* Sic Godd. Post didt supplendu« videtur ilo^iulifiiu qui infra laudatur. — * Toron. atqae aliquando conte, — ' Haec âb Idmt ad Hit amtsm prmUhatis detunt in Turon.
16 PETRI ABiELARDI jiost apostolos, quamvis disertus sit, non habeat auctoritatem. Idem, ad Vigilantium: Quisquis multoram tractatoram opuscula legit, débet esse sicut probatus nummalarius, ut si quis nummus adulterinus est et figurant Cœsaris non habet nec signatus moneta publica, reprobetur; qui autem Christi faciem claro prœfert lumine, in cordis marsupio re- ^ condatur. Non enim prsejudicata doctoris opinio, sed doctrinae ratio ponderanda est, sicut scriptum est: Omnia probate: quod bonam est tenete. Hoc tamen de commentatoribus dictum est, non de canoni- cis scripturis, quibus indubitatam fidem convenit adhibere. Idem ad Paulinum de sanctis doctoribus, in ea^: Bonus homo de bono cordis thesauro. Taceo de cœteris vel defunctis vel adhuc viventibus, super quibus in utramque partent post nos judicabunt alii.
His autem ^praelibatis, placet, ut instituimus, diversa sanctonim Patrum dicta colligere, quando ^ occurrerint memoriae, aliquam * ex dissonantia quam habere videntur, quœstionem contrahentia ^, quae teneros lectores ad maximum inquirendae veritatis exercitium * pro- vocent et acutiores ex inquisitione "^ reddant. Haec quippe prima * sa- pientiae clavis definitur: assidua sciiicet seu frequens interrogatio; ad quam quidem toto desiderio arripiendam ^ philosophus ille om- nium perspicacissimus Aristoteles in praedicamento ad aliquid, studio- sos ^^ adhortatur, dicens: Portasse autem difficile est de hujusntodi rébus confidenter declarare nisi pertractatœ sint sœpe ^^ Dubitare^utem de sin-- gulis non erit inutile^. Dubitando enim^ ad inquisitionem venimus; inquirendo veritatem percipimus; juxta quod et Veritas ipsa: Quœrite, inquity et invenietis, pulsate et aperietur vobis. Quae nos etiam proprio exemplo moraliter instruens, circa duodecimum aetatis annum sedens et interrogans in medio doctorum inveniri voluit, potius '* discipuli nobis formam per interrogationem exhibens quam magistri per prae- * Suppl. aut sub. epistoJa. — * Histoire littéraire de la France, tom. XII, p«^. i3a: itaque. — ' Ibid. proat — * Ibid. et in Turon. aliqua. — ' Ibid. continentia. — * Bbid. sta- dium. — ' Ibid. in executione. Turon. in exqaisitione. — * Ibid. prima. — * Ibid. amplec- tendam. — ^* Ibid. studiose, — '^ Ibid. deest smpe. — ^* Categ, V. Ed. BuUe, tom. I, pag. 486. — " Ibid. et in Turon. autem. — ^* Gxld. primum.
SIC ET NON. 17 dicationem, çum sit tamen in ipsa Dei plena. ac perfecta sapientia. Cum autem aliqua scripturanim inducuntur dicta, tanto amplius lectorem excitant et ad inquirendam veritatem alliciunt, quanto magis scripturse ipsius commendatur auctoritas» Unde placuit nobis huic operi nostro, quod ex sanctorum dictis compilavimus in unum volumen congregatis, decretum illud ^ Gelasii papse^de authenticis libris praescribere ', quo videlicet sciatur nihil nos ex apocryphis. in- duxisse. Excerpta etiam retractationum beati Augustini adjunximus, ex quibus appareat nihil hic, ex bis quœ ipse retractando correxerit» positum esse.
EXPLICIT PROLOGUS*.
Incipiunt sententiae ex divinis sc^ipturis collectae, quae contrariai videntur. Pro qua quidem contrarietate, haec compilatio sententiarum Sic et Non appellatur.
P.
Quod fides humanis rationibu; sit adstruenda, et contra.
