p. QUINTA, LIB. BIVISIONUM ET DEFINITIONUM. 469 vdiut hsc dies quae ex his duodeciin horis componi dicitur, et ad eas totum constitativntn esse. In hoc tamen toto e contra dicitur esse quantum ad alia intégra, in eo soilicet quod quaelibet pars ejus ipsum ponit, et ipsum destructum quamlibet partium suarum des* truit. Si enim prima est, et dies esse dicitur, unde et si dies non fuerit, prima esse negabitur; horum enim totorum existentiam quae partes permanentes non habent, ut in orationibus et temporibus contingit, non possumus secundum omnes partes simul accipere; quippe cum ipsœ simul nunquam sint sed sibi succédant, unde tan- tum secundum partium ipsarum existentiam totorum dimetimur e^^ sentîam. Et orationem quidem in ultimae litterae prolatione, qua etiam tantum signiûcationem suam habet, existere dicimus, diem^ autém esse qualibet suarum partium existente, sive scilicel prima, sive tertia, sive sexta^ seu nona, aut quolibet ipsarum momento per^ manente. Sed si significationem diei vel orationis recte teneamus, nuUo tempore diem esse proprie et vere dicemus vel orationem, quippe nuUo tempore duodecim horœ sunt, quœ dies dicuntur, vel plures simul dictiones quae oratio dicuntur. Non enim si diversi simul homines plures proférant dictiones, oratio poterunt dici, nisi sibi in prolatione succédant ad intellêctum orationis perficiendum; neque enim videntur a diversis prolatœ litterae vel dictiones ad unius ora- tionis intellêctum conjungi, âed casu proferri ab his quorum intet- lectus diversi fortasse fuerant; nec quando simuL proferuntur, bene singularum significatio discemitur; sic et in die partes sibi in eodem subjecto sUccedentes accipi oportet, non banc primam et illam quœ in eo deest, vel in illo simul, sed banc quae praeteriit consequen- tibus aliis horis circa idem subjecfum; alioquin diem totum com^ pleri in singulis horis diceremus, secimdum id scilicet quod muitae primae insimul accipetentur in una die vel multae tertiae circa qui*- dem subjecta diversa, ac jam quidem Aristoteles salvari non posset, qui in partibus temporis continuationem recipit sine permanentia \ in oratione autem neutrum. Contingeret namque e contrario pror- * Cf. Aristbt. Categ., pag. 467.
470 PETRI ABiELARDr DIALECTICA.
sus in partibus teinporis, ut videlicet permaneatiani^ liaberent aine continuatîoae. Ouia.enim subjecta dtagregata eàsédt^^ accâdentîa disgregari necesse esset. In putibus quoqile oMtioma pecnaaiieaftîa reperîireturf si^videiicet adirersis aîmui proiatœtittertef qaoditantHm consonantes componerent quae oradonem efficerent^ Oporteiritaque orationem et diemaccipereinsibi succedentibus circa idem sul^jec* tum 9 secundum id scilicet quod îpsum> spatio. iilo temporis menso* ramus quo eursum suum ab Oriente ia Oocide&tem sol.perficit, ae^ cundum quem quidem cursum soliseuindem omnitni creaturarum mensuras quœ simul sunt, unam diem dicymus. Sed si reiverîtalttin confiteamur^ nunquam pioprie ista partibus constare. contient. Nuilum enim compositum una contentum est parte; neque enim pars esset quam totius quantitas non excederet; sed ai una tantmn esset > idem profecto cum toto fieret Piures autem simul partes in tempore nunquam sunt, quia piures simul non existant. Unde oec tempus ex pluribus partibus unquam consistit, nec prima soilicet -ma- nente née média nec ultime v oum aemper una tantum^exstitenft. Neeunquam dies esse