[Cf. Boeth. de differ. Topic, pag. 87 4. — Loci ab antecedenti et oonsequeuli maiimafl propoai- tioQAs bat esse: poaito antecedenti, ponitur coosequensv quicquid infert antecedens, cona^quena iafert; destructo consequenti, destruitur antecedeos; posito conseqnenti, non aeceasario ponitur iuatecedens. Locum ab antecedenti et consequenti ad alium }ocum «emper referri debere, velut ad locom a génère et a «peeie, etc. Que quiini in saperionbui, ubi de propeiîtionîbus bypotbetids agebatur, mazima ex parte tractata sint, omiaimus. ] [Cf. Boeth. de differ. Topic.» pag. 868.]
Nunc vero tractemus exlarinsecos. Quorum alîâ ab opposiftiB, alii ab immediatis assigoantur, qui quidem non tam in re quam in di* verso propositionis modo diacrepant. Idem enim ad aitenim et op- posîtum est et inmiediatiun, veluti sanum ad œgrum, homo ad non PARS TERTIA, lOPlCA. 3«7 homo. Sed tune cfuidem mfereRtkm secmitlum nataram opposlfio- RÎs peâsamos, cwni' ahero posito alterum Hoiiitur, boc modo: 51 est sMum, non est œfram. Tune Tero* ^cundtim immediationem, ctmn aitero ablato adterui» fonititp, hoc modo: 51 mn est stmurti, est ^fom. Sed mine quideni' prms locum ab opposftiff exequamur.
De opposilM. * [Cf. Boeth. de differ. Topic, pag, 869. De Aristotelis divisiooe oppositorum in relativa, contraria, habitom et pnvationem, afl&rmationem et negationem. De larginri oppositorum sensu. Opposita esse is sif^DificatidiM, in esieatîa, in adJKcentîa, in ra^pectn sen relvtione. ] Quatuor modis opposita AristoteleS' disgregavit; alia eniok reia- tiva, alia contraria ^ alia habitum et privatioaem, aiia affirmatUHMm et negationem vocavit. Et stricte quidem Aristoteles opposita in bac divisione accepit \ eas Yid>elicet tantum oppositiones fpjtm ad uniini possunt esse. Unius enim relativi^ unum tantum est relati^um, ut paternitatis' âliatio; unius contrarii unum, ut albedinîs nigredo; unius habitus una privatio^ ut visionis ca^citas; unius aflirmationis tantum uAa propria et simples negatio, ut amnis homo est albus\ * Fol. 166 v*. omnis homo est non alhus^. Largius autem oppositionem aecipien- tes, omnia quoque illa vocamus opposita quae sese in eodem non patiuntur, ut sunt etiam homo et asinus, homo et equus, vel lîgnum, vel lapis, vel quicquid hominis naturam expellit; quœ qui- dem Boetbius in primo Hypotheticorum ^ disparata vocavit, quae etiam opposita dîci innuit in lîbro Divisionum *, cum omnem gene- ris divisionem per opposita fieri dixît, ac commune prœceptum de divisionibus secundum accidens tradidit, dicens quicquid in ipsis'' dividitur per opposita segregari. Large itaque oppositionem acci- pientes, omnia ea dicimus opposita quae sese circa idem expellunt, et horum quidem alia in significatione, alia in essentia fantum, alia * Aristot. Categ. edit. Buhle, pag. 5oa. — * Cod. relativa. — * Cod. patemitas, — * Sup- pleviimis omnis homo est non aïbas. — ^ Boeth. de syHog. hypoth., pag. 608. — * Boeth. de Divis., pag. 5Ai. — 'Cod. ipsi.
