affert diinide otaéulum, quo nominis mütatio continetur: υὐχέϊι δ᾽ υλχαῖος σληθήσεαι, αὐτὰρ ᾿πόλλων . 'Hoc9Mfe δέ σε «Φοῖβος ἐπώνυμον ἐξογομάζει. ᾿ς Μὲ “ρας γὰρ ἐν ἀνθρώτιοις κλέος ἄφϑιτον ἕξεις, Y) ἀνδριάντι. ἴἔδισ»ν) sllam statuam δίογοπὰ positam refert. Aristoteles iM initübilibus p. TOS hac itiscriptione: ηρακλῆς ὃ Ἀμφιτρύωνος 'Hiiy ἑλὼν ἀνέθηκεν. Amphitraeo 6st luppiter ia Amphitruonis specie Alcu- mehes mariti, k) τοὺς Tuvdntitduc] Castorem et Pollucem, natos ex Leda Tyndari, Oébaliae sive Laconiae regis, uxore. de his praeter alios consulere iu-. vabit illustris Spanhermii notas ad Callimachum p. 556 sq.
D) ἄλλοτε μὲν ζώουσ᾽ ἑἕτερήμεροι!] locus Homeri Odyss. λ΄ 302. [pro λελόγχασιν apud Homerum legitur λελόγχασ᾽.] - m) πίλους τ᾽ ἐπιτιϑέααμν αὐτοῖς χαὶ ἐπὶ τούτοις ἀστέρας) Philo lib. P 658 de Caii sceleribus p. 776 ποτὲ πίλους ἐπὶ τῆς χειραλῆς, ὁπότε ἀσχοῖτο εἰς Διοσχόοους. hinc pileatos fratres appellant poétae, ut Catullus: a pi- le&tís nona fraíribus pila, ad quem locum consülendus Is. Vossius, iidem Valerio Flacco 5 367 astroque comantes Tyudaridae. sed utrumque longe puléhrius in tumis Antiochi regis quos ex nobilissimi spectatissimique ' viri Iacobi WVildii gazophylacio —— egregius vir Tiberius IIemster- husius ad Luciani dialogos p. 79. bis alios ———— licet numos Lo- crorum et Phocenéium, ex laudatis Ez. Spasnhemii ad Callimachum no- tis; tum numum Lacedaemoniorum apud T'ristanum t. 1 p. 651, qui Castorem et Pollucem male babet pro duobus athletis. jd) 552 ᾿ς SEXTI EMPIRICI 38 σύμενοι τὴν τῶν ἡμισφαιρίων κατασκευήν. οἱ μὲν δὴ οὕτως ὑποδραμόντες τὴν τῶν ϑεῶν τιμὴν. ἐκράτησάν πως τῆς προϑέ: σεως" ot δὲ. αὐτόϑεν αὑτοὺς ἀνᾳγορεύσαντες ϑεοὺς κατ ρονή- 39 ϑησαν μᾶλλον. καὶ μὴν. ot λέγοντες, ὅτε πάντα ") τὰ τὸν 0v : ὠφελοῦντα ὑπενόησαν oí παλαιοὶ τῶν ἀνθρώπων ϑεοὺς ὑπάρ- xe, ὡς ἥλιον καὶ σελήνην. ποταμούς τε Xüd λίμνας καὶ τὰ ὅμοιά; σὺν τῷ ἀπιϑάγου προΐστασϑαι δόξης i eu καὶ τὴν ἀνωτάτω εὐήϑειαν καταψηφίζονται τῶν ἀρχαίων᾽ οὗ γὰρ οὕτως εἰχὸς ἐκεί- γους ἄφρονας εἶναι, ὥστε τὰ ὀφθαλμοφανῶς φϑειρύμενα προ- λαβεῖν εἶναι ϑεοὺς ἢ τοῖς πρὸς αὐτῶν καταπιομένοις $5 καὶ dia- 40 λυομένοις ϑείαν προσμαρτυρεῖν δύναμιν. τινὰ μὲν γὰρ λόγου ἴσως ἔχεται ὴ, χαϑάπερ τὸ τὴν “γῆν ϑεὸν νομέζξειν, οὐ τὴν αὐ- λακοτομουμένην 7 ἀνασκαπτομένην οὐσίαν, ἀλλὰ τὴν διήκου- σαν 3) ἐν αὐτῇ δύναμιν καὶ καρποφόρον φύσιν καὶ ὄντως δαι- μονιωτάτην. τὸ δὲ λίμνας καὶ ποταμοὺς καὶ & τινα ἄλλα P 959 συνωφελεῖν ἡμᾶς πέφυκεν, ἡγεῖσϑαι ϑεούς, οὐδεμίαν