proprie dici potests sed figurative,:ac si per partem ipsum: existera dicamus, id est partem ifiatus exâstere, nec etiam proprie partem, quippe noncbmponit, cum.sokt6it..Sienin) dies tantum diversarum horarum nomen ait, «quomodo ipsmn.existere proprie <liceiQusv niai piures faorœpecmaneantPOmneemin. composi- tum idem est cum omnibus suis partibus simul coUectis; quan.el qàicquid toti attribuitur, et omnibus simul partibus, et e convecso cuicumque totum.,- et partes omnes simul coavomat, et e conveno. Si itaque rei veritatem insistamus, oportet ista tota non essetx>n* fiteri, sed tameB quasi de totis philMophoa de eis^egisse, aecunc^mi hoc sciiioet ^quod* ea qam pr6eterita<'erant ml* fiktura^ oum eo- quod pnesentialiter est consideratione «na quasi unum. colligebant ^ ut eorum< naturam ostenderents ac siiex eo qaod est et quod non «t aliquid' esaet. Quse itaque ia re»tota non smit, secunduiq tamen eomm considerationpm quasi tota accipûmtur^ao si simul.cbim«&t ram et hominem, aut esse centaurura et hirçocervum quae non exisp. QUINTA, LIB. DIVISIONUM ET DEFINITIONUM- 471 tunt, siniui conflàderarent. Faitaatein,:meinini, xxiagistri nostri Ros^ cselimi'^ tam insana sententiatit nuUam rem partibus eoaastare Telle!, aed smst^olis vo4îifaus s{>ecie8^ ita et partes adscribebat. Si qais autem maîilain qaaB'doBiTiaefttf rebms aliis, pariete scilicet et fiindamento, oonstare dicereA, tali ipsiim argamentatione ixnpugi^abat: si res iila ipuee^ paries, rei illius qus domus est, pars sit, cum ipsa domas nibil alittd stt quam ipse^ paries et tectam et fatidamentum; profeeto paries sui ipsins etcasterorum parserit. At vero quamodo sui ipsius pojhsluerit? Aiapliur omni» pars ^ iiaturaliter prior est sm> toto; Quo- modoautem paries prior se et ailis dïcetar, cinn se nulle oiedo prior S9t? hisse veto aYgam^ntatio in eodebilitatur qmod cum dicitur paries, sui élisœierarBiiipairtium' pars esse mnceditur, isedsimiil acoeptorum et ooiijûiictoruw,^eliiti et^cum domutn /dhcfunt illa tria esse, non * * ^^^i 195 r'. stngQla cofifceduiït esm esse, sed simnl accepta et conjuncta; unde sequB parietem esse verum est, neque aliquid aliorum, sed illa tria simul. Sic quoqne paries pars sui et caeteromm simul conjunctorum est, boc est totius domuS, iion suî pei' se ^ et prior quidem se et aliis simul conjunetis dicitur, non ideo se^ per se; prius enim paries fuit quam illa conjuncta êsseoit, et unamquamquB priorem natura- titer esse oportet quam côUectionem efl&ciat in qua comprehendatur. Fit etiam-totius divisio secundùni fonnam, ut cum animam tribus potentiis suis partimur, potentia scilicet vegetandi, sentiendi, discer- nendif quarum quidem in piantis unam tantum exercet, qùae estve- getabilitas, secundnm quam crescunt; in animalibus autem duas, eamdem scilicet et'sensibilitatem, in homine vero très simul con- tiiiet,idest consilium^cumsuperioribus, scilicet ràtionalitatem. Fit autem^ faujusmodi dîvisio hoc modo: animœ alia potentia est vege- tandi, alia sentiendi^ alia discernendi. Sed utrum de anima generali sive de anima mundiv^quantsingularemPlato cogitavitquamque alii speciêm contetitam une individuoassérunt, sicut est phénix, divisio httjusmodi rectius fiât considerandum est. Videtur* autem Boethius ^ God. R(a. Iode evindtur et ipipum ^qiioqpie Roscellinum Ahelurdi magistruin fuisse. — " Pan supplevîmus. — * Cod. iuper te. — * G)d. ni*'^* God. omnei.