388 PETRI AB^LARDI DIALECTICA.
in adjacentia, alia in respectu sibi adversantur. Sunt autem in si- gnificatione voces opposite, modo quidem complexe voces, ut affir- matio et negatio de eodem, quse simul verae esse non possunt, modo incomplexae, ut hsec nomina homo, equas, quse eidem simul convenire non possunt. In essentia vero opposite sunt quslibet diversae rerum essentiae, ut aibedo et nigredo. Sed horum alia in essentia tantuA opposita, ut aibedo et duritia, alia etiam in adja- centia, ut aibedo et nigredo. Sicut enim in eadem re ^ non potest simul esse aibedo et nigredo, ita nec simul ea participare, id est simul alba esse et nigra. In respectu vero opposita relativa dici- mus, quœ quidem cnm eidem simul adjaceant, nunquam eodem respectu conveniunt; cum enim eumdem et patrem et filium esse ad diversos contingat, ad eumdem non potest contingere. Sed fortasse in quibusdam videtur id fallere. Idem enim ejusdem secundum diversas scientias et disciplinas et discipulus et magister poterit esse; sed si non in personis, saltem in scientiis respectus variatur. Idem quoque ejusdem et antecedens est et consequens et praedicatum et subjectum. Sed nunc quidem in vi oppositionum quas Arîstoteles ad tractandum elegit, proprietates ac differentias uberius planiusque* assignemus.
De relativis.
De relativis.
Unde in relativis, quorum natura in prœdicamento ipsorum dili- genter pertractata est, non est diutius immorandum. Quse quoniam simul esse diximus alterumque altero ^ prius vel posterius esse cons- tat, prioris tantum modos seu simul ad relativorum discretionem in. prsesenti tractare sufficiat.
. De simul.
[Simul et secundum tempus et sectindum naturam esse. Ea simul esse secundum naturamquz mntuo convertuntur, nec alterum alterius causa sunt, ea vero secundum tempus quae eodem tem* pore gignuntur. ] PARS TERTIA, TOPICA. 38^ De Priori.
[De prions qninque modis, ab Aristotele enumentis, et de quinto pnecipue modo, secundum quem propositum propositione prias est. Haoc autem conditionem requin ut propositio fiât et ennn- tietnr. CoDversionem propositi et propositionis non ex eo quod paria sunt, effici. ] Nunc autem secundam oppositonim speciem tractemus, quœ in contrariis continetur, quœ quidem ideo contraria excellentia opposi- tionisnominantur, eo videlicet quod maxime sibisintadversa ac prima fronte opposita. Cum enim idem ad diversa contingat oppositum, omne ad id contrarium dicitur quod maxime est ei adversum, ut cum pauperi et dives et superabundans opponatur, et avaro lar- gus et prodigus, et pavido fortis et temerarius, iUa tamen contraria eis ^ sunt quœ longissime dissident, pauperi quidem superabundans, avaro prodigus, pavido temerarius; vincunturque omnes caeterae op- positiones adversitate contrariorum. Neque enim adeo adversantur sibi cœterae oppositiones. Relativa quidem in eodem et simul contin- gitesse; De majori oppositione contrariorum quam rdativoram.
[Secandum quosdam, contraria gênera in eodem subjecto simul ea$e posse, contrarias autem species non posse; sed rêvera contraria in eodem subjecto esse nunqnam posse. De medio inter con- traria, et virtute in medio posita. Quomodo contrariorum major sit oppositio quam relativorum. ] Contraria vero nunquam, ut idem nunquam simul est et album et nigrum vel bonum et malum vel calidum vel frigidum; sed idem simul pater est et filius, etmagister et discipulus, licet diversis respec- tibus. Sed fortasse in contrariis generibus id non potest servari, ut in virtute etvitio, motu et quiète, quœ in eodem simul reperiuntur per quaedam sua inferiora; quae contraria non sunt, sed sibi consentientia. Idem enim etavarus est et castus, et qui quiescit in loco secundum alteràtionem movetiu*, unde eadem res simul et virtutem etvitium et quietem et motum habet, quœ contraria gênera Aristoteles appellat.
' Cod. ei.