Gregorius, in homelia XXVI ^: Sciendum nobis est quod divina operatio, si ratione comprehenditur, non est admirabilis; nec fides habet meritum, cui humana ratio praebet experimeptum. Idem, in homelia F '; Ad unius jussionis vQcem Petrus et Andréas, reiictis re-r ' Hist. litt. 1. 1. deest illud. — 'Ibid. deest papœ. — ' Decretum illud Gelasii, quod ibi afferendum laudatur, abest in Godd. Vîd. BuQarium roman. Pontif., tom. J, pag. 71. et 4og. — * Turon. deest explicitprol usque ad Gregorius in hom, — ^ Deest hic in Turon. qusstionum titulus: Qaod fides hum. etc. Numéros quœstionibus adscripsimus, quo facilius qusque ad usum foret. — ' 0pp. Greg., edit, Paris., tom. I, pag. i552.— ' Ibicl. pag. i45i.
SIC ET NON. 3 18 - PETRI ABiELARDI tibus, secuti sunt redemtoreih. NuUa vero hune facere miracula viderant; nihil ah eo dé praéinto aetemae retributionis atidierant; sed ^ âd unuiti ï)ôiDmi pf aèceptum, hôc quod possidere ttdeliantiir, obliti sunt. Idem, in tnoralibus, lib. XX ^ hînc rursum ait: Mel inveriisti; cottiede quod dufficit tibi, ne forte satiatus eyomas illud. Dulcedinum quippe sptritualîs intelligentiâe qui nltta^^ quarti capit ap- pétit, etiam quod comederat evomit; quia, dtiin summa intelligere' ultra vire^qtiàërit, étiam qUod bene intellexerat amîttit. Hincrarsum dicit: Sicut qui mel multum comedit, non est ei bonum; aie qui scrutator est maje^tatis opprimetur a gloria: quippe invisibilis conditoris maj estas, quia moderate inquisita nos erigit, ultra vires perscrutata premit. Ex libro primo Augustini contra FoMStum, Faus- tus^: Séd tamen.et hoc enervis est fidei confessio in Christo, sine teste et argumento non credere. Nempe ipsi vos dicere sole- tis, idcirco nihil esse curiosius exquirendum, quia simplex sit et absoluta christrana credulitas; quomodo ergo nunc fidei simplici- tatem destruitis, judiciis eam ac testibus fulciendo? Ex vita sancti Silvestri * ubi ei cum Juda&is disputanti Roasi rabi dixit: Rationi bu- manœ non est committenda fides, quœ dominum hune suadeat eredi quem tu vivum 4oniinum, patrem et filium et spiritum sanc- tum eonfiteris. Aagustinus, de fide symholi, ad Laurentium papam: Propheta dieit: Nisi credideritis, non intelligetis; item quomodo sane Deus pater genuerit filium, nolo diseutias, nec te curiosius inferas in profundum hoc aquarum, ne forte, cum in accessu lueis fulgorem pertinaciusperscrutaris, exiguum ipsum quod mortalibus divino ilumine concessum est, perdas aspeetum. Idem, de baptismo parvulorum: Ubi de re obscurissima disputatur, non adjuvantibus divinarum scripturarum certis elarisque documentas, cohibere se débet himiana praesumptio, nihil faeiens in alteram partem decli- nando. Item, in libro de moribus ecclesiœ, contra Manickwos, caputll: NaturflB quidem ordo ita se habet, ut, «aim aliquid dicimus, ratio- » * Edit et tamen pro sed, — ' 0pp. Aug., tom. VIII, pag. aa5. — ' Disputatio Christianorum et Judasorum Romœ habita, etc. Romœ, 1 544.
