secumdum Grœoorum oônsvétudinem. Sic enidu dicunt iUi très sub- stântias unam essentiam,^quemadmodum nbs diciolus très personas unam essentiam vel substantiam. Item, lib. V: Sic intelligamus Deum quantum possumus, sine qualitate bonum, sine quantitate magnum, sînc indigentia creatorém,'sine situ prœsentem, ^ine habitu omnia oontinentem, sine loco ubique totum, sine tempore sempîternum, sine iiilla sui mutatione mutabilia facientem, nihilque patientem. Quisquis Deum ita cogitât, etsi nondum ornnino potest invenire quid sit, pie tamen eavet quantum potest aliquid de illo sentire quodiion sit; est tamen sine dubitatione substantia, v«l, si melius hoc appellàtur, esseûtia. Hieroutymus ad Dcmaswfn, de novo mmme triUm byposiasimn: Interrogemus^id hypostasis posse arbitrentur intelligi. Très personas subsistentes ajimt: respondemus ita nos credere. Non sufficit sensus, ipsum nomen efflagitant, quia nescio quid v^- SIC ET. NOR 59 neni in syilabis latet. Si quia autem, hypostasim usian intelligena, aon in tribus persoiiia unam hypoataûm dicii, alieuus a Christp est. Item: Tota saoulasiumiitteraram schola nihilaliud hypostasim nisî usian novit* Et ^{uis tun({uam, rogo, ore saoril«g# très substantias pi »• dicabiftP uaa est solaDei natura. Qui tm, hoc est, très hypostases dicit, très uaturas coAatur asserere. Et sa» ita est, cur ab Ajîo parie- tibus sepur^imur, perfidia.copulati? Sufficit nobis.dicere uuam sub- stautiam très personas perfectas, squales^ co^eternas. Non bon« suqûcionis est, cum in eodem sensu verba dissentiunt; autsi rectum putatis.tres hypostasis cum interpretationibus suis nos debere dicere, non njBffanus. Sed niihi crédite, venemim sub melle latet; transfi- gurât, se aogelus^Satanœ in angelum lucia. Idem ad eandem: Gonfum dentés Arium, unam eamdemque dicimus trinitatis substantiam. Item impietatem Sabellii déclinantes, tre» personas expressas sub proprietate distmguimus. Et post aliqua: Non enim.nomina tantum* modo, sed.etiam nominum.proprietates, scilicet personas, vel, ut Grasci esprimunt, hypostasis, sciiicçt s^ib«ptentiasxonfiteimir. item: Itaque substantia.unu^ sunt., in personia. ac nominibus- distin» guuntur^ X.
Quod Deus inter omnia connumerandus sit, hoc est, unum aliquid ex omnibus, et non^.
Paulus, in epistola prima ad Corinthios: Omnia enim subjecit sub pe- dibus ejus. Cum autem dicat: omnia subjecta sunt ei, sine dubio prêter eum qui subjecit ei omnia. Ambrosius, de incamatione dominica: Caveamusne et nostrum alicui dicatur: sirecte ofiFeras, recte autem nondividas, peccasti, quiesce; hoc est, si nesciamus quae propria divi- nitatis incamationisque distinguere, si creatorem cum suis operibus conferamus, si auctorem temporum dicamus cqepisse post tempora; * Cf. eosdem locos, in qusst. VIII, pag. 3A. Taia muiti vero auctorum loci crebrp ite- rantar, ut lectorem monere opene pretium non sit. — * Hsec quœstio omnino deest in Toron.