590 PflTRI ABiïLARDI DîALECTICA.
Sed constat ipsum quoque omnino respuere in eodem contraria, ut su- pra meminimus, ex ea videlicet probatione qua magnum et parvum, quae in eodem, divers»» tamen reapeetîbuss ridebai, contraria mm esse convincit^ Sunt autem quidam qui contraria gênera iîa eodem esse non abhorrent, sed contrarias species in eodem esse impossibile confitentur. Dicunt enim quod cum omnia accidentia per indivi- dua in subjecta veniant, et ipsa contraria gênera per individua sua subjectis contingunt. Quae quidem individua prijno speciebus sunt supposita, quae eorum sunt tota substantia, ut virtus et vitium quœ in hoc homine per hanc castitatem et banc avaritiam recipiuntur, quae individua sunt castitatis et avaritiae, quœ invicem species non sunt contrariée. Quod si gênera contraria per individua specierum non contrariarum in eodem contingant, non est inconveniens. Quippe ipsa contraria non sunt eorum tota substantia sicut species. Verum species contrarias esse in eodem per aliqua sua individua illud pro- hibe! quod nec ipsarum individua in eodem possunt esse, quorum sunt tota substantia ea quae sunt contraria, utpote species; ideo- que inquiunt Aristotelem bene negasse magnum et parvum, quae contraria tenebantur, in eodem esse, quae species non gênera esse constabat. Sunt autenr et qui species contrarias in eodem posse consistere non denegant. Nec eain quidem sententiam ^ confitentur duxis66 advetsarium ad inconveBÎ>en9 in reî verrtate, sed ad taie quod pro inconvenienti habebat. Tam namque desipientem adversarium inducunt, qui, ex eo quod contraria in eodem esse dîcerentur, cre- deret ea in eodem esse in vi contrariafimi, id est secundum iû quod se expelluut, qu^d est inconvénient. Sed' qiùstam desipieatem aduer- sarium inveniat, aut quis philosophus ad verae coftâxamationen^ sea* tentiae falsum ac sopbisticum inconveniens adduc^? Sic enim quod- libet etiam verum improbare posset. Quis ettam, h quidam in; eodmi contraria reciperet quœdam, crederet eum pro incotrvenientî ad- duxisse quod contraria essent in eodem vel saitem non déterminasse inconveniens pro qualitate contrariocum.^ Om^nia itaque contraria ' Aristot. Categ., pag. 469. — * Sententiam supplevimus. — * Cod. si.
PARS TERTIA. TOPICA. 591 ia eoàtm esse ntfj/uaiam, sicuA et ipse in eodem docuit^: ««ed nihil, kiqwt, quod vûlefttur (nmul contraria recipere posae^ » post opiœ con- tr&nonun exeœpla adjicit, sûfailqufi aliud sîmul coBtraria suscipiet. Sediimllaiaeod^n-aint.coatEaria; qiu)inodovirtutem€tvkium, quas ocMi*rBria gicnecadicuitt, ccmtxaria dicemus^ qus in «odem videmus? attt cum gemifl ipsa ait specierum amniom coilectio, quasdamque ex iatîs speciebos contrarias \ qnasdam non contrarias videamus, * Foi. 1G7 v*^ quomodo ipsmn gemis coatcarinm dicere possumus? Suât autem in virtute qusedam specîes contrariée, quasdam non, ut sunt illue quœ sunt médis contrariorum yitiomm, ut jHividi et temerarii forte, prodigî et avari largum, de quibus Horatium diiisse recordor ^: Virtus est médium vitionim et' utrinque reductum.