ὑπερβολὴν 41 ἐμβροντησίας ἀπολέλοιπεν. οὕτως γὰρ ἐχρῆν καὶ τοὺς ἀνθρώω- . ποῦς, καὶ μάλιστα τοὺς φιλοσοφοῦντας ἢ ἡγεῖσϑαι ϑεούς — συνωφε- λοῦσι γὰρ ἡμῶν τὸν βίον — τῶν τε ἀλόγων ζῴων τὰ πολλά, συνερ- γοπονεῖ γὰρ ἡμῖν, τά τὲ κατ᾽ οἰκίας ζῷα, σχεύη τε καὶ πᾶν εἴ τι τούτων ἐστὶ ταπεινότερον. ἀλλὰ ταῦτά. γε σφόδρα ἐστὶ γελοῖᾳ. ἀϑτοίνυν οὐδὲ τὴν ἐκχειμένην δόξαν ῥητέον ὑγιῆ τυγχάνειν. ὃ δὲ Δημόκριτος 7") τὸ ἧττον ἄπορον διὰ τοῦ μείζονος ἀπόρου δι- ᾿ pemisphaeriorum, 88, ilti igitur qui in honorem deorum sic irrepserunt, pro- positum quodammodo obtinuerunt; qui autem se ipsos deos: pronuntiarunt, ' magis sunt habiti contemptui, 39, qui vero dicunt, quod veteres deos esse existimárunt omnía quae vitae prosunt, ut solem et lunam fluviosque et lacus et similia, praeterquam quod non probabilem tenent opinionem, summae etiam stultitiae arguunt veteres; non est enim credibile illos fuisse adeo insipientes, wt quae oculis cernuntur interire, deos esse notione anticiparent, aut iis quae ab ipsis devorabantur ot dissolvebantur, vim divinam tribuerent, 40. mam aliquam quidem fortasse habet rationem, terram verbi gratia deam existimare, non eam essentiam quae in sulcos proscinditue aut foditur, sed vim quae ipsam regit et administrat naturamque frugiferam et revera divinissimam, lacus eu- tem et fluvios, et si qua elia sua natura nobis prosint, deos existimare, nihil ad summum stuporem reliqui facit, 41. ita enim oporteret etiam bomines, et eos maxime qui philosophantur, arbitrari esse deos (nobis enim prosum et ipsi) et muta animantia pleraque, nam nos adiuvant, et animalia et vasa atque instrumenta et quicquid his etiam est humilius et abiectius, sed haec quidem sunt valde ridicula, dicendum est ergo non ease bonam ac re-- ctam quae fuit exposita sententiam, 42, Democritus autem mom est flde dignus, qui minus dubium docet per id quod magis edam dubium existi n) oi λέγδντες, ὅτι πώντα] iam progreditur ad consideranda ea quae | ex. Prodici Cei sententia dixerat sect. 18..
o) — ita ms Cir. quod prasetuli,' cum.in editis. esset. κατεσϑιομένοιβ, quoniam modo mentionem fecerat Sextus ποταμῶν xa) λιμνῶν, nullius autem edulii. [ecribendum xetez«rou£ro.]
p) λόγου ἴσως ἔχεται) ms Ciz. λόγο», vitiose. ἴσως vocabulum scept- - ' eum,,frequenter nostro usurpatum. [pro τεγὰ scribendum τινὸς] 4). διήκουσαν] ms Ciz. διοιχοῦσαν, ut interpres. de rationibus cultae a veteribus religiose telluris adeundus Vossius lib. 2 de idololatria c. 54 eq.
