enimtiationem quae plura d^pluribus enuntiat, quam quae plura de uno vel unum de pluribus praedicat. Portasse etiam nec una oratio dici potest homo citharœdus bonus, cujus partium conjunctio compe- tens non videtur. Cum enim pro substantivo utimur vocabulo citha- rœdi, alii substantivo, quod est homo, non recte adjungitur tam- quam ipsius adjectivum, nec est insuper citharœdus taie sumptum quod adjectivum debeat dici, sicut nec vir nec femina seu virgo aut miles, et quae in neutro génère deiiciunt. Non enim in cqnstructiooe substantivis bene adjunguntur, ut videlicet dicamus homo vîr vel homo miles. Imo haec quoque tamquam substantiva praejacere facimus, hoc modo: vir bonus, vir pius, miles strenuus, virgtmsapiens. Quod si citha- rœdas bonus primo nomine sumamus, sicut oportet, ut bonitatem in * In deest in Cod. — * Cf. Aristot. de Interpret., pag. 44; Boeth. edit. prima, pag. i6a; edit. secunda, pag. 419.
PARS SECUNDA, ANALYTICA PRIORA, III. 299 citharizando inteiiigere valeamus, quemadmodum in primo PoBt^ prâedicamentorum ostendimus, tune quoque competens non erit conjunctio, ctun citharœdus bonus propter suprapositam causam adjectivum dici minime possit, quod scilicet neutro caret. Verum etiam adjecti-vum dici non potest quod ex bis componitur quae sibi in oratione tamquam substantivum et adjectivum opponi dicuntur; sicut nec homo albus nec miles fortis uilo modo adjectiva esse sub* stantivi permittit adjunctio, quando nomina composita aumuntur. Patet autem ex suprapositis descriptiones quœ ex pluribus acci- dentibus. fiunt unam praedicàtionem non faceie, nec unas in sensu consistere, licet unam rem subjcctam habeant qùœ describitur, ut hsBc descriptio: homo albus, Crispus Sophronici Jilius. Cum autem partis multipiicitas non solum in sensu, verum etiam in rébus si* gnificatis est, muito magis multiplex enuntiatio est, veluti ista: latrabile animal est canis^ vel omnis canis substantia; cum canis squivoce in desi- gnatione trium ponitur et dicitur latrabile animal est canis; tantum- dem ponitur acsi diceretur esse illa tria quœ a canis nomine signi* ficantur. Ut sit semper enuntiatio falsa in quadam una significatione sua, bujusmodi voces enuntiantur. Quidam tamen bas etiam veras servare volunt in quibus multa de uno praedicari dicunt, eam praedicationem sub disjunctione ponentes; veluti cum dicitur: latra- bile animal est canis ^ id volunt intelligi: latrabile animal esse vel latrabile animal vel marinam belluam vel canis sidus, hoc est aliquam de bis tribus rébus quas significat canis. ^ed boc quoque non est praedicari multa sed unum, quoniam scilicet unum tantum îHorum trium attribuit; nec canis nomen secundum sequivocationem ita est accipiendum, ut unum dé illis tribus idëntitate ^ in ipso intel- ligatur, quippe jam esset una impositio ipsius secundum sensum unum, sed pro tribus nominibus convenit ipsum locari. Sic enim Priscianus multa nomina in unam vocem incidere dixit, quoniam scilicet eadem vocis materia diversorum nominum significationis sententiam tenet atque officium. Unde oportet, cum dicitur: latra^ ' Sic Cod.