SIC ET NON. 19 oeiQ procédât au/ctoritas; aayn infirma videri ratio potest, quia, cuip reddita &ierit, auctorijtatem postea per quam finnetur assu- mît. Idem: innumerabiles sunt in sacra scriptura qua^stiones quae non fipieada^ sunt^nte finem, ne finiatur vita sine fide; sed, plane re- tenta jaw fide, ad ex^rcitandam dçlectaboqem fidelium men^tium studiose requirendœ dunt, et quod in eis eluxerit^ sine superbia conimuaicamlum', et quod latuerit, sine salutis dispendio foleran- dum. Idem, in ps^bno XXXIX: Nonme superbus'inyeniris, cum dicis: primo videaw et sic cre.dam? Idem, super Johannem, homeL XXyiI: Audiat consilium i^ui dicit: nondimi intellexi. Vidit utique Christus hoc profiinduiQ non omnes inteilecturos, et in conse* quenti dédit consiUum: intelligere vis, cre4e; Domiuus emm per propiietam^cit:%isi çredideritis, non intelligetis. Ad hoc pertinet, quod etiam secutus adjuniût.: si quis voluerit.voluntâtem ejus fa- cere, cognoscet de doctrina-rutrum a Deo sit, an egç a me ipso lo- quor. Si non inteUexisti, juiquam, qrede; intellectus. enim merces est ^dei. Noli ergo quaerere intelligere ut credas, sed crede ut in- tellî^s, quia, nisi credenlje;, non intelligetis. Quid est: cogposcet de doctrina? hoc est, intelliget. Quid est: si quis voluerit voluntâtem ejus facere^ hoc est, credere. Quis nesciat hoc esse facere voluntâtem Dei operari opus ejus? jLpse autem Dominus alio loco ait: hoc est opus Dei ut credatis in eum quem iUe misit. /(/^, homeL XXXVII: Nos ergo, fide praeeunte quae sanat oculum cor- dis, quod intelligimus, sine obscuritate ca,piamus; quod non in- teUeximus, sine duhitatione credamus. Idem, l{br. VIII, de civitate: Priusquam^intelligamus, credere debemus, vigilandum quod nobis. est ne ficta sit fides nostrà. Si autem falsu^l de ilia credimus, ina- pis erit spes et non casta caritas. Ambrosiufi: Si ratione convincor, fidem dhnvkO. Mieronymas, super Jerem., libr. VI: Quid sibi in loco hoc voluerit editio vulgata pos^m dicere et sensum aliquem reperire, nisi de verbo Dei humf^no sensu argumentari esset sacrilegium. Gregorius Dominico episcopo ^: Quamquam ergo hoc se ita habeat et •"' Efùit, lib. V, ifuficr. XIII epitt 5. • S.
20 PETRI ABiELARDI desideremus omnes hœreticbs a catholicis sacerdotibus vigore sem« per ratioTieque compesci. Idem, in pastorati, cap. XXX: Aliter ad- monendi sunt sapientes hujus sœculi, atque aliter hebetes; illos plerumque rationis argumenta, istos nonnunquam melius exempla convertunt. lUis nimirum prodest ut in suis allegationibus victi permaneant; istis vero aliquando suf&cit ut laudabilia eorum facta cognoscant; Idem^, moralium lihr. XIX: Averitate avertentes judi- cium ad fabulas convertunt* scripta Dei ubiqûe reperta opponuntur oculis, sed haec cognosceï^e, homines dedignantur; pœne nullus quaerit scire quod crediderit. Idem Bonifacio^: Si ita, ut audieram, Magnitudo vestra intentione sollicita de animae suae vita cogitaret, nequaquam mihi de fide sua per epistolas, sed per semet ipsam posceret respondere; et vos de nostra ratione, et nos de. vestra cre- dulitate gauderemus. Nam nos, li cet in omnibus causis, ihhistamén praecipue quae Déi sunt, ratione magis stringere homines quam potes- tate festinamus. Nicolauspapaad concilia Bulgaroram, cap. Z//: De bis qui christianitatis bonum.suscipere renuunt, nihil aliud scribere possumus, nisi ad fidem rectam monitis et exhortationibus et ra- tione eos potius quam vi convincatis. Isidoras, sententiaram lihr. II, cap. II: Fides nequaquam vi extorquetur, sed ratione atqué exemplis suadetur; quibùs autem exigitur