Nam largitas et fortitudo extremis contrariis quasi composita viden- tur, et ex utrisque aHquid mutuare, sed id quod ex lioc recipit cum eo quod ex illo assumit obtemperare. Lavgus enim dicitur-qui rationabi- liter et secundum temporis opportunitatem sua modo distribuit, modo conservât, et fortis vel audax cùjus rationabiliter movetur animus ut modo se ad pugnam erigat, modo extrahat, secundum temponim dîscretionem* Unde et qui fortis est temerwio accedit in eo quod resîstit, ac pavido in eo quod desistit, cum utenque* alterum tan- tum sine disoretione cognoscat, temerarius quidem semperin surgere, pavidus vero semper in recedere. Sic quoque et largus in eo ^uod sua distritmit prodigo consentit, in eo vero quod propria conservât, avare congruit. Sicque média vitiorum ex utrisque extremis Flaccus me- muît esse redncta, quasi ex utraque parte aiiquid decerperent, quae ipse quoque virtutes appellat. Cum érgo quœdam virtutis species contrarisB sint ac quaedam contrariée non sînt, quarum generaiem vir- tutis coilectionem contrariam dixit, aut fertasse ea cps média sunt vitiorum Aristeteles non virtuti sed sapientiae supposita putat, eo sciiicet q[Uod in rationabili consideratione, ut dictum est, consistant, 392 PETRI ABiELARDI DIALECTICA.
aut ea quœ média sunt unum in natura non âestimat sed diversa, se- cundum id scilicet quod ex diversis est junctum, ut médius color ex aihedine et nigredine vel tepor ex calore et frigore, inter quœ sunt média. Hae namque minutiae albedinis iilis minutiis nigredinis juncte, unum faciunt médium colorem quasi diversa puncta lineam; ubique omnes minutiae simul fundantur, et médius coior ex eis conjunctus; quippe nihil aiiud est quam ipsae simul; atque hoc modo recte contra- rium genus virtutem dixit\ cujus omnes species contrarias credidit, ac si non videatur his qui Ethicam verius insistunt. Si quis itaque virtutem et vitium in eodem esse monstraverit, profecto contraria in eodem esse convincet, sed nunquam qus inter se contraria sint in eo- dem reperiet; non sunt enim castitas et avaritia sibi contraria, sed aliis. Omnes quoque species motus et quietis contrarias esse arbi- tratus est, secundum quod etiam singulis in tractatu motus assignat contraria^. Unde et hœc quoque gênera recte contraria vocavit. Sed nunquam ex hoc potest ostendi ea quae inter se contraria sunt in eo- dem contrngere; quippe non quilibet motus cuilibet quieti contrarie opponitur. Uniun enim tantum, ut dictum est, contrarium unius est. Unum dico secundum communionem naturœ, non secundum proprietatem substantiae. Haec enim albedo cuilibet nigredini saque adversa est. Quae quidem adversitas, quae ex natura speciei contingit, proprie ad ipsas species refertur, secundum quod quidem unam tan- tum naturam unius esse contrarium contingit ^.
Quod quidem multos in hanc sententiam induxit ut contrarium no- men tantum xmiversaiium, non etiam singularium cpnfiterentur, al- bedinis quidem et nigredinis, non hujus albedinis vel hujus nigre- dinis. Sic quoque et relativum et privatio et habitus nomina tantum universalium dicunt. Relativa quidem, ut supra meminimus, tantum universalia dicebant ex relatione constructionis. Habitus qtioque et privatio universalium tantum nomina dicunt, eo quod in individuis non possunt servari. Si enim haec visio mea alicujus cascitatis essei habitus, simul et aliqua caecitas esset ejus privatio. Sunt namque re- * Cf. Aristot. Categ., pag. 5i6- — * Ibid,, pag. 5aa. — * Contingit supplevimus.