40 PETRI ABiELARDI neque enim potest fieri ut per quem sunt omnia, sit unus in omnibus. Noio, nobis credatis, scripturarecitetur; non ego dico a me^quod in principio erat verbam, sed audio; non ego affingo, sed lego^ quod om- nés legimus, sed noft omnes intelligimus; et cum legitur, audhnus omnes: In principio erat verbam^ hoc est, remaneat cœlum. Denique in principio fecit Deus cœlum et terram: aliud est fecit, aliud est erat; quod fit, incipit; quod erat, principium nonaccepit, sed prœve- nit. Remaneant et tempora, quia post cœlum tempora. Remaneant etiam angeli, etsi principium eorum non invenio, erattamenquum non erant. Si ergo principium eorum invenire nonpossum, quodxer- tum est habere, quomodo possumus invenire verbi principium, a quo omne principium non solimi creaturarum, sed etiam cogitationum nostrarum? Idem, de Jide^ ad Gratianum: Non enim inter omnia, sed super omnia spiritus sanetus est. Item: Quod si non servit spiritus, omnia autem serviunt, super omnia. est spiritus, quia non servit sicut omnia. Servire autem omnia liquet, sicut scriptmn est: universa ser- viunt tibi^ dixitos spiritus per prophetam. Ergo cum universa serviunt, si non servit spiritus, utique inter universa spiritus sanetus non est. Item: Omnia per filium scriptura dicit esse quœ facta sunt. Cum autem erectus non doceatiu* spiritus sanetus, utique nec ut inter omnia probari potest. Item scriptum est: Nobis autem unus Deus pater, ex quo omnia et nos per ipsum; et dominas Jésus, per quem omnia et nos per ipsum, Cum dicit: Jésus per quem omnia, ab omnibus utique excepit Dei filium, qui excepit et patrem. Itaque qui putant spiritum inter omnia debere numerari, quia omnia legunt facta per ipsum, etiam filium inter omnia adnumerandiun putant, quia legunt ex Deo omnia.
XL Quod divin» personœ ab invicem diffierunt, et contra^.
Athanasius, in symbolofidei: Alia est persona patris, alia filii, alia spi- ritus sancti. Item: Pater a nuUo est factus nec creatus nec genitus; fi- ' Turon. deest titulns.
SIC ET NON. 41 lius a paire solo est, non factus nec creatus, sed génitus; spiritus sanctas a paire ei filio, non facius nec genitus nec creaius, sed pro- cedens. Léo papa, in sermone Pentecostes: In trinitate divina nihil dissimile, nihil imparest. Ambrosius, dejide, ad Gratianum, lib. II: Âpostolus ' dicit imaginem pains Ghristum esse. Arius dicii esse dissimilem, et vult ut pater dissimilem genuerit sui, quasi im- poiens cpii generare sibi similem non potuerit. Item: Imago docet non esse dissimilem. Aagustinus, quœstion. veteris et novœ legis, cap. CXLVIIIiqui me videtj videt et patrem, quia'una suni natura pater etiilius^hocestjnnullodiscreparealierumabaliero. Item, cap.LVIII: Unum qui videt, videt ires; dum nihil differt alter ab altero. Hilarias, de trinitate, IU>. /: Deus a Deo, ab ingenito unigenitus, alter ab altero nihil differens vquia vita viventis in vivo est. lAb. IV: Cum itaque legi- mus ifaciamashominemad imaginem et similitadinem nostmm, quiasermo uterque ut non solitarium tanium, ita neque di£Pereniem significat, nobis quoque nec solitarius tantum nec diversus est confitendus.
XII.
XII.
Quod in trinitate alter sit cum altero, et contra ^ Hymnus ambrosianas ad tertiam ^: Nunc sancte nobis spiritus, unus patri cum filio. Hieronymus^ inepistola odGalatas, lib. II: Qui cum secundum Deiun unum sit ipse cum pâtre, secundum mediatoris officium alius ab eo intelligitur. Hilarius, de trinitate, lib. /, de pâtre loquens et filio: Ut unum fide nostra sit, uterque non unus.
XIII. Quod Deus pater sit causa filii, et contra \ Aagastinusy lib. I super Genesim, contra calumnia^s Manichœomm.: Qui dicit: quare Deus fecit cœlum et terram? respondendum estilli ' Toron, deest titulus. — 'Cf. amb. hymn. Corp. Pôet. éd. Maitt. tom. II, pag. ib6à. — ^ L0CU8 HieroD. deest in Turon. — * Turon. deest titulus.
