talis est régula: si aliquid removetur ab aliquo verbo et aliud prœdicetur de eodem subjecto verbo, primimi praedicatum removetur a secundo particu- lariter. Tertio quoque talis aptari potest. Si aliquid praedicatur de aliquo particulariter, et aliud eidem praedicato supponatur univer- saliter, secundiun prœdicatum de priori dicitur particulariter. Ex bis autem supra positis regulis cœterorum quoque regidas perpende. Est autem annotandum quod in hac figura per omnes modos idem in prima propositione et conclusione praedicatur, quod est major ex- tremitas; minor vero dicitui^quae in assumptione praedicatur. In se- cunda vero figura id quod in prima propositione subjicitur, in conclusione praedicatur, quod majorem dicimus extremitatem; minorem vero quae in secimda subjicituï*. In prima autem figura per quatuor * Boetb. de syllogism. catégorie, iib. Il, pag. 698.
PARS SECUNDA, ANALYTICA PRIORA, III. 317 priores et perfectos modos idem in propositione et conclusione prae- dicatur, quod major extremitas vocatur; ^ecunda vero quae in as* sumptione subjicitur. In caeteris vero qui^^pie qui in eadem figura superadditi sunt, conversio propositionum id non servat, sed quae minor fuit extremitas in superioribus quatuor, major est hic appel- ianda secundum praedicationem conclusionis quse per conversio- nem pervenit. Ac fortasse non multum necessitatis habuit horum quinque appositio, sed satis ad naturam complexionum ostenden- dam ilios fuisse arbitror quos Aristoteles posuit, ex quibus liquide caeterorum quoque complexiones per eamdem figuram apparent. Nunc \ero superest ut tertiae figurae modos quos novissime posuimus, qui etiam per se perspicui non sunt, in primos quatuor primae figurae modos resolvamus.
Quorum quidem quintus per solam impossibilitatem ostenditur, sicut quartus secundae figurai; reliqui vero omnes per conversionem quoque possimt comprobari. Primus enim tertiae figurae modus in tertium primae figurae modum resoivitur hoc modo: ut prima pro- positio primi modi tertiae figurae particulariter convertattir et secunda ejus banc particularem praecedat, tertium primae figurae modum ef- ficis, eadem conclusione retenta; qui quidem tertiusconversus sit, et de hoc dubitare non poteris; quidquid enim provenit ex consé- quent, et ex antecedenti. Verum propositiones quae in tertio propo- nuntur, ex his consequi possunt quae in primo praecedunt. Secundus quoque tertiae figurae in quartum primae ita resolvendus est, ut pri- ma mahente propositione et secunda quae universalis est particula- riter conversa, eadem inferatur conclusio. Tertius in tertium resoi- vitur hoc modo: ut prima hujus et secunda illius eadem maneat et prima hujus in secundam illius particulariter convertatur, fiatque prima in ilio quae secunda est in isto, conversa vero alterius secunda ponatur. Per conversionem quoque conclusionis redit tertius primae figurae syllogismus. Quartus quoque in eumdem resoivitur, manen- tibus prima et tertia propositionibus et secunda particulariter conversa, Sextus quoque de primo procreatur prima et tertia pro- 318 PETRI ABiELARDl DIALECTICA.
positione maaentibijtô et secnnda particulariter conversa. Quintus vero qui restât per impoj^sibile tantum ostenditur jxropter eamdetn causam quam de quar1|||piiodo secundœ figurœ supra reddidimus. HaBc autem impossibilitas ex tertio primée figuras modo demonslratur hoc modo: vere positis praemissis propositionibus qumti, conclu* sîo ejus necessario ponitur. Aut enim illis positis conclusiô neces^ sario provenit, aut ipsffi prœcedentes dividentem conclusionis pa- tiuntur. Ponit autem adversarius quod praemissae propositiones simul esse jpossunt cum dividente conclusionis. Quœ quidem di* videns talis est: omne justam malum est, cui quidem cum assumptio quinti adjungitur hoc scilicet: qnoddam bonum justam est, per ter- tium primée figurœ modum infertur: qnoddam bonum malum est; quœ quidem contradictoria est primae propositionis quinti quae jam con- cessa fuit. Duœ itaque contradictoriœ simul verœ conceduntur, quod est impossibile.' Non solum autem quartus secundae figuras et quin- tus tertiœ in priores et perfectos primae figurae per impossibile re- solvi poterant, verum etiam omnes alii qui per conversiones ostensi sunt, per impossibile ex «isdem quoque monstrari possunt. Tertius enim secundse ex secundo primœ per impossibile monsU'atur, secun- dus ex tertio, primus ex quarto. Quas quidem resolutiones eodem modo dispone quo modo in resolutionem quarti fieri monstravi- mus, ipsa videlicet conclusione in contradictoriam suam mutata at- que adjuncta assumptione ejus modi quem resolvere volumus. Om- nes quoque tertiae figurae modi ex eisdem quatuor primae figurae per impossibile demonstrari possunt, quemadmodum quintus resolutus est, sextus quidem tertise figurae