PARS TERTIA, TOPICA. 593 latioûum nomina habitus et privatio, sed quœ, cum nulla sit simul in ea quae eam prive! ^^, nuilaque fortasse in loto tempore vito mihi con- tingeret. Unde pofius ipsa universaiia visio et csecitad, quœ perma- nentia sunt, videntur habitus et privatio dici. Sed si habitus et pri- vatio tantum sunt universalium nomina, quomodo possumus per hanc visionem et caecitatem, quse circa eumdem catulum contingunt tem- poribus diversis, ordinem privationis et habitum etnaturam osten- dere, quippe cum non sint privatio et habitus? Ampiius species ab in- dividuis in essentia non discrepant. Oportet individuorum substan- tiam habere quod speciei naturam recipit. Sed neque de speciebus ipsis magis dicendum videtur quod sunt privatio et habitus quam de individuis,^i earum statum inspiciamustotamque earum coliectionem comprehendamus, quasi hinc omnes cœcitates, illinc vero omnes vi- siones, in quibuscumque sint subjectis, constituamus. Neque enim vel omnes simul omnium simul privationem vel habitum dicimus, cum non contingant circa idem, sed circa diversa, nec aliqua alicujus, propter eamdem causam. Si igitur ad statum vel existentiam vel spe- cierum vel individuorum respiciamus, ea privationem et habitum proprie non dicimus.
Sed haec nomina relativa non^ teneamus; oporteret enim simul esse quœ eis nominarentur. Unde Aristoteles relativa ea videtur innuere' cum eorum relationem ostenderet, dicens quia caecitas privatio visionis, non cœcitas visionis dicitur. Sed profecto vere non sunt relativa sicut et negatio et a£Girmatio, quia nequaquam reci- procantur. Neque enim quemadmodum dicimus: privatio habitus privatio, vel nçgatio affirmationis negatio, ita quoque contingit dicere: habitus privationis habitus, vel affirmatio negationis affirmatio. Sicut ônim affirmatio prior e^t naturaliter negatione, ita habitus privatione; nec dico tantum in substantia, sed etiam in proprietate habitus; ex ^ Sic Gxl. Locus manifesto comiptus; cui quomodo medendum non videmus, quamvis sensum facile suspicemur hune esse: sed privatio, si nihil accidat quod périmât habitum, nnOa fortasse in toto tempore vitœ mihi contingeret. *— ' Non sup[devimu8. -*- ' Aristot. Categ., pag. 607.
DIALBCTICA. 5o 594 PETRI AByELARDI DIALECTICA.
quo enim ipsa est excitas, babitus dici potest. Gujus videlicet halntus est baecproprietas, ut a stibjecto prœter ullam substantiae comiptionem recedere possit, si nnnquam amplins natura ejus ipsum regredi per^ mîttat. Privatio vero est quae adveniens subjecto quod naturaliter ha- bitus susceptibile est, ipsum expellit, nec ulterius reverti patitur. Chid itaque aliquid privationem dicimus alicujus, non relationem assignamus, sed quid privaverit ostcndimus. Privatio enim quasi pri- vans dicitur, eo videlicet quod aliquid privaverit et exptderit a sub- jecio, id est habitiun. Sic quoque et cum dicimus: videns quod vi- detur videt S vel quod videtur a vidente videtur, non relationem assignamus; sed hic actionem inferre passionem, illic passionem inferri ab actione monstramus. Sicut autem nomen relativorum ant contrariorum in individuis quoque servamus, sic etiam vocabula pri- vationis et babitus in ipsis quoque custodimus* Postquam autem ostendimus contraria majorem tenere opposi* Fol. i68i«. tionem quam relativa, idem quoque ipsa* ad alia habere convin- camus, sive ad privationem et babitum, sive ad affirmationem et negationem; ac prius ad privationem et bal»tum.
De majori oppositione contrariorum quam privationis et habitus.