SIC CT NON. 6 42 PETRI ABiELARDI quia voluit; voluntas enim Dei causa est cœli et terrœ, et ideo major quam cœlum et terra. Qui autem dicit: quare voluit? majus aliquid quaent quam est voluntas Dei; nihil autem majus inveniri potest. Idem, in libro quœstionum LXXXIIÎy cap. XXX: Qui quœrit quare Deus voluit muadum facere, causam quœrit voluntatis Dei. Sed omnis causa efficiens est; omne autem efficiens majus est quam quod cffi- citur; nihil autem majus voluntate Dei; non ergo ejus causa qu»* rendaest. Idem, in lib. VII confessiônum^ loquens ad Dominum: Nec cogeris invitus ad aliquid, quia voluntas tuà non est major quam po- tentia; esset autem major, si te ipso tuipse major esses, /fcm: Vo- luntas et potentia Dei Deus ipse est. In libro quœstionum LXXXIII, cap, VII y de filio Dei disserens ait: Deus omnium qua& sunt causa est. Quod autem omnium causa est, et sapientise su» causa est, nec un* quam Deus sine sapientia sua fuit. Qui igitur sempiternœ sapientiae causa est sempiterna, nec tempore prior est quam sua sapientia.
XIV.
Quod sit filius sine principio, et contrat Hieronymus, inpsalmo CXIX:Tecuin principium, pater principium, sed et filius principium. Principium non habet principium; si enim habuerit aliud principium, jam ipsum desinet esse principium. Quicquid ergo dederimus patri, hoc demus et fdio; si enim pater in filio et filius in pâtre, et omnia patris filii sunt et omnia fiilii patris sunt, et principium patris principium filii est. Ergo^ quod dicit, hoc est eo tempore quo patiebaris, dicebas: Pater, in manus tuas com- mendo spiritum meum; et quasi de hominis loquebaris affectu, non quasi imbecillis rogabas. Tecum erat principium, tecum erat divinitas, sed propterea deprecabaris auxilium, ut accepto auxilio dares sanctis ' Turon. deest tituius. — * Haec usque ad Fulgentius, in lih. desunt inTuron.
SIC ET NON. 45 luis ut illi fiplendeant. Itenim per hominem loquîtur; si enim corpus hominis assumsit, necesse est ut et hominis verba suscipiat. Fui- gentius, in lib. de immensitate jUii Dei: In principio eratverbum: an forte, quia in principio erat aliquid, filio existendi audebimus assi- gnare principium, et ideo sine initio natus esse non creditur? absit. Ipse dixit:£go swn alpha et oméga, initium et finis; <{uia ipse inchoa^ vit perficienda^ ipse perfecit inchoata. Credimus igitur Dei filium sine aliquo suœ divinitatis initio de patris aubstantia genitum. Joh, Chrysostomus^ saper epistolam Pauli ad Hebrœos, in sermone XII: Met- chisedech quomodo initium dierum neque finem vitas habuerit; quo- mocb in iiio non est narrata ejus genealogia, sic et Christus, ipsa natura rei, et sine initio et sine fine est. Sicut enim istius nescimus nec initium nec finem vitae, quod non sit scriptum, sic etiam nes- cimus fiiii nec initium nec finem. Item: Intuens sine initio filium, non quia non habet causam ex qua sit; hoc enim impossibile est; kabet namque patrem; alioquin, quomodo fiiiusP sed quia non ha- bebat initium vitœ neque finem. Item y in expositione symboli, quœ sic incipit: Universalis ecclesia congaudet. Istum unicum Dei fiiium de substantia patris natum et genitum profitemur, et initium de pâtre habere dicimus. Augustinas, de trinitate, lib. V^ cap. K//:Dicitur rela- tire pater, idemque relative dicitiu* principium; sed pater ad filium dicitur principium ad omnia quœ ab ipso sunt. Item et principium diciturfilius; cum enim diceretur ei:ttt qui es? ^espoïkdit: Principium, qui et loquorvobis. Creatorem quippe se ostendere voluit, cum dixerit se esse principium, sicut et pater principium est creatorum, quia ab ipso sunt omnia. Item: Unum ergo principium ad creaturam dicitur Deus, non duo vel tria principia; ad se tamen invicem in trinitate, si gignens ad id quod gignit principium est, pater ad filium princi- pium est, quia gignit eum. Utriim autem et ad spiritum principium sit pater, quum dictum est: principium sit: pater de pâtre procedit, non parva quaestio est. Item, post aliqua, in sequenti cap.: Si et quod datur, principium habet eum a quo datur, fatendum est patrem et filium principium esse spiritus sancti. Item: Gognosci quod ab illo 6.