472 PETRI AB^LARDI DIALECTICA.
eam fecisse de anima generâli in eo quod in iibroDivisionum dicit ^: « Quod autem anima jungitur partibus hujusmodi, non quidem omnis u omnibus, sed aiia aliis, hoc ad naturam totius referri necesse est. » Cum enim omnis aut alla dixit, universalem animam accepisse mons- tratur. Sed qualiter istae potentiœ ad animam se habeant, inspiciendum est. Videtur autem ei prima substantialis quœ est scilicet vege- tandi, aliae autem non, cum ei non inhaereant ^ sed speciebus ejus fortasse, ut sensibilitas quidem animali animœ, rationalitas Yéro humanœ. Sed nunc etiam verba quibus hujusmodi divisionem Boethius protulit^ inspiciamus: «et animae» inquit, alia pars in « virgultis, aiia in animalibus; et ejus quœ est in animalibus, aliara- « tionalis, aiiasensibilis, et rursus haec aliis divisioaibus dissipantur. » Cum dixerit animae partem aiiam esse in virgultis, aliam in animali- bus, partes non in speciebus animse, sed in poteutiis sunt accipiendœ; alioquin generis esset in speciem divisio, ac si ita diceremus: animae alia pars, id est potentia ejus, in virgultis, alia in animalibus. Nunc autem hic sensus est ut alia sit vegetabiiitas, alia sensibilitas; neque enim subdivisio de sensibilitate posset fieri, ut scilicet sensibilitatis potentiam aliam diceremus ipsam SQ)nsibilitatem, aliam rationalitatem. Cum itaque dixit aliam in animalibus, duas simul compre- hendit in una parte potentias quarum subdivisio fuit, velut integri totius ixi membra illa quibus jungitur. Prima autem in potentiisqu» imperfecta esset si in secundo membro sensibilitatem, ut quidam volimt, tantum intellîgeremils. Unde omnes simul oportet accipi, sicut in constitutione animae ex ipsis supramonstrayerat, hoc modo^: « dicitur quoque totum quod ex quibusdam virtutibus id est potentiis « constat, ut animae alia est potentia sapiendi, » id est discemendi, ff alia sentiendi, alia vegetandi. » Sola enim anima végétât ctnrpus, et jsola ipsa corpori crescendi motum praestal; sola etiam discemit, id est boni et mali notitiam tenet. Sola autem sentire non videtur, imo nec sentire posse creditur, cum nec sensus ejus esse dicantur, ^ fioeth. de divis., pag. 6â6. — * Cod. cum eam vero quœ cum hoc est non habeant — ' Boedi. de divi»., pag. 646. — * Ibid.
p. QUINTA, LIB. DIVISIONUM ET DEFINITIONUM. 475 sed corporis unius^ Aristoteles in Praedicamento ad aliquid^: « Sen- sus, inquit, circa corpus et in corpore sunt, » quia videlicet ipsa instrumenta quibus sensussuos anima exercet, et in corpore animalis fixa sunt et de corporibus quae per ipsa concipixmtur, notitiam fa- ciunt; unde aiia potentia sentiendi in anima, alia in corpore recte videri potest, cum utrumque dicatur sensibiie; etvera quidem et prima potentia sentiendi in anima est, iicet sensus corporis esse di- cantur, secundum id scilicetquod eorum instrumenta, quibus anima potentiam suam exercet, in corporibus sint posita, ut auris qua au- dimus, oculus quo vidimus, nasus quo odoramiu*, et interiora oris quibus gustamus, et manus et caetera quaelibet membra quibus est tactus communis, qui «tiam sensus in omni solus animali contingere videtur. Suntenim quaedam animalium quae caeteris omnibus instru- mentis carent, ut ostrea vel concbyliae quae nec capita habent in qui- bus alii sensus fixi sunt, ut Boethius in primo Praedicamentorum com- mentsffio meminit '. Illa autem sensibilitas quae corpori animalis at- tribuitur ^, quasi ejus differentia ex ipsa quae in anima est descendere etnasci videtur; nec quidquam aliud animal videtur sensibiie esse, quam animam habere inclusam, quae in ipso potentiam sentiendi valeat exercere. Âb habitu itaque animae sensibiie quoque corpus dicitur, anima autem a propria potentia sensibilis recte nominatiu*. Si autem opponatur sensibiie, cum sit differentia substantialis ani^ malis, qualitatem esse, eo videlicet quod omnis differentia qualitas annuatur; habere autem animam sensibilem non sit qualitas, imo in Habere praedicamento ponitur, oportet aut qualitatem pro forma intelligere, nisi omnis differentia qualitas dicitur, aut quamdam po- tentiam in: corpore quoque animalis per sensibiie designari quam per qualitatem esse necesse sit, secundum id scilicetquod omnes po- tentias sive impotentias qualitatis generalissimo auctoritas nomini ^ supponit, ac si videlicet ipsum animal dicamus jam aptum natum^ exercitio potentiarum animae secundum sensuum. qualitatem, quibus * Cod. annm. — * Amlot. Categ., pag. 48a. — ' Boeth. inPrœdicam.edit. prina., pag. 161. * Cod. attribait, — ' Cod omnium. — * Cod. notum.