in tertium primae, quartus in quar- tum, tertius in secundum, secundus in primum. Nec nos illud con- trahet quod in quibusdam haec impossibilitas per contradictorias, in quibusdam per contrarias ostenditur; aeque enim, imo magis, peccat qui contrarias concedit quam qui contradictorias, quippe magis sibi contrariae quam contradictoriœ adversantur, Illud quo- que in perturbationem duci non débet si aliis quandoque terminis usi sumus in resolvendo modos quam prius in disponendo. At vero PARS SECUNBA, ANALYTICA PRIORA, III. 519 ilhid aliquds'inovere poterrt qnod in ostensione impossibilitatis per eontradictoria ac recta dividentibus utimnr his propositionibus quas supeviua in secundo contradictorias esse negavimus, cum quando* que eas non esse vera& contii^at, universalem sciiicet affirmativam et p§rticulatem n^tivam, ut sunt istae: omne justum virtus est, quoddam justum virtus non est, At vero etsi non necessitaté hujus modi resolutio constringat, probabiiitatem tamen maximam tenet. In * ^^^- *^9 r*. eo etiam ipsa ex necessitate non cogit, quod non est necesse ex prse- missis propositionibus aut banc sequi contradictoriam aut illam. Multa enim sunt ex quibus neutra duarum contradictoriarum sequi- tur. Ex hae enim propositione qus& ait z omnis homo animal, neque omnis homo est rationale provenit, nec multo minus ipsius eontra- dictoria quae faisa est. Id quoque in figuris syilogismorum contingit. Ex his namque duobus: omne justum bonum est, omnis virtus justa est, neque ista provenit: omnis corvus est niger, neqUe ipsius eontradic- toria. Hlud quoque disjunctionis propositum quod apponimus, sa- tisfacere non videtur, cum sciiicet dicimus: aut praemissœ proposi- tiones necessario inferunt conclusionem, aut ipsius patiuntur dividentem. Multae enim videntur propositiones quae duarum contra- dictoriarum hancquidem non inferunt nec illam patiuntur, neque hoc recipimus: n Socrates est hic lapis, non est homo, nec antecedens dividentem sequentis patitur. At vero de calumnia hujus consequen- tiae Topicis nostris discutiendum reservamus. Sicut tamen haec conse- quentia maximam tenet probabiiitatem, ita et supra posita resolutio impossibilitatis maxima probabilitate obnixa est.
De permistiombus modorum.
Contingit autem aliquando modales enuntiationes simpiicibus i^gregari in modis suprapositarum figurarum, sicut in Analyticis suis Aristoteles ostendit\ in prima quidem hoc modo: omne justum possibile est esse bonum; omnis virtus justa. est; omnem igitur virtutem ' Cf. Aristot. analyt. pr., lib. 1, pag. 180 sqq.
520 PETRI ABiELARDI DIALECTICA.
possibile est bonam esse. Simiiiter et necessarium et venini per modos singulos. Sic quoque et in secunda figura contingit. Si quis enim istas concédât: nullum malam possibile est esse bonam, omne jastam possh- bile est bonum esse, huic quoque non contradicet: nullam jastam est malam. Idem in caeteris modis accidit. Tertise quoque figiirae sic ad- junguntur: omne bonam possibile est jastam esse; omne bonam virtas est; qaamdam igitar virtatem possibile est jastam esse. Sic et in cœteris.
Videntur quoque syllogismi ex solis modalibus veraciter componi. Si quis enim dicat: omne qaod possibile est mori possibile est vivere; omnem aatem hominem possibile est mori; omnem igitar hominem possi- bile est vivere f recte primum primae figurœ modum perfecisse videtur. Taies namque etiam syllogismos qui videlicet ex solis modalibus componantur, Aristoteles disposuisse invenitur. Ut enim ostenderet quod id quod Riturum est necesse est fieri, taie praemisit argumentum in primo Péri ermenias^: qaodfataram est nonpotestnonfieri; qaod aatem non potest nonfieri impossibile estnonjieri; qaodvero impossibile est non fieri necesse estjieri. Quare intulit qaodfataram est necesse estfieri. Id quoque in secimdo ad falsam opinionem recidendam de œquipoi- lentia modalium propositionum talis syllogismi usus est aigumenta- tione, cum ait ^: « ac certe impossibile est sic poni necessarii- con- tradictionem; nam quod necessarium est esse possibile est esse; » adjecit autem post ea: « at vero quod est possibile esse non impossi- bile est esse; quod vero non impossibile est esse non necesse est esse » secundum malam dispositionem, conclusit îtaque: « Quare quod ne- cesse est esse non necesse est esse, quod est inconveniens. > At vero niihi hi non esse syllogismi videntur qui ex solis modalibus compositi sunt, quorum primse propositiones medio termino non con- nectuntur. Cum enim dicitur: omne qaod possibile est mori possibile est vivere, illudquod possibile est mori subjectum est in sensu, sicut homo, cum dicitur: omnem hominem possibile est vivere. Taie est enim omne illud quod possibile est mori, id est omnem illam rem quam mori' contingit possibile est vivere. Si ergo in secunda propositione