300 PETRI AB^LARDI DIALECTICÂ.
bile animal est canis, si canis nomen aequivoce sumatur, tantumdem ipsum efficere quantum tria nomina quibus aequipoliet. Unde bene Aristoteies cum tunicse nomen homini et equo œquivoce imponi dixisset, talemque enuntiationem fieri ^: tanica est alba «nihil, inquit, differt dicere quam dicere equus est albus et homo albus», quippe tunicae nomen unicuique per se tamquam proprium nomen datum fuit, secundum id scilicet quod unumquodque erat in se, non ex ea communi causa quidem impositum iilis duobus quod ipsa sit de coliectione; alioquin illa non esset multiplex impositio, sed semel facta ex eadem causa utrumque designaret^ nec diversa vocis sententia esset sed eadem. Patet autem ex superioribus mul- tiplicitatem in parte propositionis consistere, quotiens ipsa pars mul- tos générât intellectus, sive oratio sit sive dictio. Est autem multi- plex intellectus, vel cum mult» res subjectae sunt, vel cum una. Nam homo albus ambalans, vel cum praedicatur vel cum subjicitur, unam tantum rem demonstpat, quœ scilicet albedinem et ambulationem suscipit. Canis autem multiplicitas non solum intellectu est, verum etiam in rébus; unde multa per ipsum vel praedicari vel sidijici possunt. Si quis enim dicat: omnis canis est substantia, id tantum ponit ac si diceret et latrabile animal et marinam belluam et canis si- dus substantiam esse. At in eo multiplex appa^ret illa. Sed oppo- nitur quod similiter quœlibet universalis propositio multiplex debeat judicari, veluti ista, quae una est: omnis substantia est substantiay mul- tiplex débet vocari, in eo scilicet quod multis aequipoUeat proposi- tionibus, bis scilicet: omne corpus et omnis spiritus est substantia, quas quidem cum inferre dicatur, ab ipsisquoque mutuoinferriconceditur. Sed licet mutuam inferentiam ad alias habere concedatur, non ta- men ideo propter illas multiplex judicanda est, nisi earum senten- tias contineret, quod falsum est. In nomine enim substantiae nullo modo sententia inferiorum nominum continetur, imo potius in infe- rioribus sensus superior tenetur; cumque substantiae nomen univo- cum sit, non est ipsius intellectus multiplex, sed unus, quod ex eadem * Aristot. de Interpret., pag. a8.
PARS SECUNDA, ANALYTICA PRIORA. III. 301 natura convenientia significatis est impositum. At vero canis sicut multipiicem habuît impositionem, ita etiam muitiplicem tenet si- gnificationem secundiim inteilectuum diversitatem. Uude ea pro- positio quœ dicit: omnis canis est substantia, recte pluribus propo- sitionibus sequipoliere videtur eamdcmque cum ipsis tenere senten- tiam, cum his sciUcet quas supraposuimus. Sed fortasse opponitur quod, si ea quœ dicit; omnis canis est animal eadem est in sensu cum his tribus: latrabile animal est animal, marina bellua est ani- mal, canis sidus est animal, oportet, cum haec faisa sit, iilas quo* que très falsas esse; quod enim falsae propositioni ^quipoUet, faisum esse necesse est. At vero hœ très neque tantum falsœ neque tantum vers dici possunt, quarum una falsa est, duœ autem verae. lUa vero tantum falsa dicitur cum sit ejus dividens vera: non omnis canis est wimal, at cœleste sidas. At vero si aequipoUentiam secundum inferentiam, non secundum identitatem sententiae, acci- piamus, non necesse erit fortasse omnia quae falsis aequipoUent falsa esse; quippc: omnis substantia est corpus ad istas duas omne corpus est corpus et omnis spiritus est corpus, secundum mutuam inferentiam dicitur habere aequipoUentiam; quae cum tantum falsa sit, istœtamen duae neque falsae dici neque verae possunt, sed una tantum vera et altéra falsa. At vero quaecumque veris aequipollent, vera esse necesse est. Si vero aequipoUentiam non tantum secundum mutuam inferen- tiam, verum etiam secundum identitatem sententiae sumamus, ve* rum est et quaecumque eadem sunt cum falsis falsa esse. Sed fortasse omnis canis est animal, quando in sententia trium propositionum su- mi tur, neque vera tantum neque falsa dici potest, sed partim vera et partim falsa, secundum veri vel falsi continentiam. Possunt autem vel plura praedicari vel* plura subjici singulatim, nec tamen multas *Foi. i46v*. propositio sententias in se continet. Si enim dicam: hoc latrabile ani- mal est canis j ununiquodque illorum triund, hoc est unius tantum enuntiationis sensum facio faisum; veluti si dicam: Socrates est ratio- nalis et irrationalis, haec tantum falsa est enuntiatio cujus dividens tantum vera esse comprobatur, haec scilicet: Socrates non est rationale 502 PETRI AB^LARDI DIALECTICA.