violenter, perseverarein éis non potest; exemiplo, ut ait quidam, novellae arboris, cujus si quis cacumen violenter depresserit, denuo cum laxatur, in id quod fiie- rat, confestim revertitur. Hilarius, de trinitate, in lib. XIP: Oportet eos, qui Christum praedicant mundo, irreligiosis mundi imperfectis- que doctrinis per scientiam sapientis omnipotenti» contra ire, juxta dictum Apostoli: Nostra enim arma non sant camalia, sed potentia Deo ad destructionem munitionum, rationes destraentia et omnem alti- tudinem elevatam advenus cognitionem Dei. Fidem non nudam Apos- .tolus atque inopem rationis reliqùit; qùœ quamvis potèntissima ad salutem sit, tamen nisi per doctrinam instruatur, habebit quidem * Locus hic omnino deest io Turon. — ' Epist lib. IV, indict XII ^ epist, 43. — •Pag. iiaa. Vid. nol. • SIC ET NON 21 iiiter adversa tutum difiugiendi recessum « non etiam retinebit cons- tantem obnitendi securitatem; eritque, ut infirmioribus sunt post fugam castra, non etiam, ut castra habentibus, adest înterrita fortitudo. Contundendœ ergo sunt insolentes adversus Dominum disputatio- nés, et destruenda rationum fallacium munimenta, et elevata ad impietatem ingénia conterenda, nec camalibus armis, sed ^iritua- iibus, nec terrena doctrina, sed cœlesti sapientia, ut quanta rerum divinarum humanarumque discretio est, tanla ultra terrena studia ratio cœiestis excédât. Hieronymus, in epistola ad Galaias,lib. I, lau- dans sanctam Marcellam: Scio equidem ardorem ejus, scio fîdem, quam flammam habeat in pectore, superare sexum, oblivisci homi- nés, et divinorum voluminum tympano concrepante rubrum hujus saeculi pelagus transfretare. Certe, cum Romœ essem, nunquam me tam festina vidit ut non de scripturis aliquid interrogaret; nec vero, more pythagorico, quidquid responderem,. rectum putabat, nec sine ratione prœjudicata apud eam valebat auctoritas, sed exa-: minabat omnia, et sagaci mente universa pensabat, ut me sentirem non tam discipulam habere quam judicem. Augmtinus ad Valerium Comitem, judicans de nuptiis et concupiscentia: Quod licet fide. ro- bustissima irriseris, bonum est tamen ut noveris etiam defendendo adjuyare quod credimtA. Et apostolus enim Petrus paratos nos esse praecipit ad satisfactionem omni poscenti nos rationem de fide et spe nostra. Et apostolus Paulus: Sermo, inquit, vester sit in gratia sale conditus, ut sciatis quomodo oporteat vos unicuique respondere. Idem, in tmctata de anima; Petite orando, quaerite disputando, pul- sate rogando. Idem, in secundo de doctrina christiana: Restant ea quae 'non ad corporis sensiun, sed ad rationem pertinent, ubi disciplina régnai disputationis et numeri \ Sed disputationis disciplina ad om- nia gênera quaestionum, quae in sanctis libris sunt, penetranda plu- rimum valet. Tantum ibi cavenda est libido rixandi, et puerilis quaedam ostentatio decipiendi adversarium. Sunt enim multa quae ' Sic Codd. et Edit, tom. III, P. i, p. 38.
22 PETRI AB^LARDI appellantiir Mphîsmata, fakœ tioncluaîones rationum, et |>leruiiH que ita veras imitantea ut non soiiim tardes, sed ingenkttos etîani minus attentos decipiant. Quod genua captiosarum conclusioBuin scriptura, quantum existimo, detestatur ilio loco ubi dictum est: Qui sopkistice loquitar odibilis est. Beda, ia I epùtala Pasdi apostoU: Duobus modis de ape et fide noatra rationem poscentibua reddeiie debemuB, ut et juatas apei ac fidei nostxae causas onmibus. intkae* mus, sire fideliter sive infideliter quserentibus, et ipsam fidei ac spei nostrœ professionem illibatam aemper teneanms etiato iater pressuras adversaotium.