44 PETRI ABiELARDI procédât qui tamen a filio procedit^ Sed totius divinîtatis, sive melius dicitur, deitatis principium pater est. Idem, in lib. quœstionum veteris et novm legis, cap.LVIII: Caput filii pater est, caput spiritus sancti filius, quia de ipso accepit, et sicut pater misit filium, ita et filius misit spiritum sanctum. Item y cap. XXXIII: Hoc est adimagi- nemDei factum esse hominem, ut, sicut ab uno Deo sunt omnia, ita ab uno homine totum genus humanum. Mulier de eo facta est, ut per eam nativitasoriretur; filius vero Dei ideo natusest ut per ipsum fieret ci:;eatura. Item, cap. XCIV: Filium Dei perfectiun a Deo natum nemo fidelium ambigit. Omnia enim divinitatis paternœ accepit nascendo de Deo pâtre. Tune ergo accepit nomen quod.est super omne nomen, scilicet ut- hoc dicatur quod pater Deus; nam nihil apud eum futurum dicitur; omnia enim ante se habet; ideoadhsc omnia creanda et restauranda natus est. Nam utique ordo et ratio hoc habet ut paterno nomine omne genu flectatur, hoc pater do- navit filio propter ea quœ erat acturus; donavit autem, quum genuit. Sic enim illum genuit ut in eodem honore esset quo ipse pater est. GennadiuSy de orthodoxa fide ecclesiasticoram dogmatujn, cap. I: Credimus unum Deum esse patrem et filium et spiritum sanctum: filium eo quod habeat patrem; spiritum sanctum eo quod sit ex pâtre et filio; pater ergo principium deitatis, a quo filius natus, a quo spiritus sanctus non natus, sed ex Deo pâtre et Deo filio Deus procedens.
XV.
Quod Deus non genuit se, vel quod etiam secundum divinitatem filius factus sive creatus dicatur; vel quod principatu quodam sine auctoritate procédât patris» et contra^.
Augustinus, in I. de trinitate: Qui putat hujus potentiae Deum ut se ipsum ipse genuçrit, eo. plus ejrat quod non solum, Deus ita non est, sed nec spiritualis creatura nec corporalis. Nullaenim resest omnino ' Augast. 0pp., tom. VIII, pag. 84 1. — ' Turon. deest titulus.
SIC ET NON. 45 quâe se ipsum ^gnat. Idem, in libro quœstionum veteris et nov. leg.y cap, VIP: Deusperfectio estetnulliuseget. QuidergoopusfuitChristo ut nasceretur? Deus pater, cum ea quae non erant.voluisset existere, et majestatis suse in hoc condignum opus sciret, prius de se filium generavit in quo ipso viderétur, qui nihil ab eo distaret, jit magni- tudini sus congruus responderet effectus. Quid enim ultra posset fa- cere quam ut ex sealterumquiperfectusestgeneraretPhbcergoperfeo- tum opus, quo non potest videri praestantius aliud. Deus enim ex quo sunt omnia, volens et de creatura prius filium, quem; in mysterio in se vel apud se habebat, generavit, per quem faceret quae facta sunt, ut ostenderet créature mysterium quod latuit in illo ex aetemis, sicut dicitApostolus. Item, cap. CJtXK///:Deusomnipotens, cum magnitu- dine ac bonitate praostantior sit, magnum aliquid et jnaximum bonum edere ex se atque exhibére debuerat. Sed si quid edidisset quod con- tra modum excellentiœ suœ foret, aut non potuisse amplius, quod in omnipotentem non cadit, aut noluisse, quod inbenignissimum esse videretur. Certe in summo Deo grande non fuerat fecisse quod intra se positum vim plens summitatis non esset habiturum; supra se ergo nihil erat; nihil est enim quod Deum vincat. Infra se parum fuerat quod minus maximo non congruebat. Simillimum itaque suiun filium creans, edidit ex se quasi alterum se. Item: Qui ergo habuit filium totis sibi si- militudinis partibus congruentem, hoc est, unicus unicum, beatus bea- tum, maximus maximum, sempitemus sempiternum, habuit itaque ante mundum creatae sobolis principatum, de quô rébus oriundis im- pertiebat exemplum, ut gignentium germin» suis respondere semi- nibus cogerentiu*. Nec sane aliter sinebat ordo legitimus quam ut pa- ter rerum futurus antea esse debuerit pater proprius, hoc est,proprii sûi fœtus. Item: Ex se id quod in se et secum semper habuit, eduxit et protulit; ut si lucem ex sole nasci dicam quod ab eo procédât, non utique quia aliqua sine luce sol aut esse non possit aut fuerit. Idem, in lib. V hœres.: Hermès, qui latine Mercurius dicîtur, scripsit librum qui logos teleos* appellatur, scilicet verbum perfectum. Magnum nom en ' Vid. August. 0pp., tom. III. Append. P. i, pag. 6i. — * Sic Codd. hoyç lixuç.