et irrationale, hoc est, non est utrunwjue. Si autem hœc propositio:5o- crates est utrumque, eadem esset cum his àxxdhu&x Sacrâtes est rationalis, Socrates est irrationûlis, neque vera tantum neque faisa esse diceretiir. Sic quoque et: quoddafn animal est rationale et irmtionale, cum falsa sit, eo videlicet quod nullum animal sit utrumque, duarum verarum sensus non continet, harum videlicet: qaoddam animal est rationale, quoddam animal est irrationale; necista: quoddam animal neque est rationdle ne- que est irrationale, hoc est, quoddam animal est neutr&m, quae etiam falsa est, harum sententias continet quae verae sunt: quoddam animal non est rationale, quoddam animal non est irrationale; cum enim quoddam animal semel ponitur, idem animal in ipso accipitur. Cum autem bis^ profertur, potest secundum di versa animalia vei us consistere sensus. Nam et quoddam animal rationale est et quoddam irrationale, quan- tum addiversa animalia individua; sed non ideo quoddam est utrum- que, imo nullum utrumque est sicut et nullum neutrum did potest. Possunt itaque plura de eodem singulatim praedicari, nec tamen di- versi erunt propositiones sensus, si videlicet subjectum semel suma- tur. Oportet enim, ut multae sint sententise utrotumque terminorum in quibus propositiones consistunt, aequaliter plures acceptiones esse, atque ad s(ingulas copulalionem referri; alioquin non^enint multae propositiones in sensu, nisi multis propositionibus earum sensus ex- primi possint. Ad sensum vero uniuscujusque propositionis et ter- mmorum necessaria est positio et copulse interpositio. Possunt etiam multa esse subjecta quibus singulis unum attribuatur, nec tamen multi propositionum sensus erunt, veluti cum dicitur: omm5 canw est animal, hoc est unaquaeque de significationibus illius nominisquod est canis, est animal; quod tantum falsum est. Similiter et ejus œqui- pollens, haec scilicet: latrabile animal, marina bellua, canis sidu^ sunt animalia, falsa est tantum et unius propositionis sententiam tenet, hanc scilicet quod animal unicuique illorumtrium convenit.. Possunt etiam plura singula de pluribus singulis praedicari in sensu unius propositionis, veluti si dicam unumquodque illorum trium esse ' Cod his.
PARS SECUNDA. ANALYTICA PRIORA, III. 350 unumquodque iilorum tiium, et Socratem etPlatonem singulos esse Socratem et Piatonem singulos. Cum autem propositiones aliœ unita- tem vel muitipiicitatem in parte, aiiae in tota enuntiationîs sententia habeant, iilae quae in parte muitipiicitatem habent^ dividentem propo- sitionem faabere poasunt. Sunt namque dividentes: hoc latrabile ani- maient nia tria, et ipsum non est illatria, At vero quando multiplex in sensu est tota enuntiatio, multis propositionibus multsa dividentes debentiu*! ut sunt quideni in contradictione hinc multœ aiErmationes, iiiinc multe negationes; nec jam necesse est banc partem esse veram, iUam vero falsam. Unde in primo Péri ermenias Aristoteles ^: « quare non necesse est banc qùidem contradictionem veram esse, iiiam vero faisam. » Bene autem dixit < non necesse est in multiplicibus enuntia- tionibus banc partem contradictionis esse veram, illam vero falsam », innuens scilicet quod aliquando altéra pars vera sit, altéra falsa; quando scilicet multiplicitas est in parte, vel quando etiam multipli- citas ^t secundum totam enuntiationem. Aliquando una pars con- tradictionis