Cum quidem magis quam contraria videntur sibi adversari, in eo scilicet quod alterum sine licentia uUa regressîonis expellat, nec expulsum amplius reverti permittat, contraria vero sibî mutuo suc- cedunt, sive mediata sint sive immediata; etenim ex calîdo frigidum et ex frigido fit calidum, et ex sano aegrum et ex aegfo sanum. Sed haec est maximae oppositionis in contrariis compositîo, quod saepe ad- ventus contrariorum et recessus substantiam ipsam novat et pe- rimit, ut eorum quae naturalia sunt, sicut calor ignîs*. Privatio vero et liabitus nunquammotum substantiae, sedalterationem, faciunt.Eadem enim prorsus utrumque substantia recipit. Unde illud est quod Aris- toteles ait': «Privatio vero et habitus dicuntur quidem circa idem « aliquid, ut visio et cœcitas circa oculum. ■ Constat itaque contraria * Cod. videns. — * Cod. igni. — ' Âristot. Categ., pag. 5o5.
PARS TERTIA, TOPIGA. ^5 magis sibi adveraarî quam parÎYatioaem et habîtum, qtiamvifi aiteram iaregressibiliter expellat alteram, id est quadlâset piivatîo »uum Jba- bîfcam. Non bene eaim ad oppoaitioiiîs augxiientuin prohibitio regrets*- «ioiiia operari videtur. Gontingeret enim jam ipsam privataoBem ma^ gis oppositam easelidûtui, quem^ibi suocedeare non peramtlk, quajBi bafaitum ipsi; quod impossible est TaBtum eoûn oppositianisboïc ad illud ^ oeoesse est babere cpiofititm iilud ad istud babet.
^ De jnajori opposituuie contrariorum quam affijcinatioais et negationis.
[De contrariorom et contradictoriorom differeotia. De contrarionini sidjecto. Contraria aat in eodem génère eaae, ant in coatranis generibvi, avit ipsa geneia ease. Que praftAicainenta, ieeu«diwi Âriatoteiem, contrariomm oppositioni subjaceant. Deinde quaeritur qaomodo contraria, in eodem génère, magis inter se quam rea diversi generis opposiia sint. ] Affirmaticoiem et negationem in oppositione contraria superant. Facilius enim de eodem veras esse simid affiimatioaein et negatîo- nem natura pernûtteret, quam in eodem sînml esse contraria. Possi- bilius^nim videtar simid esse qnod dicunt iste proppsîtiones: Socmtes est Mus, et non estalbus, quam quod ist« proponunt: Sacrâtes est aibus, et Socrates est niger. Quas.comjdexa contraria Axistoteles dicit\ eo vide- Heet quod remotio albi magis consentiat posîtioni ipsius ipiam positio mgri. Neque«nîm ex eo quod albedme careo, tantum sum diversos ab eo quantnm ex eo quod sum niger. Garere enimaibedine posset medio colore -coloaratus, qui non tantum albedini quantum nigredo, que^ ^us est ^ronfrarium^ adversatur. Sed de boc ^quidem uberius in iibro Gategoricomm egimus^, cum contrariarum propositionum maximam oppositionem esse conrinc^emus. Nunc autem, causa mominis con^ trariorum ostensa, eorum proprietates diiîgenter consideremvs.
Hormn autem Âiwtoteies alia médiats, alia immediata esse docmt. Mediata vwo ea determinavit quorum non est necassarium altemm inesse suo «susceptibili, ut sunt album et nignun, quœ proprium sii&- eeptibile corpus habent. In quo cum medios colores esse videamus, determinatum est neutrum contrariorum ibi esse. Loomediafta vero ' God. «lim^.— * Ariaiot Categ., pag. 5jia.-^' Cad. qmtm,'^^ Cf. supra, pag. a54.