46 PETRI ABiELARDl libri ejus, quia magnus est de quo scriptus est. Âudiamus quid loqua- tur de verbo perfecto. Dominus, incpit, etiam omnium factorum deorum secundum fecit dominum; hune fecît primum et solum et verum. Bonus autem ei visus est et plenissimus omnium bonorum. Quantum plenissimus sit ^ evangelista dicat: de plenitudine ejus omnes accepimus. Laetatus est valde et dilexit tanquam unigenitum suum, quem primo factum dixit, unigenitum suum appeilavit postea. Item y aliq loco, dixit: Filius benedicti Dei atque bonœ voluntatis. Quaerebas, pagane, conjugem Dei? audi M ercurium: Conjugem Dei quœris? con- jux Dei, bona voluntas est. Idem, in iibro quœstionam vet. et nov. legis, cap. LVIII: Spiritum sanctum, qui tertius sit a pâtre, secundus autem a Christo secundum numeri ordinationem; juxta substantiam autem non esse et non difierre unum ab aitero. Ex Iibro quœstionum Orosii; ad Âugustinum Orosius: Volutitate pater genuit (ilium an necessitate? Âugustinus: Nec voluntate nec necessitate; quia in Deo nécessitas non est, praeire voluntas sapientiam non potest. Igitur prius fuit ra- tionabiliter sapere quam rationabiliter velle; nam quidam nostrum, cum eum interrogasset haereticus, utrum volens an nolens genuerit pater filium, laudabiliter respohdisse fertiu*: Die, inquit, et tu, hseretice, Deus pater necessitate estDeus an voluntate? Si dixisset: ne- cessitate; sequebatur grandis absurditas; si voluntate, respondebatur illi: ergo voluntate Deus est, non natura. Idem, de verbis Domini, ser- morte ^.-Insinuaturin nobis: in pâtre auctoritas, in filio nativitas, in spiritu sancto patris fiiliique communitas. Ecclesiasticus: Omnis sa- pientia a domino Deo esif et cum illofait semper et est in omne œvnm. Sa- pientiam Dei praecedentem omnia, quis investigavit? Prior omnium creata est sapientia, et inteliectus prudentiœ ab œvo; fons sapientiae Dei in excelsis. Hilarius, super psalm. CXXXVII: Tu formasti me et posuisti super me manum tuam. Utrumque significat ut quod formavit, antiquum sit; quod superposuit manum, novissimum sit. Quod enim secundum naturam divinitatis formatus sit, Apostolus docet dicens, ^ai cum informa Dei esset; quod enim in forma est, formatur, in forma et ei pater, naturae et divinitatis est ut referri SIC ET NON. 47 posait ad patrem et formatus ab ipso 8it\ Idem, de triniMe, lib. III: Seoundum Apostolum, quia in Christo habitat omnis plenitndo divini- tatis corporaliter. Sed incomprehensibiliter, inenairabiliter ante omne tempus et sœcula, unigenitum ex his quœ ingenita in se erant, pro- creavit, omne quod Deus est per carit^tem atque virtutem nativi- tati ejus impertiens; ac sic ab ingenito, perfecto sternoque pâtre unigenitus et perfectus et aetemus est fdius. £a autem, quœ ei sunt, secundum corpus quod assumsit, bonitatis ejus ad salutem nos- tram voluntas est^. Idem, in XI: Verba quœ loquor vobisy non a me loquor. Nam, dum no.n a se loquitur, auctori eum necesse est de- bere quod loquitur. Item ad id quod agit secundum nativitatem, sibi pater auctor est. Rursus in XII» de non nato Deo pâtre et nato ab eo fiiio loquens, ait: Neque id ipsum est non natum atque naaci: quia iiiud ab altero, hoc vero a nemine est. Et aiiud est sine auc- tore esse semper a&temum, aliud quod patri, id est, auctori esse sternum. Ubi enim pater auctor est, ibi et nativitas est. At vero ubi auctor aetemus