DIALEGTIGA. 6o 474 PETRI AB.CLARDI DIALECTICA.
veiuti instrumentis^ anima jam inciusa propria potentiaç vl fiingatur. Oportet autem diversas esse sensibilitates animae ac corporis, seu rationalitates, cum, sicut Praedicamentorum institutio tradit, non eadem sint differenti» seu species generum non subaltematim posi- tonim, ut sunt corpus et anima quorum alterum alterius nullam re* cipit praedicationem. Non autem solum in nominibus differentiaruro animarum et corporum contingit aequivocatio, verum etiam in voca* buiis accidentium, ut eorum ex quibus in anima existentibus qusdam in ipsis corporibus proprietates innascuntur, ut cum scientiarum aut virtutum proprium sit animae fundamentum, dicitur tamen et homo qui corpus est, sciens et studiosus, non àb qualitate scientiae seu vir* tutis, quippe in ipso non sunt, sed ab habitu animae habentis illas. Sic et diaiecticus et grammaticus homo dicitur, et iaetus aut tristis, securusvel pavidus, iracundus vel démens, et insuper ab omnibus animae qualitatibus quarum exercitium absque praesentia corporis vel ostendi vel fieri non potest. Corpora ipsa et nomina contrahunt, et proprietates ipsis quaedam innascuntur, de quibus quidem in tractatu ad aliquid Aristoteles meminit ^, cum animaii perempto scientiam dixit perimi. Neque enim scientiam illam quae in anima est, a^imali perempto, necesse est perimi, cum ipsa tenebroso carcere corporis Fol. 195 V*. absoluta, ampliores habeat scientias, sed de exercitatione ipsius* scientiae quae per praesentiam corporis exliibetur, accipiendum est, quam perimi necesse est suo fundamento interempto, quod est ani- mai. Habet autem hujusmodi divisio, ut ait Boetbius ^ aliquid ciun divisione generis vel integri commune. Quod enim ad potentias suas animae praedicatio sequitur, hoc ad generis divisionem refertur quod ad species sui divisibiles sequitur. Si enim estvegetabile, est anima. Quod autem potentiis ipsis anima jungitur, ad int^i naturam per- tinet, quod partibus suis constat; et est quidem similitudo in com- positionesimpliciter, non in modo compositionis; aliter enim ex par- tibus integrum, aliter ex potentiis anima conjungitur. lUa enim ' Cod. quibus vduii de instrumentis. -— * Aristot Categ., pag. 48 1. — ' Boeth. de divis., p. QUINTA, LIB. DIVISIONUMETDEFINITIONUM. 475 Goœpositio fit materialis, secundum quantitatem essentiae; hsec vero secundum susceptionem et informationem differentise. Neque enim in quantitatem substautiae qualitas venit; nec, quod idem est, nadura potest matesialiter jungi ex rébus diversorum praedicamentorum.
Sunt autem et qui banc divisionem yirtualis totius non de anima generalisedsingulari, quam animam mundi Plato vocavit, accipiunt; quam ipse ex noy, id est mente divina, naturse ^ asseruit, et eamdem in omnibus simul esse corporibus finxit. Non tamen omnia animatione replevit, sed ilia sola quorum mollior^ natura ad animandum fuit idonea; cum enim eadem et in lapide tpta simui et animali credatur, in illo tamen prœ duritia corporis suas exercere potentias non po- tuit; sed omnis animae virtus in eo cessavit.