est vera et alia falsa, veluti hic homo est rationale et hic homo est mortale; aliquando minime, veluti cum dicitur: hic homo est homo, hic homo est eifum^ hic homo non est homo, hic hotno non est equus. Unam enim partem contradictionis bine duas aiErmationes ponimus, illinc vero duas negationes, quarum utrœque nec verae sunt nec falssB, sed utrarnmque una véra est et altéra Msa. Atvero si multis propo- sitionibus unam velimus dividentem reddere quae omnium simul sen- sum périmât, tune quoque non necesse erit alteram partem esse vé» ram et alteram falsam; nam illœ plûtes quae destruentur taies esse poteruntquod verae erunt nec fàlsae. Licet autem Aristoteles^ unam diffiniat enuntiationem quae unum de uno enuntiat, saepe tamen uni^ tatem propositionis destruit vel diversa enuntiatio prœdicati, hoc modo: Sacrâtes est homo, Socrates non est homo, vei Socrates currit, So- cratBs non currit, vel diversa subjecti acceptio, sic: omnis homo est ho- mo, quidam homo est homo, vel diversa verbi tempora, ut cum est et fait et erit proponitur, et quidquid insuper diversum propositionis * Aristot. de Interpret, pag. a 8. — * Ibid,, pag. ai.
304. PETRI ABiELARDI DIALECTICA.
sensum Facit. Saepe etiam partis multiplicitas in terminis non est, sed in determinatione, hoc modo: ego video cancmy illa videlicet tria.
Cadunt autem sub divisione unarum et muitiplicium propositio- num non solum categoricae enuntiationes, verum etiam hypotheticas. Sunt multipliées hypotheticœ in quibus vel ex uno pliira, vel ex piu- ribusunum, vel ex pluribus pluraconsequuntur; ex uno quidem pliura sic: si esthomo, et mtionale et mortale; ex pluribus vero unum hoc modo: si est rationale vel mortale, est animal; ex pluribus autem plura ita: si homo et equas, est rationale et irrationale. Unarum autem vocimi aliae unae sunt naturaliter, aliae conjunctione; et rursus muitiplicium, aliae naturaliter sunt multiplice^, aliae per inconjunctionem. Sunt autem unse naturaliter, quœ secundum suam inventionem unam tantum tenent sententiam. Unas vero conjunctione dici volunt, ad quarum sensus unitatem vel continuatio proferendi est necessaria vel aliqua conjunctio. Continuatio quidem proferendi, ut, si in diffinitione hominis animal rationale mortale, unum velint intellectum secundum unam subjectam substantiam designare, oportet continue dictiones ipsas proferri. Si enim cum intervallo eas protulerim, unitatem sen- sus destruo; quippe tune non ita designantur res sicut in constitu- tione hominis inveniuntur, quando per se singulae capiuntur. Una ctiam dicitur esse per eonjunetionem hypothetica propositio, quae cum ex diversis propositionibus copulata sit quae singulae diversos continent sensus, in unam tamen sententiam consequentise ipsae con- véniunt, per oppositam conditionem quae una est conjunctio. Natu- raliter autem multipliées sunt, quae ad unum sensum applicari ne- queunt; per eonjunetionem vero multipliées fieri dicuntur voces ill« quae, vel per incontinuam prolationem, vel per subtractam eonjune- tionem efficiuntur multipliées. Nota autem quod continuatio profe- rendi ad imitatem orationis quandoque necessaria sit, non tamen ad eam elficiendam suffieit. Unde Aristoteles ^: « quare autem unum sit et non multa animal gressibile bipes? » Neque enim in eo quod pro* ' Aristot.^ de Interpret, pag. ai. Cf. Boeth. edit. prima, pag. aSo; edit lecunda, pag. 5a Â.