- 4 ADVERSUS PHYSICOS [Lib. IX]. 55s δϑάσχων ἄπιστός ἔστιν. εἰς uiv yàg τὸ πῶς νόησιν ϑεῶν ἔσχον ἄνθρωποι, πολλὰς καὶ ποιχίλας 7) δύσις δίδωριν ἀφορμάς" τὸ δὲ εἴδωλα εἶναι ἐν τῷ περιέχοντι ὑπερφυῆ καὶ ἀνϑρωποειδεῖς ἔχρνέα μορφάς, καὶ καϑόλου τοιαῦτα ὁποῖα βούλεται αὑτῷ ἡψαπλάττειν 4ημόκχριτος, παντελῶς ἔστι δυσπαράδεκτον "). — τὰ δὲ αὐτὰ καὶ πρὸς τὸν Ἐπίκουρον ') ἔνεστι λέγειν, olóuévoy 43 ὅτι κατὰ τὰς ἐνυπνιδίους ") φαντασίας ") τῷν ἀνθρωπομόρφων εἰδώλων ἐνοήϑησαν ϑεοί. τί γὰρ μᾶλλον ἀπὸ τούτων νόησις ἐγίγνετο ϑεῶν ἢ ὑπερφυῶν ἀνθρώπων. χαὶ καϑόλον καὶ πρὸς 84 πάσας τὰς ἐχκειμένας δόξας ἐνέσται λέγειν, ὅτι οὐ κατὰ ψιλὸν μέγεϑος ἀνθρωποειδοῦς ζῴου νόησιν ϑεοῦ λαμβάνουσιν ἄνθρω- ποι, ἀλλὰ es τῷ μακάριον εἶναι xal ἄφϑαρτον καὶ πλείστην δύγναμιν"ἐν τῷ κόσμῳ προφερόμενον. ἅπερ οὐ διδάσκουσιν, ἀπὸ τίνος ἀρχῆς ἢ πῶς ἐπενοήϑη παρὰ τοῖς πρῶτον ἔννοιαν σπάσασι ϑεοῦ, οἱ τὰς ἐνυπνιδίους αἰτιώμενοε φαντασίας καὶ τὴν τῶν οὐ- θανίων εὐταξίαν. οἱ δὲ καὶ πρὸς τοῦτό φασιν, ὅτι 7) μὲν ἀρχὴ 45 τῆς νοήσεως τοῦ εἶναι ϑεὸν γέγονεν ἀπὸ τῶν κατὰ τοὺς ὕπνους ἡ - ἐνδαλλομένων ἢ ἀπὸ τῶν κατὰ τὸν κόσμον ϑεωρουμένων, τὸ δὲ ἀΐδιον εἶναι τὸν ϑεὸν καὶ ἄφϑαρτον καὶ τέλειον ἐν εὐδαιμονίᾳ παρῆλθε κατὰ τὴν ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων " μετάβασιν. ὡς γὰρ τὸν κοινὸν ἄνθρωπον αὐξήσαντες τῇ φαντασίᾳ νόησιν ἔχομεν. Κύχλωπος, ὃς οὐκ ἐῴκει | $e mam ad hoc quidem ut deorum notionem aliquo modo haberent homines, matura dedit multas et varias occasiones et multa adminicula; quod autem ju aóre, qui nos ambit, sint simulacra ingentia et humanis formis praedita et in summa talia qualia sibi vnlt effiugere Democritus, est omnino eimsmodi ut admitti difficulter possit. 43. eadem dici possunt etiam adversus Epieurum, qui existimat quod ex visis simulacroram quae formas habeat humanas, quorum species apparet in somnis, dii iu mentem veserunt, cur. enim magis ex. his quam ex gigaántibus sive ingentibus hominibus in mentem, venerunt dii? 44. et ut semel dicam, ad omues quae sunt expositae opimiones licebit dicere, quod non ex nuda et sola maguitudine animalis humana forma praediti accipiunt homines dei notionem, sed ab eo quod ait beatus et ab interitu alienus et vim maximam habeat in mundo, quae quidem now docent a quonam principio aut quomodo iu mentem venerint iis, qui dei primem heusere notitiam, qui causantur visa quae occurrant iu somuis constantemque et pulchrum ordinem rerum coelestium. 45. alii vere ad hoc quoque dicunt, qnod principium quidem notionis quod sit deus, ottum sit ex iis quae coutemplamur in mundo; at enim notiones quod deus.
sit aeternus et interitui uou obnoxius et perfectns in beatitndime, ajent aocessisse transcendendo ab hominibus, qnomodo enim cum communem homi- mem phantasia auxerimms, habemus notiomem Cyclopis | / 4) δυσπαράδεκχτον] ita recte ms Ciz. pro duonagddexta, refertur enim.. ad id quod praecesserat, τὸ δὲ εἴδωλα εἶναι. ME 4) πρὸς τὸν "Eníxovgor] sect. 25. ον, (f) fortasse. ἐνυπνέους.]
w) ἐνυπνιδέους φαντασίας] ms Ciz. ἐνυπνώδεις. infra sect. 44 ol τὰς ἐνυηνιϑδίους αἰτιώμενοι φαντασίας.
3) ἀπὸ τῶν κατὰ τοὺς ὕπνους] iam tangit quae ex Aristotelis senten- tia attulerat sect. 21.
y) κατὰ τὴν ἀπὸ τῶν ἀνθρώπω» ms Ciz, χατὰ τὴν τῶν etc.