Simt %utem nonnulli^ catholicorum qui, allegoriae nimis adhaeren- tes, sanctœ Trinitatis fidem in bac consideratione Platoni conantur adseribere, cum videlicet ex summo Deo quem Tagaton appellant, Noi naturam intellexerunt quasi Filium ex pâtre genitum; ex Noi vero animam mundi esse, quasi.ex Fiiio Spiritum sanctum procedere. Qui quidem Spiritus, cum totus ubique diffusus omnia contineat, quorumdam tamen fidelium cordibus per inhabitantem gratiam s^a largitur charismata, quse yivificare dicitur suscitando in eis virtutes; in quibusdam vero dona ipsius vacare videntur quae sua digna had}i-^ tatione non invenit, cum tamen et ipsis praesentia ejus non desit, sed virtutum exercitium. Sed haec quidem fides Phitonica ex eo erronea esse convincitur quod iilam quam Qiundi animam vocat, non Goastemam Deo sed a Deo, more creaturarum, originem ha- bere concedit. Spiritus enim sanctus ita in perfectione divinœ Trini- tatis consislit, ut tam Patri quam Filio consubstantialis et coaequalis et coaetemus esse a ruUo.fidelium dubitetur{ unde nullo modo tenori catbolicae fidçi adscribendum est quod de anima mundi Platoni visum est constare. Sed ab omni veritate figmentum hujusmodi alie^ ' God. natura. — ' G>d. moUior est — ' Ipse Abselardus in istum eirorem inciderat in Introinctioae ad Theoïogiam, lib. I, pag. loia, lib. II, pag. 1096, 109Q; necnon in Théo- 476 PETRI AB^LARDI DIALEGTICA.
nissimum recte vidètur, seeundum quod duas in singulis hominibtis animas esse contingit. Nam etipse Plato singulorum animas ab.initio creatas in comparibus stellis finxit et voluit, quae in humana corpora innituntur ut singuli homines crçentur, et hae quidem solae, secundum ipsius quoque sententiam, anîmare corpora videntur qnarum prssen- tiam animatio mox sequitur ubique et comitatur, non illa scilicet quam vel ante corporis animationem vel post corporis solutionem in ipso cadavere seque consistere opinio philosophicatenet. Dehacitaque anima quam nec fides recipit, nec uila rei simîlitudo sequitur, agere supervacaneihn omnino duximus; a.c de generali anima liberius supra- positam divisionem expediemus. De quatamen et inquestione relin- quitur cur magis hujus totius potentias quam aliorum accepit, aut cur a divisionibus aliis generum per differentias hujusmodi divisionem, quseper potentias fit, separavit. Sed hi nimirumqui de anima mundi quam Platonici fingunt, eam accipiunt, claram habent abomnibus aliis divisionibus differentiam, cum eidem ac singulari animœ omnes bujus- modi differentiœ substantialiter inesse possint videri, cum «que eas animse substantia^ ubique contineat, etsi non ubique exerceat. Qui vero de generali anima, quod rationabiiius est, eam inteltigunt, non magis banc animœ divisionem quam aliorum totorum per potentias sive impotentias, ut sunt rationalitas et immortalitas, séu quasiibet alias substantiae formas divisionibus per formas connumerant; sed istam fortasse magis in exemplum. adducunt, eo quod magis sint hujusmodi differentiae praecognitas. Et habet haec quoque divisio totius differentiam a divisionibus quibûs differentias fieri Boethius dicit, quod ibi pro speciebus designandis. vocabulis diflerentiarum utimur, nec nisi appositas differentias ac divisibiles recipimus> nec^ potentias ejusdem totius enumeramus, nec -specierum substantias diversas attendimus, nec differentiarum oppositionem curamus, nec tantum divisibiles accipimus.
Atque haec de divisione illa quam totius in potentiarum formas Boethius posuit, dicta sint. Nunc autem ea restât divisio quam in ' Cod. substantias. — * Cod. hi cum.