est, ibi et nativitas aetemitas est; quia sicut nativitas ab auctore est, ita et ab aetemo auctore œtema nativitas. Itemque ex aeterno natum est; id si non seterno ' natum » jam nofi erit et pater auctor aetemus. Si quid igitur ei qui ab œtemo pâtre natus est, ex or- temitate defuerit, id ipsum auctori, qui pater est, non est ambiguum defuisse, quia quod gignenti est infinitum, infinitum est etiam nas- centi. Item: Ex aetemo nihil est aiiud quam aetemum, quod si non aetemunçi, jam nec pater qm generationis auctor est, aetemus est. Item: Ex te natus ostenditur ^ ut nibii aiiud quam te sibi significet aupto- rem. Item, in XII: Filius ex te Deo pâtre Deus verus et a te geoitus; post te ita confitendus, ut tecum, quia aeternae originis suœ auctor aetemus es. Nam dum ex te, secundus a te est. Ambrosius\ in epist. prima Pauli ad Corinth: Caput Christ! est Deus. Dignum est ut filii caput pa- ter dicatur, quia est genitor ejus. Idem, in seconda: Omnia autem ex * 0pp. s. Hîlarii, pag. 5 1 1. Vid. ibi nol. — * Sic Codd. et Ed. pag. 809. — 'Turon. sine œtemo nat Abrinc. si non œtemum. — ^ Turon. hœc omnino desimt usque ad sequentem quaesfcîoDiein.
48 PETRI ABiELARDl Deo. Quamvis.Christus nos redemerit, omnia tamen ex Deo, quia ab ipso est omnis patemitas; ideoque necesse est prœferri persooam patris. Item, in epistola oHEphesios: UnusDeus et pateromnium, qui super est, etc.; patrem Deum, quia nulli débet quod est, super omnia esse dixit, etc. Hieronymus, nicœni conciliifidem exponens: Âbsit ergo in fiilio Dei ali- quid plus minusve,. aut in loco aut in tempore aut in potentia aut in scientia aut in sequalitate aut in subjectione, cum dicitur hoc: ut deitati ejus, non cami adscribantur. Si enim plus minusve aliquid invenitiu*, excepto hoc quod genuerit pater filium, et excepto hoc quod filius non ex semet ipso natus est, sed de pâtre natus est proprie, aut invidens aut impotens pater, insuper et temporalis agnoscitur. Au- gustinus, de incamata deitate, ad Januarium^ de filio Dei sic ait: Videa- mus etiam qualiter sentiendum sit, quod in sapientia Salomonis le- gimus, qui ait de sapientia, quia vapor est quidam virtutis Dei« etc. Item: Ex quo ostenditur semper fuisse vaporem istum virtutis Dei, nuUum habentem initium, nisi ipsum Deum; neque enim decebat aliud esse initium nisi ipsum unde etiam est et nascitur. Item, post aliqua:lmBigo bonitatis ejus; principalis namque bonitas sine dubio pater est, ex quo filius natus qui per omnia imago est patris; procul dubio etiam bonitatis ejus convenienter imago dicitur. Non enim ali- qua alia bonitas existit in filio, praeter eam quse est in pâtre. Item prin- cipalis bonitas in Deo pâtre scienda est, ex quo vel filius vel procedens spiritus sanctus. Chrysostomus, super Matthœum: Ductus est Jésus in de- sertum a spiritu; a spiritu sancto ductus est, sed non quasi minor majoris praecepto, sed major minoris hortatu. Nam non solum duc- tus aut adductus dicitiu* qui alicujus potestate ducitiu*, sed etiam ille qui aliter exhortatione rationabiliterplacatur. Item dixit pater familias prociu*atori suo. Sine dubio filius dicit spiritui sancto, et, si volueris, concedo tibi ut pater filio dicat. Non quaero utrum filius sit patris pro- curator, aut spiritus sanctus filji; sed hoc dico quia procurator domus et pater familias nec ejusdem substantiae possunt esse, nec una per- sona esse