PARS SECONDA, ANALYTICA PRIORA, III. 505 pinquas sunt partes unum erit; sed de hoc est alterius tractare negotiî. Si enim hoc sufficeret ad unitatem quod propinquse partes proferun- tur, omnes miiltiplices orationes unae possent fieri. At vero quœ na- turaliter sunt multiplices, nullo modo un» esse possunt. Juvat ita- que ad unitatem orationis continuatio proferendi, sed non su£Gicit. Non est autem idem simplex quod unum, nec multiplex quod corn- positum; unum namque et multiplex secundum sensum dicuntur, simplex vero et compositum secundum constitutionem. Quœcumque enim ex simplicibus terminis jungitur nec scilicet orationem in ter- minis habet, simplex dicitur, sive una sit, ut ista: Sacrâtes est, sive multiplex y sicut ista: canis est. Composita vero appellatur quœ ora- tionem aliquam terminum habet, sive una sit, ut ista: homo * est ani- * Fol. 1 47 r". mal rationale mortale, sive multiplex, ut ea qu£ ait: Sacrâtes est homa albas ambulans.
Haec autem de proprietatibus categoricarum enuntiationum dicta sufBciant. Nunc autem in figuris et modis syllogismorum qui ex ipsis fiunt, propositum nostrum perficiamus.
De syOogiyiis categoricis ^ Syllogismum itaque in primo Analyticorum suorum Aristotelés tali diffinitione terminavit*: « Syllogismus, inquit, oratio est in qua « positis aliquibus aliud quid a positis ex necessitate consequitur ex « ipso esse. Dico autem ex ipso esse per ipsa contingere; per ipsa vero « contingere, nuUius extrinsccus egere termini ut fiât necessarium. » Quam etiam diffinitionem Boethius in secundo Categoricorum suo- rum commémorât', ac dillgenter singulas expediendo diflferentias pertractat, sicut in illa altercatione de loco et argumentaûone mon- stravimus, quam ad simplicem dialecticorum institutionem conscrip- ^ Excîderat hic titulus.^ ' Ista et quse in sequentibus (pag. Soy ) ex Analyiicis Aris- toldis laadantur, nescimus unde Abadardus d^rompeerit. Aristotelis enim Analyticis carere se aperte dixit (pag. aa8), et ea quse hic afferuntur, in Boethii operibus non repe- rimus, nisi verbis non parum immutatis, et sine Aristotelis mentione. Cf. Boeth., pag. SgS, 699. — 'Cf. Boeth. de syllog. categ., lib. II, pag. 5g i sqq.
DIALECTICA. 39 306 PETRI ABiELARDI DIALECTICA.
simus ^ At vero hic quoque quia ^ syllogismorum Batwaœ priacipa* liter tractandani suscepimus, non incommode ûngulabreviteranno* tamua. Quod igitur syUogismum orationemyocavit quamdam« ip$ius differentiam a siiuplicibus dictionibus ostendit. Per id vero quod plures propositiones ponit in argumento ex quibus condusio infer- tur, ab enthymemate sive exemplo dividitur. In eo vero quod ex con- cessia infert» argumentum babere monstratur, atque a quibusdam hypotheticis propositionibus differt quae, cum fonnam syliogismî teneat earum complexio, non sunt tamen antécédentes propositiones concessse veiuti ista: si omnis- homo est CLsinus et nullus asinus est equmf nulliis homo est equus; in hoc vero quod necessario quaedam ex pne- missis conciusio pervenit, ab inductionè differre dicitur. Hoc vero quod ipsa conclusio diversa a prœmissis propositionibus esse débet, ridicuiosos syiiogismos excludit ut sunt isti: omnis homo est risihile, sed omne risibile est risibile, ergo omnis homo est risibile; rursus: omnis homo est homo,, sed omnis homo est homo, ergo omnis homo est homo. Hi quidem nec syllogismi proprie debent dici nec argumentatio, quod eam quae jam concessa fuerat proposition tanquam dubiam conclu- dunt. Quod ergo ait ipsam concimîonem pervenire per proposita, taie est ut ita perfecta sit inferentia syllogismi ut complexione ' an- tecedentium propositionum quodam modo jam contineatur* com- plexio conclusionis. Idque ipsiun poni dicimus ad differentiam ta- lium complexioniun in quibus aliquid aut plus quam debeat aut minus ponitur. Plus autem quam deceat superflue aliquid aggregatur hoc modo: omne bonumjastum est, omnis virtus bona est et sol in cancro qst, omnis igitur virtus justa est. Minus autem ponitur hoc modo: omnis homo animal est, sed omne animal animatum est, igitur omnis homo corpus est. Defuit enim ad perfectionem inferentiae ea propo- sitio quse omne animatum corpus esse ostenderet.