p. QUINTA, LIB. DI.VISIONUM ET DEFINITIONUM. 477 materiam simul et fonnam hoc modo componimus. Hominis ei|im alia pars subsftantia animalis, alla forma rationalitatis vel mortalitatis. Componit autem animal hominem materialiter, rationalitas vero et mortalitas formaliter. Neque enim rationalitas et mortalitas, cum qualitates sint, in essentiam hominis qui substantia est, possunt con- verti; sed sola animalis substantia homo e£Gicitur, per informationem tamen substantialium ejus differentiarum. Unde recte Porpbyrius eas substantiales difierentias esse dif&nit \ secundum quas ipsa gênera quae ab ipsis divisa sunt, specificantur. Rationsditas enim et mortalitas, advenientes substantiœ animalis, eam in speciem créant, quae est bomo. Nec cum ipsae generis substantiam in speciem reddimt, ipsœ quoque in essentiam speciei simul transeunt, sed sola gênera vel sub- jecta specificantur, non quidem separata a differentiîs, sed, nisi ei differentiae adveniimt, ipsa sola non etiam differentiœ species effîcitur, non quidem ciun differentiis, sed per difierentias, sicut in libro Partium, tractatu speciei, disseruimus^. Si enim difierentiae in speciem transferrentur cum génère, non videlicet, sicut quorumdam sen- tentiatenet, aliiun et rationautatem et mortalitatem hominem esse confiteremur, non alium tantum informatum illis duobus, sed ani- mal et illa duo, illud enim unum est de illis tribus, illa vero tria sunt; sicut et aliud est homo parieti conjunçtus, aliud homo ipse et paries; profecto cogeremur fateri et difierentias ipsas cum génère seque in essentia speciei convenire; unde etjpsas de substantia rei esse \ et *Fol. ig6r^. in partem materiae venire contingeret. Nibil enim compositae subs- tàntiae praedicationem recipit, nisi materia, quia nihil aliud intelli- gendum est materialrter quam ipsa materia jam actualiter formas conjuncta, ut nihil aliud statua quam ses figuratum intelligatur, non œs ipsum et figura'; quippe cum non sit ipsa compositio formas de essen- tia statuas. Unde et ipse Boethius cum de hujusmodi totius loqueretur ^: « aliter, inquit, constat statua ex partibus suis, » id est singulis parti- bus aeris quae essentiae quanfitatem conjungimt ut materiam, «aliter * Poiphyr. Isagog., pag. 389. — " liber deperditus. Cf. pag. 173. — ' Oyd. Jlgwram. — * Cf. Boeth. de divi»., pag. 646.
478 PETRI AB^LARDI DIALECTICA.
ex aère et specie, » id est compositione formœ; aeque enim compositio ad ^ materiam venit ut de essentia rei fiât, sed ut per ejus conjunctio- nem substantia aeris in statuam transeat, quse jam nihil aliud est a statua accipienda. Nihil enim, ut dictum est, aliudjuateria jam formis actualiter conjuncta quam ipsum materiatum, ut nihil aliud est hic annulus aureus quam aurum in rotunditatem ductum, aut haec domus quam hsec ligna et hi lapides quibus hsec conipositio est superaddita. Nonsolum autem in hujusmodi divisione substantialem formamre- cipere videmur, sed etiam accidentaleni. Statuae namque compositio, quam Boethius ponit, substantialis non videtur, cum suhstantiam speciei non creet. Statua namque species non videtur, cum nec na- tura sit unum, sed operatione hominum, nec substantiae nomen, sed accidentis, cum statua videtur et a quadam compositione sumptum. Cujuscumque enim fuerit substantiaesimidacrum, sive scilicet aereum sive ferreum sive ligneum, dummodo animalis similitudinemteneat, statua dicetur, Unde magis statuae vocabulum adjacentiae videtur quam essentiae. Sed etsi substantiani speciei statuae compositio non reddat, quasi tamen sxibstantialis status sua inhaeret compositio, sicut et justitia justo. Neque enim justus prâeter justitiam esse potest, nec statua praeter suam compositionem, non quidem in substantiae suœ natura, sed in proprietate formae, ex qua justus aut statua dicitur. Sic in Topicis suis Boethius^ quasi substantiales differentias régis ac tyranni vocavit sumere imperium legibus^ac premere populum violenta dominatione, cum tamen nec rex nec tyrannus specierum designativa sint, sed accidentium. Cum enim homo sit specialissimum, nulla po- test esse post ipsmn species; sed quoniam in proprietate régis ac tyranni nihil potest esse nisi qui haec fecerit. Ac de divisione qui- dem cujuslibet qua& doctrinal necessaria vidimus» breviter colligemus. Venit autem fortasse in quaestionem si inter supraposita tota et iUa contineantur quœ in Topicis suis Boethius hoc modo adjecit': ■ licet M autem, inquit, non solum in substantiis, verum etiam in modo, « temporibus, quantitatibus, tota partesque respicere- »Totum autem * Cod. a. — * Boeth. de differ. Topic, pag. SyS. — • Id. iW„ pag. 867.