- , "ὅδᾷ '" — éEXTI EMPIRICI ἀνδρί ys σιξοφάγῳ Ὗ, ἀλλὰ plo ὑλήεντε ὑψηλῶν ὀρέων, ὃ τε φαίνεται οἷον ἀπ᾿ ἄλλων, ὀὕτως ἄνθρωπον εὐδαίμονα νοήσαντες χαὶ μακάριον καὶ συμ- πεπληρωμένον πᾶσι τοῖς ἀγαϑοῖς, εἶτα ταῦτα ἐπιτείναντες ἢ) τὰν , 46ἐν αὐτοῖς ἐχείνοις ἄχρον ἐνοήσαμεν ϑεόν. καὶ πάλιν πολυχρόνιόν Ῥδαθτινα φαντασιωθέντες ἄνθρωπον οἱ παλαιοὶ ἐπηύξησαν τὸν χρό- γον εἷς ἄπειρον προσσυνάψαντες τῷ ἐνεστῶτι xai τὸν παάρῳχη- μένον καὶ τὸν μέλλοντα, εἶτα ἐντεῦϑεν εἰς ἔννοιαν ἀΐδιον παρα- 41 γενόμενοι ἔφασαν καὶ ἀΐδιον εἶναι τὸν ϑεόν. οἱ δὴ τοιαῦτα λέ- yovreę πιϑανῆς μὲν προΐστανται δόξης, ἠρέμα δὲ εἰς τὸν διαλ- — λήλων Ὁ) ἐμπίπτουσι τρόπον, ὃς ἔσται ἀπορώτατος. ἵνα γὰρ πρῶτον εὐδαίμονα “νοήσωμεν ἄνθρωπον καὶ ἀπὸ τούτου κἀτὰ ἐτάβασιν τὸν ϑεόν, ὀφείλομεν νοῆσαι τί ποτέ ἐστιν εὐδαιμονία, ἧς κατὰ μετογὴν νοεῖται ὃ εὐδαίμων. ἀλλ᾽ ἣν γε εὐδαιμονία ἢ κατ᾽ αὐτοὺς ἐκ μονία τις καὶ ϑεία φύσις, καὶ εὐδαίμων ἔχαλεῖτο ὃ i$ τὸν δαίμονα διακείμενον ἔχων. ὥστ᾽ ἵνα μὲν λάβωμεν τὴν περὶ ἄνθρωπον εὐδαιμονίαν, πρότερον ἔχειν ὀφείλομεν νόησιν θεοῦ καὶ δαίμονος" ἵνα δὲ τὸν ϑεὸν νοήσωμεν, πρότερον ἔχειν ὀρείλομεν ἔννοιαν εὐδαίμονος ἀνθρώπου. τοίνυν ἑκάτερον περι- μένον τὴν ἐκ ϑατέρου νόησιν ἀνεπινόητον γίνεται ἡμῖν. 48 Καὶ δὴ ταῦτα μὲν εἰρήσϑω πρὸς τοὺς ζητοῦντας, πῶς oi πρότερον νόησιν ϑεῶν ἔσχον ἄνθρωποι" ἀκολούϑως δὲ ζητῶμεν καὶ περὶ τοῦ εἰ εἰσὶ ϑεοί “). | nón homini similis vescenti pane, sed altae B rüpi silvosae quae cernitur usque ftemota, ita cum felicém et beatum hominem intellexerimus aut omnibus bonis re- pletàm, deinde ee amplifücaverimus, quod est in illis summum deus nobis venit in mentem. 46, et rursus cum veteres longaevum quempiam.visione apprehendissent hominem, id auxerunt in tempus infinitum, et cum tempori ' praesenti praeteritum et futurum éoniunxissent et inde in sempiterni preces- sissent notionem, dixerunt etiam deum esse senipiternum. 47. ii d&i haec diendt, prebeabilem quidem defendunt opinionem, sensini autem incidànt ia modum probandi alteram per alterum, qui quidem est maxime dubins. nam . ut primum felicem et beatum intelligamus hominem et ex eo deum per tránscensionem, debemus intelligere quidnam sit felicitas, cuiws partitipa- tione idtelligitur beatus. sed felicitas quidem &ecufidum ipsos est felix quee- ; dem ae heáta et divina natura, et dicitnr beatus Graece εὐδαέμων. qui dae- mone bono atitur. quamobrem ut hominis quidem recte percipiamus beati- twdinem, debemus prius habere dei et daemonis sdfiosém; ut autem deum intelligamus, debeius priws habere notionem felícis hominis ac beati. cum ergo utrinsque notio ab altero depeadeat eoque indigeat, neutrum mente a nobis potest comprehendi, - 48. Atque haec qnidem dicta sint ad eos qui quaerunt, quemadmodum "n homiaes dei hábuerunt notionem. consequenter jam quaeramus en sint dii:.