Syllogismorum autem alii catégorie» formœ sunt^ alii hypothe- ticœ. Categoricam quidem coqipositionem habent qui ex sohs cate- \ Hic rursus alluditur ad opus Abadardi plane nobis iocognitum, de quo jam supra, pag. 2 54. — * Cod. nisi. — ' Cod. complexionem, — * Cod. iimuatar.
PARS SECUNDA, ANALYTICA PRIORA, III. 507 goricis propositionibus componuntur, qui etiam categorici nomi* nantur, ut sunt hi de qùibus in prœsenti ttactandiun est nobis. Hypotheticam formam tenent qui aliquam hypotheticam proposi- tionem in sui constitutione continent; unde etiam hypothetici no- minantur, Veluti iste: si est homo, est animal, sed est homo, ergo est onimaL Licet enim et adsumptio et cônclusio categorica sit enuntiatio, ex sola tamen propositione prima quœ hypothetica est, hypotheticus syliogismus totus appellatur. Sed de bis alias ^. Nunc vero de solis categoricis cura est disputare.
Horum autem Aristoteles alios perfectos, hoc est évidentes per se esse dixît, alios imperfectos, id est non perse perspicuos^. «Perfec- «tum autem, inquit, dico syilogismum qui nuUius alterius indigeat « praeter assiunpta ut appareat esse verus », ut illi quatuor quos in prima figura ipse disponit; « imperfectum vero quod indiget aut «unius aut plurium » ut. sunt omnes illi quos ipse in secunda et tertia figura posuit, quarum complexio cum per se evidentiam non habet ut statim inferentise credatur ejus, in modos primœ figurse re- solvuntur a quibus etiam principium sumunt per conversionem, sicut posterius apparebit, ac per ipsos qui évidentes sunt, fidem capiunt modo quidem una propositione conversa, modo duabus, sicut in se- quentibus liquebit.
Nunc vero quid formam syilogismi, quidve figuranr aut modum appellemus, distinguendum censeo. Signiflcant autem diversas ipsius compositiones. Formam quidem eam dicimus compositionem syiiogismortun secundum quam categorici et hypotbetici dividuntur ab invicem, in eo scilicet quod hi' categoricam constitutionem habent, in eo quod ex solis categoricis propositionibus constant; illi hypotheticam, secundum id quod aliquam continent propositionenti hypotheticam. Figuram vero secundum dispositionem medii termifii accipimus quem tribus modis fariari contingit in bis quae proponimtur propositionibus ad demonstrationem conciusionis. Cum ^ Cf. P. quart, de propositiombus et syllogismis hypothetici», seu Analytica posteriora. — Cf. supra, pag. 3o5, not. a, et Boelh., pag. 598. — ' Hi excidit.
508 PETRI ABiELARDl DIALECTICA.
énim singidae fîgurœ syllogismorum minus quam tribus terminis contineri non possint, ilie qui médius intendit, modo ita dispo- nitur ut, cum in una propositione subjiciatur, in alia praedicetur quae prima est figura, hoc modo: omne bonum jastam est, omnis virtus bona est; modo vero ita communis est utrique propositioni ut in utraque praedicetur, quod quidem secundam fîguram didmus, hoc modo: omne justum bonimi est, nullum malum bonum est; modo étiam ita ab utraque participatur ut in utraque subjectus sit quae tertia figura vocatiu*, hoc modo: omne bonum justum est; omne bonum virtus est. Modorum vero diversitates secundum qualitatem autquantitatem propositionum syllogismi consideramus, in eo scilicet quod quidam ex soiis affîrmativis, quidam vero ex affirmativis simul et negativis constituuntur, aut quidam ex solis universalibus, alii vero ex univer- salibus simul et particularibus. Nam afiirmativum et negativum ad qualitatem enuntiandi, universale vero etparticularead quantitatem subjiciendi referuntur, in eo scilicet quod praedicatum modo affir- mando, modo negando enuntiatur. Subjectum vero modo circaom- nés, modo circa unum accipitur hoc modo: omnis homo est albus, quidam homo est albus, nullus homo albus est, quidam homo aïbus non est.