p. QUINTA, LIB. DIVISIONUM ET DEFINITIONUM. 479 in modo est currere ad celeriter currere, et celeriter currere pars est ejus in modo. Sed id quidem universali toti est aggregandum; si quis celerem cursum cnrsui comparaverit, partem ejus divisibilem recte invenerit, cimi dé ipsa per se cursum vere praedicaverit. In hoc autem ab aliistotis dissidet, quod alio modo in enuntiationemtractatur quam alia, in eo scilicetquod per nomen totius modo sibi adjuncto deter- minatum designatur. Tota vero in tempore vel loco aut quantîtate sub integro' continentur. Totum autem in tempore semper posuit \ in loGO vero ubique; in quantitate vero omnia; semper simul tempora colligit quorum coUectio ad singula quasi ex ipsis' conjunctum totum accipitur; sic et ubique ad singula locâ et collectio quarumlibet rerum plurium ad singulas ex ipsa collectione. Quse quidem aliis totis in eo separavit, quod in determinatione eisutimur; nam adverbiis quasi adjectivis verborum utimur. Signa quoque quantitatis eorum quibus apponuntur acceptionem déterminant, ut cum dico: omnis homo vel quidam homo, ibî hominem cîrca omnia inferiorasua, bic circaunum accipio.
Vocié.
[Cf. Boeth. de divis., pag. 646 Mfq.]
Nunc autem de divisione vocis superest tractare. Tertio loco po- sita fuît inter divisiones secundum se; hujus autem, ut Boethius docuit, duo sunt modi, cum videlicet vox per significationes vel secundum modos significandi dividitur. Sed prius de ea quae in signi- ficationes fît, agcndum est.
In significationeê.
[Cf. Boeth. de divis., pag. 646. Vocum significationes proprie secundum notionem quam in au- dientis anmko èflBcimit, Ur^oà autem secundum impoûtionem quamlibet accipi. ] De œquivocis, univocis, diversivocis, multivocis *. * Fol. 196 v*.
[i£<|Uivocationem 9tricte accipi, uni voca autem large, si quolibet remm recipiatur definitio, sive sit secundum substantiam, sive secundum accidens, sive secundum communem causam; large itaque nomen infinitum pro eorum quae sunt et eorum quse non sunt nomine accipi posse. ^uivocatio- ' Boeth. de differ. Topic., pag. 867.
480 P«TRI AByELARDI DIALECTICA.
nem et univocationem oon ex essentia renun, sed e nominmn impontione fieri. ^nivocationem non in nominibus tantum, sed etiam in orationibas, per significationisamhiguitatem, fieri. — Pauca tanium quaB ad controversias de aequivocatione speclant, edimus. ] •Fol. 197 r'...•. Hoc* itaque nomen quod est œquivocum sive univocum ex vôcabulis taatum in rébus contingit, sicut e conyerso in significa- tionibus suis vocabula saepe nominantur, ut cum ea quoque vel gê- nera vel species vel universalia vel singularia vel substantias vel acci- dentia nominamus. Nomen autem, ut et ipse ait Boethius, boc loco accipiendum est quseiibet vox significativa simplex qua rébus praepo- sita vocabula prsedicamus, non solum propriom vel appellativum quod ad iilud tantum pertinet nomen quod casibus inflecti potest. Àlioquin verborum squivoçationem hic non comprehenderemus, ut amplector, osculor, criminor, et caeterorum communiiun, quae ac- tionis et passionis designativa sunt. Quod autem commune suppo- suit, voces unius tantum singularis substantise designativas sepa- ravit, ut Âbseiardus, quod mihi uni adhuc convenire arbitror. Sed fortasse quaedam possunt esse sequivoca, non communia, cum vide- licet per* eamdem rem possit sequivocatio fieri cujusdam nominis secundum diversas diffinitiones, ut non homo quod infinitum veri ac picti quidem sicut suum fînitum aequivocum oportet esse, de boc uno lapide œquivoce prsedicatur, modo scilicet cum bac diffinitione quod non est animal rationale mortale, modo etiam cum bac quod