596 PETRI ABiELARDI DIÂLECTICA.
ea diffinit quorum necessarium est alterum inesse suo susceptibiii, ut sanum et œgrum circa animal. NuUum enim contingit esse quod ho- rum alterum non habeat, etsi absque utroque possit substantialiter animalis natura consistere; quippe prior est eis naturaliter, utpote eorum sustentamentum. Mediata vero sive immediata quantum ad na- turam proprii susceptibilis dicit, secundum id scilicet quod determi- natum est eam autS ubicumque est, esse cum altero eorum, aut alicubi sine altero utroque consistere. Unde nihil est illud quod quidam op- ponunt album et nigrum immediata esse circa cycnum vel corvum vel corpus non medio colore coloratum, quamvis tamen alterum in- esse certum sit. Hœc enim non sunt propria eorum susceptibilia, sed subjecta corporis natura. Unde quantum ad propriimi susceptibile, ubicumque sunt album et nigrum, mediata debent appellari. Sîmi- liter et immediata secundum proprii subjecti naturam pensamus, ut sanum et œgrum secundum subjectam animalis naturam; quae for- tasse quantiun ad corpus vel substantiam mediata videntur dici, cum in aliquo eorum neutrum contingat veluti in insensibilibus aut spiri- tibus; sed nuUo modo propter hoc mediata sunt dicenda, sed^ ut die- tum est, propter proprium susceptibile.
Propria vero contrariorum susceptibilia modo multa videqtur in natura, modo unum. Multa enim simt, ut ea quae bonum et malum recipiunt. Neque enim solae substantif bon» sive mais dicuntur, sed etiam qualitates îpsœ, sive etiam passiones aut actiones et multa alia accidentia. Quœ quoniam diversis subjacent prsedicamentis, nulla communi natura possunt uniri. Sed fortasse diversae sunt bonitates diversorum praedicamentorum, et bonum secundum illa multiplicîter accipitur; cujus multiplicatem ipse nos Boethius docuit^, cum bona alia esse monstravit, secundum hoc quod retinent boni qualitatem, id est bonitatem ipsam, quœ contraria est malitiae; alia secundum hoc quod faciunt actionem ^ bonam. Bonœ quidem ex qualitate boni substantif dicuntur; virtutes vero ex eo quod eas bonas faciunt. Non ita faicere bonum et facere malum contraria videntur sicut malum et bonum.
^ Cod» eam auUm, — * Boeth. in Proedidun., pag. aoi, ao5.-— ' Actionem supplevimos.
PARS TERTIA, TOPICA. 597 Portasse enim in eodem possunt simul contingere, sicut pati boniim et pati maitim, vel amare bonum et amare malum. Videntur itaque omnia contraria unam communem naturam habere semper subjec- tam, sive generalem sive specialem. Et si quidem Aristoteies suscepti- bile secundum sustentationem suscepitS ex ipsis olarum est subs- tantiis, quae solce accidentia omnia sustentant, veluti ipsam quoque claritatem ciim albedine quœ ea informatur. Unde et ipse ait Aristo- teles^: « Palam vero est quia circa idem aut specie aut génère natu- ram habent fieri contrarietates, ut languor et sanitas in corpore anima- lis vel albedo et nigredo simpliciter in corpore, aut justitia et injus- titia in homine. > Hic quoque naturalia et propria contrariorum sus- ceptibilia posuit, quae prima et primo loco ea suscipiunt. Nam etsi animal sanum et homo sanus^ et corpus album et homo albus dica- tur, hœc quidem propria est praedicatio, illa vero per accidens enun- tiatio. Nam quod homo sanitatis^susceptibilis est vel albedinis, ex animalis vel corporis natura, quam participat\ habet, non ex propria substantia.
Sunt mediatorum contrariorum modo plura média, ut albi et nigri fuscum et pallidum et caeterse mediorum colorum species; aliquando unum, ut calidi et frigidi tepor. His vero quae in medio sunt modo nominaposita sunt, modo ea, vocabult)rum peniuîa, ne- gatione extremorum proferri convenit \ ut inter bonxun et malum id dicitur esse quod neque bonum est neque maluiù, ut ipsa bonitas qu^ neque bona dicitur, cum se ipsa non sit informata, neque mala, cum cdntrarium non recipiat. Sic et midta alia neque bona neque mala dicimtur. Insunt autem contraria quibusdam naturaliter, ut calor igni et albedo nivi, quae eis insunt substantialiter, quibusdam vero per accidens, utpote suis fundamentis, ut eadem ferro vel cycno.