nec aequalis dignitas. Si ergo alter pater familias, alter pro- curator patris familias, quomodo locum habeat trinitas tua? Si autem SIC ET NON.. 49 ejusdem substantise est, et est minor, injuriam facis substantiae. Si non aequalis dignitas, ubi est una substantia? Item: Et vidit spiritum sanctum descendentem sicut columbam et manentem super se ^ Non dixit: hic est filius noster dilectus, ut ne, quemadmodum Deus, ita et spiritus sanctus videatur pater Christi fuisse. Nam si aequales sunt per omnia, quemadmodum ille estpaternitate honoratior, sic et spiri- tus sanctus. Si autem Deus quidem pater est quia filium habet, spi- ritus autem sanctus non est pater quia nec iilium habet, non est per omnia aequalis. Nec dictum est: hi sunt filii mei dilecti, nec cum Christo etiam filius est quemadmodum Christus. Si aùtem non est filius quemadmodum Christus, sed minister fidelis Christi, non est squalis Christo. Paulus apostolus ad Philippenses: Hoc sentite in vobis qmd et in Christo Jesu; qui, cum informa Dei esset, non rapinam arbitra- tas est esse se œqualem Deo. Athanasius, in 'symbolo fidei: Filius a pâtre solo est, non factus, non creatus, sed genitus. Item; Sed in hac trinitate nihilpriusac posterius, nihil majus aut minus; sed totae très personâB coœtemae sibi sunt et coaequales.
XVI. Quod fiiios dicatur a pâtre gigni, non tamen genitus, et contra.
GregoriuSf in Job, lib. X077/: Lingua mea calamusscribœ; quod loquimur transit, quod scribimus permanet. Linguapatris calamus scribœ dicitur, quia ab eo verbum illius cosetemum ac sine transitu ge- neratur. Ambrosias, dejide, adGratianum imperatorem: Non haec sunt in Deo ut corporaliter existimanda; incomprehensibiliter generatur filius; impassibiliter générât pater, et tamen ex se générât et ante omnem intellectum générât Deus verus Deum verum. Hieronymus, in definitione jidei catholicœ nicœnique concilii symboli: Quod de sub- stantia patris natus est, semper ipse ait Salvator in Evangeliis: quod nascitur de carne caro est, et quod nascitur de spiritu spiritus est.
SIC ET NON. 7 50. PETRI AB^LARDI Augastinus» de trmitate, lib. V, cap, XIII: Si gigoens ad id.quodgîgnit princîpîum est, pater ad filium est principium, quîa gignit eum. Idem, de generatione filii ex Deo pâtre ditserens, in lib. LXXXIII quœstionum, cap. XXXVIII; Meliusest, inquit, semper natus, quam semper nascitur; aliud est enim nasci^ aliud natum esse; ac perhoc nnnquam fiiius, si nunquam natus; et si semper filius, semper igitur natus. Idem, adPa»eentinm comitemArianum^: Quid ergo dicimus? si natus est fiiius de pâtre, jam pater deatitît gignere, et> si destitit, cœpit; si autem cœpit gignere, fuit aliquando sine filio; sed nunquam fuit sine filio; quia filins ejus sapientia ejus est; ergo semper gignit pater et semper nascitUr fiiius. Hic rursus timendum est ne putetur imperfecta generètio, si non dicimus natum esse, sed nasci. Com- patere mecum, obsecro, in hisangustiis humaïue cogitationis et lin- guae; et pariter confogianius ad ^iritum Dei per prophetam dicen- tem: Generatiônem ejus quis enarrabit? Gregorius, saper Job lib. XXIX: Dominus Dens Jésus Christus, in eo quod virtus et Dei sapientia est, de pâtre ante tempora natus est, vel potius quia nec cœpit nasci nec desiit, dicamus venus semper natus. Non autem possumus dicere: semper nascitur, ne imperfectus esse videatur. Ât vero ut aetemus