IL Quod fides sit de non apparentibus tamen, et contra ^ Gregorius, homel. VII, lib, II in Evangeliis: Cum Apostoius dicat: est enim fides sperandarum substantia rerum, argumentum non appa- rentium; profecto liquet quia fides illarum rerum argumentum' est quae apparere non possunt. Quae enim sunt apparentia fidem non habent, sed agnitionem: sed aliud yidit, aliud credidit. Amortaii quippe homine divinitas videri non potuit^hominem igiturvidit et Dominum confessus est dicens: dominus meus et Deus meus. Idem, Dialogoram lib. IV, cap. VIL Cum Pauius dicat: est enim fides spe- randarum substantia rerum, argumentum non apparentium;• boc veraciter dicitur credi quod non valet videri; nam credi jam non potest quod videri potest. Haimo^ in epistola Pauli ad Romanos: Fides igitur est qua veraciter credimus id quod nequaquam vîdere vale- mus. Sinautem quod credimus jam videmus, fides non esthabenda, sed- cognitio. Augustinus, de verbo domini et quibusdam sententiis Pauli apostoli, sermone LXXX: Justus ex fide vivit, quia crédit quod nonvidit; filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus; quia ^ Qui titulus deest in Turon. — ' Alcuini discipulus. Fabric., Bihhoth, mediœ lati- nitatis, lib. Vm.
SIC BT NON. 23 nondum apparaît, ideo fides. Modo ergo fides, antèquam appariai quod erîmus; scimus quidem: cum apparuerit, similes ei erimus. Quare? qaia videbimus eum sicut est. Âpostolus dicit habitare Christum per fidem in cordibus nostris: modo pef fidem, tune per speciesi.; modo per fidem, quamdiu invita, quamdiii in peregrina*- tione; quamdiu enim sumus incorpore, pêregrinamur a Domino; per fidem enim ambulamus, non per speciem. Quid erit species, audi, ut sît Deus omnia in omnibus. Quicquid hic quaerebas, quicquid hic pro magno habebas, ipse tibi erit. Cum venerimus, tenebimus; jam visîo erit, non fides; jam reB erit, non spes; amabiinns videndo et tenendo. Ergo caritas perfecta erit, sicut ait Apostolus: fides, spes, caritas, tria haec: major autem horum caritas. Securi, illo ad- juvante, persévérantes in eo dicamus: Quis nos separabit a caritate Christi? tribulatioP an angustia? an gladius? etcr. Idem, de baptismo parvulùram^: Quid enim magnum erat, videndo non mori eos qui crederent, credere se non morituros.»^ quanto est majus ita credere, ut se speret moriturus sine fine victurum! Denique hoc quibusdam in fine iargietur, ut mortem istam repentina commutatione non sen- tiant, sed simui cum resurgentibus rapiantur obviam Christo, et sic semper cum Domino vivant. Et recte illis, quia non erunt jam pos- teri, qui propter hoc credant, non sperando quod non vident, sed amandô quod vident; quae nec fides ^ omnino dicenda eït, quia quidem fides ita definita est: fides est i^erandarum substantia rerum, argumentum non apparentium. Idem, super Jokannem, homel.:Et nunc dico vobis priusquam fiât, ut, cum factum fiierit, credatis. Quid est hoc, cum magis credere habeo antecpiam fiUt id quod cre- dendum est? hsec est enim laus fidei, siquidem creditur, non vide* tur; nam quid magnum est si id creditur quod videtur? scilicet secundum illam Domini sententiam qua discipulum arguit dicens: quia vidi&ti, credidisti; beati qui non viderunt et crediderunt. Nam ipsa fides est definita: est autem fides sperands^um substantia renj^m * Tom. X, pag. 63. Hic locas omnino deest in Turon. — i Ed. quœ fidei est enervis et debilis, necfid...24 PETRI ABLELARDI quaenon videnttur. Quapropterquidsibi Yuil, ut, cum^factum iîient, credatis? nam et ille cui dictum est: quia vidisti^ credidistî, non^. hoc credidit quod vidit; cernebat camem et credebat Dominum in carne latentem. Sed etsi dicuntur credi quae: videntur, sicut dicit unusquisque ocuiis suis se credidisse, non tanaen