Manifestum est autem ex his quae dicta sunt, figuras syllogismorum etiam his consistere propositionibus quae altero termino participant. Sunt autem propositiones aliae invicem participantes quœ scilicet ali- quem communem terminum habent, aliae modo non participantes quae scilicet nullum eumdem terminum communicant veluti istae: Socrates legit, Plato disputât. Participantium autem duo sunt modi. Aliae namque utroque termino participant, aliae vero altero tantum. Quae vero utroque participant, aliae ad eumdem ordinem, aliae ad ordinis commutationem; ad eumdem quidem ordinem sicut contra- riae vel subcontrariae, subaltemae sive contradictoriae; ad ordinis vero commutationem participatio in conversione consistit. Sèd de his qui- dem quae utroque termino participant in secundo Enchiridii ^ nostri ' G>d. poicherii, qaoà sensu omnino caret. Libnim autem intelligimus queip s«pe Abadardus appellat introdnctiones nostras, pag. a 54* 3o5-3o6, 33a.
PARS SECUNDA, ANALYTICA PRIORA. III. 309 salis dictum esse arbitrer. Nunc vero de his superest tractare quae altero termino participant in quibus figuras syllogismorum consistere supra diximus. Prima namque figura in his dignoscitur in quibus id quod in una subjicitur, in alia praedicatur, hoc modo: omne justam bonam est, omnis virtasjusta est; vel ita: omnejustum bonum esty omne bonum virtas est; sive enim * id quod in prima subjicitur, in secunda • Vo\. a? v'. prœdicetur, sive quod in prima praedicatur, in secunda sûbjiciatur, primam figuram facimus. Non enim transpositio ordinis propositior num diversam figuram facit, sed ôonversio terminorum. Procreatur enim ex prima figura secunda et tertia per conversionem alterius propositionis. Secundam quldem ex prima Boethius in^ secundo Gategoricorum ostendit^ majore extremitate conversa, tertiam vero ex eadem nasci per conversionem minoris extremitatis. Extremitates autem vocamus terminos conclusionis, ad quorum inter se cohaeren- x tiam vel remotionem comprobandam médius terminus in propositis enuntiationibus intercedebat. Médium vero terminum iilum dicimus qui ad conclusionem eorum quœ probare volumus, interponitur, utrique quidem antecedentium propositionum communis, cum in conclusionem nunquam veniat. Majorem autem et minorem extremitatem non secundum continentiam rerum, sed secundum quam- dam dignitatem accipimus. Illam namque majorem, hoc est dignio* rem dicimus quae in conclusione praedicatur. Quae vero in ipsa sub- jicitur, minorem et posteriorem appellamus, quippe principalis terminus propositionis praedicatus dicitur a quo etiam propositio praedioata nominatur, de quo etiam quœstio quae probatur, fieri dici- tur, cujus quoque inhaerentiam ad minorem extremitatem vel remo- tionem syllogismus ostendit. Si quis igitur ex prima figura secxmdam procreare desideret, convertat eam propositionem in qua major ex- tremitas ponitur, alia propositione manente, veluti cum taies sint primae figurae propositiones: omnejustum bonum est, omnis virtasjusta est, talem in primo modo primae figurae conclusionem habentes; ex qua quidem conclusione apparet bonum majorem extremitatem ap- ' Ck)d. gui in. — * Boeth. de syDog. Categ., pag. SgS.