Adjecit quoque Aristoteles omnia contraria vel in eodem génère esse, vel * in contrariis generibus, vel ipsa esse gênera. « Sunt enim * Foi 168 \\ ' Cf. AiiBiot, Categ., pag. 5 10.—'* Ihid., pag. 5i5. — • Cod. sanum, — * Cod. sanitas. — 'Cf. Aristot. Categ., pag. 5oA, 5o5.
598 PETRI AB^LAfiDl DIALECTICA.
albedo, inquit S et nigredo in colore, justitia et injusthia in virtute et vitio, quae sunt contraria gênera. Bonum vero, inquit, et malnm non sunt in génère, sed ipsa sunt geneia aliqoorum ^xistentia. » Ex quo quidem quidam talem eum divisionem innuisse dicu&t, qaod contraria alia sunt gênera, alia speciaiissima. Specialissima vero mc subdividuntur ut eorum alia sub eodem génère alia sub diversis contrariis ponantur. Sed quid dicemus de eo quod' ait bonum et malum non esse in eodem génère, sed gênera esse contraria? Sunt enim utraque in qualitate, aut fortasse in aliquo aliorum pned&^a- mentorum. Certum enim est non diversis prœdicamentis contraria contineri. Undé et ipse dixit^: « Si ex contrariis unum fuerit quale, palam est quoniam et reliquum erit quale. » Ipsa etiam Boethii ex- positio in qualitate ea coUocat. Sed nec gênera videntur esse bonîlas et malitia, sed species specialissimœ, nisi forte pro virtute etnequi- tia accipiantur, quod etiam Boethius plane innuit ^, cum, super hanc divisionem commentans, justitiam sub bono et malo contrariis gene- ribus dicit contineri, quœ ipse sub virtute et nequitia coUocaverat. Quod igitiu* prius Aristoteles virtutis et nequitise nomine désigna- verat, id deinde in bono ac^ malo intellexit. Sunt etiam eadem contraria et in contrariis generibus et in eodem, et fortasse etiam gê- nera, ut justitia et injustitia in virtute et nequitia et in qualitate continentur. Possunt fortasse reperiri et quœdam contrariœ species quae neque in eodem génère sint neque in contrariis generibus. Vi- dentur enim quœdam actiones quibusdam passionibus contrariœ, nec tamen earum gênera sunt contraria, ut delectari ac contristari quae ipse in Facere ponit contraria^. Placari scilicet et irasci, ut etiam contristari, active accipiatur, vel etiam gaudereet contristari, quod est passio a contristatione illata. Sed id quidem'' omninoftuc- toritas, ut dictum est, adjicit, ut in diversis praedicamentis contra- ria invicem contineantur. Unde passionem tantum passioni et actio- * Cf. Aristot. Categ., pag. 5 16. — * Oxi. quidem. — * Âristot Categ., pag. AgB.— * Boeth. in Prasdicam., pag. ao6. — * ûxl. a. — •Cf. Aristot. Categ., pag. 5oo. — ' Cod. quod.
I I i PARS TERTIA, TOPICA. 399 nem actioni oportet apponi contrarie» Ut autem oppositionem in membris suprapositse dîvisionis servare posais, ita accipe esse in gé- nère eodem tantam, ut videlicet illud tantum ad ptrumque et ad genua et ad idem referatur, ut et in génère tantum sint et in eodem tantum. Cum autem in génère tantum esse dicantur, ea esse gênera exeludimus et specialissima esse innuimus; cum autem in eodem tantum, opposita gênera separamus. Cum autem dicimus: alia ^ in contrariis generibus sunt, tantum etiam est apponendum ad removen- dum esse gênera, ut et ista specialissima intelligantur; et sic quidem bonum est illud quod subjungitur: alia non in eodem continentur génère tantimi videlicet, sed etiam, inquit, sunt gênerai