x) ἀνδρί ys σιτοι(άγῳ] versus ex Odyss. ε΄ 191, quibus et alibi noster utitur, ut dixi ad lib. 2 contra Log. sect. 259. ἃ) εἶτα ταῦτα ἐπιτεέγαντες] confer quae de hat vía eminentíüe éupte P 509 à) elg τὸν ϑιαλλήλω»] ad hunc Sexti locum consulendus Radulphus Cudworthus in vero systemate intelligibili universi, Anglice edRo, p. 696 sq. c) ἦν γε εὐδαιμονία] Suid. in εὐδαιμονέα, | d) εἰ εἰσὶ ϑεοί)] hoc Joco novum taput íncipit ms Ciz. ei in mella 4 ADVERSUS PHYGSICOS [Lib. IX]. 555 "End οὐ πᾶν τὸ 'ὅπονοούμενον καὶ ὑπάρξεως μετείληφεν, 49 ἀλλὰ δύναταί τε ἐπινοεῖσϑαι μέν, μἡ ὑπάρχειν δέ), καϑάπερ “Ιιποκένταυρος καὶ Σκύλλα, δεήσει μετὰ τὴν περὶ τῆς ἐπινοίὰς ἐῶν ϑεῶν ζήτησιν καὶ περὶ τῆς ὑπάρξεως τούτου υχέπτεσϑαι: τάχα γὰρ ἀσφαλέστερος 7) παρὰ τοὺς ὡς ἑτέρως φιλοσοφοῦντας γόμους λέγων εἶναὶ ϑεοὺς καὶ πᾶν τὸ εἰς τὴν τούτων ϑρὴσκείαν καὶ εὐσέβειαν συγτεῖνον ποιῶν, τὸ δ᾽ ὅσον ἐπὶ τῇ φιλοσόφῳ * εὑρεϑήσεται ὃ Σκχεπτικός, xorü μὲν τὰ πάτρια ἔϑη xol vovg - ζητήσει μηδὲν προπετευόμενος. τῶν οὖν περὶ ὑπάρξεως OtoU50 σκεψαμένων ot μὲν εἶναί φασε ϑεῦν, οἵ δὲ μὴ εἶναι, οἱ δὲ μὴ ξιϑλλον εἶναι ἢ μὴ εἶναι. xal εἶναι μὲν οἱ πλείους τῶν /foyuaτικῶν καὶ ἢ χοινὴ τοῦ βίου πρόληψις." μὴ εἶναι δὲ οἱ ἐπικλῃ- P 601 ϑέντες ἀἄϑεοι καϑάπερ᾽ Εὐήμερος 9) γέρων ἀλαζών, ἄδικα ") βιβλία ψύχων, 49. Quoniam nou quidquid mente concipitur, idem etiam existit. parti- cepsque essentiae, sed potest aliquid mente quidem cogítati, non tamen existere, ut Hippocentaurus ét Scylla, oportebit post quaestionem de deo- rum in mente cenceptione etiam considerare de dei existentia, fortasse enim stabilior ac constantior invenietur Scepticus quam ii qni aliter philo- sophantur, siquidem profitetur deos congruenter patriis moribus et legibus et facit quidquid pertinet ad eos pie colendos, quod autem ad philosopbi- cun attinet quaestionem, nibil egit temere ac praecipitanter, 50. atque ex iis quidem qgi de dei existentia disputarunt, alii dicunt esse deum, alii nom esse, autem non magis esse quam non 6550. et esse quidem plures ex Dogmaticis et communis vitae anticipata notio; S1. uou esse autem qu appellati suát athei ut Euemerus,: senex superbus impios vomens libros, pagins hunc ponit titulum, εἰ εἰσὶ ϑεοί, sic etiam in mi Savil, mox οὕτου leg. τούτων, aut ut interpres θεοῦ.: | e) ἐπινόεῖσθικι μέν, μὴ ὑπάρχειν δέ] adde librum 1 advérsus Logicos B0. mal tamen confundit Sextus simplicem ideam rei cuiusque fictae v. g. lHippocentauri, cum notione rei quam talem esse esseque necessá- tio omne slatim assentit genus humanum et ratio simul ac percipit simul persuadetur de ipsius existentia et libenter enm amplectitur.
τάχα γὰρ —— iterum iterumque profitetur Sextus se non infitiati deos, ut lib. 3 Pyrrhon, sect. 2. neque negari potest praeclara &um argumenta afferre, quibus esse deum et rebus a ee creatis providere ostendatur, unde ait se fortasse ἀσφαλέστερον et firmius quam cetera- rum sectarum philosophos de diis esse persuhsum, tamen ineptum est quod addit citato Pyrrhonianarum hypotyposeon lóco, deos se oredere et colere εἰδοξάστως, quae enim sic gsse potest ἀσφάλεια ἢ ineptum quoque quod in rb tám setia, modo ut contradicat aliis philosophis, malit illi suae ἀσφαλείᾳ renuntiare et argumentis certissirnis impias ob- licere cavillationes, quin imo deinde profiteri essé ibter utriusque sen- téentide argumenta ἰσοσθέγειαν et non magi$ esse deos quain non esse exinde colligere. ineptum quoque et ab ἀσφαλείᾳ philosophica repulsum pror$u$ ac remotum, quod ita profitetur esse deos eosque se colere, non quales ἀσφαλῶς persuasus est haud infitiandis rationibus, séd xard τὰ πάτρια E95 xol τοὺς νόμους, professurus ita Ühimaerai quamcumque ἀσφαλῶς atque cultu prosecuturus, si moribus ita receptum et caulum legibus patriis esset. | $8 χκιιϑάπερ ἘὐήμεροςἿ supra sect. 17.