ipsa est quae in nobis aedificatur fides; sed ex rébus quae videntur, agitur in nobis ut ea credantur quae non videntur. Idem: Crediturî non fide nova, sedaucta, aut certe, cum mortuus esset, defecta, cum resurrexisset, refécta. Idem, homet. XXXVIII: Quid promittit credentibusP cogno»- cetis veritatem* Non quià cognoverunt, sed ut cognoscerent, credi- derunt. Gredimuà ut cognoscamus, non cognoscimus ut credamus. Qmd est eaim fides nisi credere quod non vides P fides ergo est, quod non vidisti, credere; veritas, quod credidisti, videre: veritas est, sed adh'uc creditur, non videtur. Idem, lib. ILqamst evangeh: Intelligitur quidem fides qua creduntur ea quae non videntur; sed tamen est fides rerum, quando nouverbis, sed rébus ipsis prae^en- tibus, creditur quod fùturum est, cum jam per speciem manifestam se contemplandam praebebit sanctis Dei sapientia. De qua fide rerum iucisque ipsius praesentatae forsitan Paulus dicit: Justitia enim Dei in eo revelatur ex fide in fidem. Dicit enim et alio loco: Nos autem, revelata facie Dei gloriam spéculantes, in eamdem imaginem trans- formamùr de gloria in gloriam. Sicut enim dicit hic de gloria in gloriam, ita et ibi ex fide in fidem; de gloria scilicet evangelii, quo nunc credentes illuminantur in gloriam manifestae veritatis. Haimo, super epistolam ad Ephesios: Et ipse dédit quosdam quidem aposto- los, etc.; donet occurramus omnes obviam Christo in resurrectione in veritatem fidèi et agnitionem filii Dei, scilicet quouSque uham fidem habeamus post resurrectionem et omnes aequaliter Doifiinum cognoscamus. In praesenti siquidem saeculo, sicut est diversitas scientiae, ita et diversa fides, quia alius plus, alius minus de Deo intelligit, et simul quod intelligit et cognoscit, habet fidem, Post resurrectionem autem jam non erit diversitas fidei, quia, sicut tune aequaliter Dommum videbunt, ita aequaliter fidem habebunt. Boetius, SIC ET NON. 26 super topica Ciceronis, lib. /;Multa eoim sunt quœ facixint fidem; sed quia rationes non sunt, nec argumenta esse possunt; ut visus fecit fidem his quœ videntur, sic quia ratio non est visus, nec argu- mentum esse potest.
in.
Quod sit credendum in Deum solum, et contrat Au^astinus ad néophytes, homei III: Quod autem interrogavimus: credis sanctam ecclesiam.»^ non eo modo interrogavimus, ut, quo- modo in Deum creditur, sic et in ecclesiam sanctam. Non ergo diximus ut in ecclesiam quasi in Deum crederetis. Idem, super Johannem, tract XV II: Dominus alio loco ait: ut credatis in eum quem ille misit, ut in eum, non ut ei: daemones credebant ei, et non credebant in eum. Credimus Paulo, sed non in Paulum; Petro, sed non in Petrum. Credenti in eum qui justificat impium. Quid est credere in eum P credendo amare, ciredendo diligere, credendo in eo ire et ejus membris incorporari. Ipsa est fides quam définit pienissime Apostolus, dicens: sed fides quae per dilectionem ope- ratur. Idem, de baptismo parvulorum, lib. I: Credenti in eum qui jus- tificat impium. Quisquis ergo fuerit ausus dicere rjustifico te; con- sequens est ut dicatetiam: crede in me; quod nemo sanctorum recte dicere potuit, nisi sanctus sanctorum: crédite in Dominum et in me crédite. Idem, in epistolam Johannis, serm. X: Quid poterant plus credere dœmones quam ut dicerent: scimus quia sis filius DeiP Quod dixerunt daemones, hoc dixit et Petrus: tu es Christus, filius Dei vivi; et audit a Domino: beatus es Simon Barjona, etc. Hoc dicebant daemones ut Christus ab eis recederet, nam dixerunt: quod venisti ante tempus perdere nos. Item: Cum dilectione fides chris- tiani; sine dilectione fides daemonis. Qui autem non credunt, pe* jores sunt quam daemones et tardiores. Quisquis non vult credere * TurOD. deest hic titulus.