γέρων ἀλαζών, ἄδικα βιβλέα ψύχων versus est Callimachi éx choliambis, ut constát ex Plutarcho 1 de placitis philos. cap. 7. pro wVvyte etuditisimus Bentleius apud Plutarchurh. legit ψήτνεξδε radene, exarans, 51 $50 | BEXTI EMPIRICI καὶ “ιαγόραὶς ὃ Ἰήλιος ἡ) xxl Πρόδικος ὃ Κεῖος ) καὶ Θεόϑδω- δος ἢ καὶ ἄλλοι παμπληϑ εἴς "), ὧν Εὐήμερος μὲν ἔλεγε τοὺς νο- . μιξομένους ϑεοὺς δυνατούς τινας ") γεγονέναε ἀνθρώπους, καὶ δδδιὰ τοῦτο ὑπὸ τῶν ἄλλων ϑεοποιηϑέντας δόξαι 9tovc. Πρόδικος δὲ τὸ ὠφελοῦν τὸν βίον?) ὑπειλῆφϑαι ϑεόν, ὡς ἥλιον καὶ σελήνην καὶ ποταμοὺς καὶ λειμῶνας καὶ καρποὺς καὶ πᾶν τὸ τοιουτῶδες. 53 Διαγόρας δὲ ὃ ἸΠήλιος διϑυραμβοποιός "), ὥς φασι, τὸ πρῶτον et Diagores Melius et Prodicus Cews et '"Theodorus δὲ permuwJti alii, ex quibus Euemerus quidem dicebat, eos qui existimantur esse dii, fuisse po- tentes quosdam homioes et ideo ab aliis relatos in numerum deorum vises esse déos. δῶ. Prodicas autem id quod vitae prodest, deum esse existima- fum, ut solem et lunam et fluvios et preta et fructus et quidquid est eius- modi. 53. Diagores autem Melius, qui fuit, ut dicunt, primum ditbyramscribens, Petrus Petitus lib. 1 Miscell. Observatt. c. 9 ψύττει, exepuena, vomens impios libros. sed cuim Sexti et Plutarchi codices in vocabulo ψύχων consentiant, non audeo illud verbum eiicere, sed de frigido scriptore explico, licet Petitum in versione sum secutus. i) Διαγόρας ὁ ηήλιος] Melos insularum Graeciae rotundissima ex Cy- cladibus, in qua civitas cognominis, Diagorae patria, eo ipso cive us- que adeo nota, ut Mrlioy pro atheo ponant quandoque scriptores et Mnritovg vocent, qui alibi terrarum nati ἀϑεότητος suspecti fuerunt. vi- cissim vel quia librariis notior Miletus vel ob scriptionis compendium Ἥλιος pro AMiisouos quandoque repraesentantis, Diagoras perperam Mi- lesius-passim pro Melio appellatur, ut apud Plutarchum * iem lau- , dato, Theodoritum lib. 2 et 3 Therapeut. aliosque bene multos. de Dia- Bora qui capta patria sua Athenas se contulit et a Democrito emptus est. decem milibus drachmàrum, non repetam quae dixi lib. 2 biblio- thecae Graecae c. 23. meminit eius, quemadmodum et Theodori atbei, noster etiam 3 Pyrrhon. sect. 318. | k) Πρόδικος ὃ Κεῖος supra sect. 18. | | 0) καὶ Θεόδωρος] Cyrenaeus ille Anniceridls discipulus, de quo viri docti ad Minucii Felicis Octavium c. 8 et ad Latrtium 2 86 et 97, quo posteriore loco etiam libri eius, ex quo Epicurum ait profecisse, περὶ ϑεῶν mentio, cuius meminit noster infra sect. 55. à m) χαὶ ἄλλοι παμπληϑεϊς} hyperbolice hoc dictum, nam velut monstre ex tota antiquitate pauci fuerunt et ἔνθ, commemoranfur athei dogmatici, atque ex illis ipsis quibus hoc tribuitur, quod deum esse ne- gaverint, sunt quibus hoc praeter rem impactum et ideo tantum im- pactum esse auctores fide digni testantur, quod errores ac superstitiones gentium fortasse paullo liberalius notassent, χαϑεωραχότες ὀξύτερόν που τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων, ut Clementis Alex, verbis utar p. 15 Protre- pis: Lysippi'Epirotae catalogus ἀσεβῶν si exstaret, memoratus scho- iastae Apollonii Rhodii 4 1093, nescio an philosophorum atheorum pro- lixum valde elenchum haberemu$. qui apud veteres atheismi iure an in- Juria arguuntur, bi fere sunt: AÁrchagoras, Anaximander, Apollopbanes, Aristagoras Melius, Bion Borysthenites, Callimachus, Carneades, Cine- sias, Clitomachus, Critias αὶ Daphidas, Democritus, Diagoras Melius, Di- caearchbus Meesenius, Diogenes Phryx, Epicurus, Euemerus, Gorgias, Hippias Eleus, Leucippus, Nicagoras Cyprius, Prodicus Ceus, Protago- ras, Sosias, Stilpo, Strato, Theodorus Cyrenaeus, Xenophanes etc. ^) ϑυνατούς tac] supra sect. 17 et 84 sq. v) ὠφελοῦν τὸν Bíov] sect. 18 et 39. P) di9voauBonoróc] notum est dithyrambum fuisse proprie genus hymsi οὐ im Baochi laudes decantari soliti, lyrico carmine liberiore, inventione . sudeciuscula et dictione licentiore atque sublimi, ut post Caesarem Sca- ligerum lib. 1 Poétices cap. 46. accurate docuere Erasmus Schmidios ad Pindari Olympionic. p. 307 sq. et in appendice δὰ Isthmionic. p. 347 sq.
- .ADVERSUS PHYSICOS (Lib. IX). 85 γενόμενος 4) ὡς εἴ τις καὶ ἄλλος δεισιδαίμων, Og γε καὶ τῆς ᾿ ποιήσεως ἑαυτοῦ κατήρξατο τὸν τρόπον τοῦτον “κατὰ δαίμονα καὶ τύχην") πάντα Thra. ἀδικηϑεὶς δὲ ὑπό τινος ἐπιορκή- σαντος") καὶ μηδὲν ἕνεχα τούτου παϑόντος μεθηρμόσατο εἷς τὸ P 008 bicus, ut si quis alius superstitiosus, qui etiam poósim suam iuchoavit hoc ᾿ modo: *a daemone et fortuna fiunt omnia'. iniuria autem affectus ab aliquo qui peieraverat et propterea nihil passus fuerat, eo deductus est ut diceret et Vossius lib. 3 Institut, Poéticarum c. 16, qui etiam dithyrambicos poétes et ia his Diagoram quoque commemprat, quem Hesychius illustris et Suidas testantur operam dedisse τῇ λυριχῇ» atque ut apud eundem Suidam eat, ἀσμάτων ποιητήν fuisse, schol. Aristoph. ad Hanas v. 323 μελῶν, quod idem est; sunt enim dithyrambi ἄσματα sive μέλη λυριχά. et additur in iisdem ad Aristopbanem scholiis ex alio ut videtur auctore: διϑυραμβοποιὸς ὃ “ιαγόρας ποιητὴς συνεχῶς ἴαχχε, ἴαχχε ᾷδων, ἢ xu μιχός, διϑυραμβικὰ τουτέσιι “ιονυσιαχὰ δράματα ποιῶν. | 4) ὥς φασι, τὸ πρῶτον γενόμενος] haec coniungenda sunt cum lis quae sequuntur, ὡς εἴ τις καὶ ἄλλος δεισιδαίμων. ac notandum Diagorae exemplo, superstitiosissimos quosque facillime in atheismum deluabi. cum enim superstitione se. obligaverunt temere nee consulta sana ratione aut solido aliquo fundamento nixi; haud mirum est, data eosdem quacum- que oceasione superstitioni iterum aeque temere nuncium mittere eam- que deserere praeteritaque media genuina pietate currere ad extremum alterum et incidere in irreligiositatem atque ἀϑεότητα. | r) xarà δαίμονα καὶ τύχην) idem est ac si dixisset τύχη δαιμονίῃ vel ϑείᾳ, ut apud Livium lib. 1 c. 4 forte quadam divinitus, quod recte in- tellectum verissimum est, neque ut superstitionis nota erat Diagorae ob- liciendum. sed is alia superstitione multiplici tenebatur et plures deos ^ credens et illos quos vulgus colebat et deos illos sibi imaginans tales, quales sua ipsi vindictae dictabat cupiditas suaque vecordia. s 4) ἀδικηϑεὶς ὑπὸ τινος ἐπιορχήσαντος) iniuriam Diagorae illatam nar- rant Hesychius et Suidas hanc, quod paeanem quis ips surripuisset iu. ratusque negasset se hoc fecisse et tamen postea publice illum pro suo protulisset. Diagoras itaque irarum plenus exspectavit ut periurus iste. - statim manifesta poena a deo et gravissima illa afficeretur, quod cum non fieri sed periurum plegiarium laudibus etiam affici et praemiis vi- deret, satis absurde hinc conclusit non esse deum impietatemque suam scriptis etiam professus fuit, quibus Tatianus titulum ait impositum τοὺς φΦρυγίους λόγους, Hesychius et Suidas τοὺς ἀποπυργίέζοντας velut de turri deiicientes ac deturbatores dicas, qui putant a Diagora tantum con- temptam matrem Phrygiam Cereremve turritam, cuius mysteria exsibila- vit et ab illis homines avocare conafus est omni studio, quamobrem etiam profugus Áthenis et duorum talentorum praemio proposito ei qui vivum adduceret fuit proscriptus, hi non cogitant Diagorae argumentum nullum esse, nisi in deum universe valeat, atque solenne esse atheis, collectione eiusmodi uti ad «omnem diviaitatem negandam, quo sensu etiam acceptum est ex Diagorae mente a Sexto nostro et aliis plerisque omnibus Ethnicis et Christianis, qui illi locum inter atheos haud dubie concedunt, ut Vaninus quoque facit Exerc. 9 sq. Amphitheatri, argu- mentum eiusdem ponderis apud Nasonem lib. 3 Ámor. eleg. 8.