SIC ET NON. A 2d PETRI AB^LARDI iniOiristam, adhttc tiêpc d««noneB imitatur^ jam crédit in Chrîsto^ 8ed odît Chrîâttfm; habet confessionem fidei in* timoré pœns;, non in amore coronaef^ nam et illi puniri timeibant. Er symbolo fidei quod Romae habetur, post altare sancti Pauli, in tabula ai^entea ligne superposita, quam Léo tertius fecit componi ad cautelam fidei catholicâe, sicut in eadem tabula subjunctum est: Credo in unum dominum patrem omnipotentem, factorem cœli et terrae, visi- bilium omnium et invisibilium; et in unum dominum Jesum Chri»- tum, filium Dei unigenitum, et ex pâtre natum ante omnia sœcula; lumen de lumine, deum verum de deo vero, natum noniaclum, coDSubstantialem patri, per quem omnia facta sunt; propter nos bomines et propter nostram salutem, desoendentem de cœlo, et incarnatum spiritu sancto et Maria virgine bumanatum \ cruci- (iiuimque pro nobfô sub Pontio Pilato^ et passum et sepultum, et resurgentem tertia die, sicut scriptum est, et ascendentem in cœ- luxn et sedentem ad dextram patris, et iterum venturum cum gloria judîcare vivos etmortuos; cujus.regni non erit iinis; et in spiri- tum sanctum, dominum et vivificatorem, ex pâtre procedentem, cum pâtre et filio coadorandum et glorificandum, qui locutus est per propbetas; in unam sanctam, catholieam et apostolicam ecclesiam.
Confiteor unum baptismum in remimonem peccatorum. Spero resur- reetionem mortuorum et vitam venturi saeculi. Amen. Léo indignus tertius episcopus pro amore et cautela ortbodoxœ fidei fecit. Am- brosius, de sacrcmentis, sermone primo: Crédit etiam catecbumenus in crucem domini Jesu, qua et ipse signatur. Idem, sermone II: Interro- gatus es: credis in Deum patrem omnipotentem? Dixisti credo; et me- ruisti. Iterum interrogatus es: crèdis in dominum nostrum Jesum Christum, et in crucem ejus? Dixisti credo. Idem, in hbro de mys* teriis: Constringeris ut credas in filium sicut et in patrem, similiter in spiritum sanctum; hoc solo excepto quod in cruce solius do* mini Jesu fateris tibi esse credendum. Hieronymus ad Paulam et Eu$tochiam, in expositione Pauli ad Philemonem: Credidit populus ' Sic Codd.
SIC ET NON. 27 dçHwno et Moisi sepYO qjus; una atque ead^m cr^duiita&in'Moiten r^fereturietdoQiiaiim, cum populus qui çredftlM^t in do99ÎlM>; se^ que c»didisse scaribatur in sçrvuœ. H^e aut^niraco^fioluin in Hom, Md in ammbu6*$AnQtis est, el>quîcuiique, prédit Deo» «aJUtfr ftdem €^us recîpere non qn^at Biiû ci^edat et in fiAnotOfi ejus. Quod %u|braa dico laie est, aisi prius crediderit de.wnqtis ^m vem esse.quse scfipta sunt; item non valebit addu/ci ad fid^n veteris testamenti, mi»i,qii«wnicpie de patrîamhis et propb^tis et aluâ îi»9^oîbuSivirîs narrât bistoria, eomprobarît^ ut» ex fide legis ad fijdem ve^iat ey^n- galii,«et ji»stitia*Dei in eo reyeleturex fide in fidem. Idem, m dis- fmtatione Luciferiani et Orthoiwci: LuGÎferiaaw ait^. Sed laico vîro igaoscendwn «est quia eoeieimuxi Dei iputaos «mpikiter acoeasit, et juxita fidem suam baptîaatus est. Ortbodoxus dîxit: uoyi^m r^ioiabse^ ris, ut cbristâanus cpûsquam (factus <$it ab eoqui cbristîaiius non est. Acœdens ad Afianos, iii ^pia fide baptaatajs est? nempein «^ qVMfi babebant Anani. Aut, si jam ipse bene credebat et aciens.ab biereticisbaptizatus>iest« erroris veniatt non^meretur. /tem^Prastevea cuffl solemneisit.in lavaaro post Irîoitfttîs confesdionem înterrog^re: credîs in saiidam /edelesiÉini? credîs remissîonem peccatprum P.in