esse deos credamne? fidem iurata fefellit, et manet in solito qui fuit ore decor.
uintilianus praefat. libri 6 filium bonae spei in flore aetatis ereptum P $62 sibi lugens eit odio fore suam animi firmitatem omnibus bonis paren- tibus, εἰ quis in ipso alius sit usus vocis, quam ut incueet deos, euper- stes omnium suorum, nullam terras despicere providentiam testetur. 3ex- 'centa eiusmodi in Ethnicorum libris occurrunt, quorum partem collegit Muretus volum. 2 Orat. 3. Gassendus t. 1 de philosophia Epicuri p. 388 sq. Andreas Colvius in quaestionibus Epistolicis Io. Beverovicii p. 169 ete.
^ 658. SEXT! gMPIRICI 55 λέγειν μὴ εἶναι ϑιεόν. xol Κριτίας δὲ ἢ εἷς τῶν ἔν “ϑήναις τυραννησάντῳν δοκεῖ ἐκ τοῦ τάγματος τῶν ἀϑέων ὑπάρχειν, φάμεγος ὅτι o£ παλαιαὶ νομοϑέτμι ἐπίσκοπόν τινα τῶν ἀγϑρω» πίνων κατορθωμάτων καὶ ἁμαρτημάτων ἔπλασαν τὸν div") non 6846 deum. 54. Critias quoque unus ex iis, qui tyraunidem Athenis exercuerunt, videtur esse ex ordine impiorum, dicens quod antiqui legis- latores finxerunt deum inspectorem rerum quae bene et male fiunt ah hesic amor modo, modo vindictae cupiditas, modo alius affectus excutit rationem hominibus, ut non modo lonae prophetae instar de cucurbita $ua putent se iure merito indignari, sed etiam sapere se existiment quando coelum vituperant et stulti;ia petunt coelum. unde vero constat ipsis deum omnino impunita dimittere, quorum poenas ipsi non subito vident? vel unde probabunt causas nullas esse posse deo, ob quas vel differat supplicia «el remittat?
t) Κριτίας) Critiam atheis accensent etiam Plutarchus lib. de super-: étitione p. 171, iungens cum Diagorae μήτε τινὰ ϑεῶν μήπε δαιμονῶν γομίζοντι, et Theophilus Antiochenus lib. 3 ad Autolycum p. 121, tum noster 3 Pyrrbon. sect. 318. caeterum versus qui deinceps sequuntur non Critiae sed Euripidi tribuuntur apud Plutarchum lib. 1. de placitis pbi- losophor. cap. 7 [p. 880 E], et Éuripidem nominant ad eosdem versus respicientes Galenus sive quisquis auctor in historia philosophica c. 2T et Eusebius 14 16 Praeparat. evaungel. atque Euripidis Sisyphbuin, sub cuius persona haec impie dicta prolata esse a Plutarcbo traduntur, me- morat Áelianus 2 8 Variar. auctorque est actum hoc drama satyricum olympiade 91, a quo hoc habuit Scaliger in Graeca quam ipse concin- navit Olympiadum ἀναγραφῆ. citat etiam Sisyphum Euripidis Hesychius in ἑλίσσων et Etymologici Magni auctor in χαίρω. quod autem viro docto Petro Petito in Observationibus Miscellaneis libro et capite primo visum est mutifos esse hoc loco Sexti Empirici codices et verba Critiae quae citabat et nomen Euripidis quod adiunxerat versibusque subsequentibus praemiserat, excidisse, «lllud mihi verisimile neutiquam videtur, nop modo propter consensum codicum mss aliasque rationes, quae in Patri Baelii Dictionario historico critico, ubi de Critia disserit, possunt evolvi, $ed inprimis ideo, quia constat Euripidis dramata quaedam ad Critiam tamquam auctorem fuisse relata, ut constat ex Athenaei 11 p. 496 0 rór Πειρίϑουν γράψας, εἴιε Κριτίας ἐστὶν ὁ τύραννος ἢ Εὐριπέδης. quod vero Plutarchus sid Ape arguit ex his versibus atheismi, merito re- prehenditur ab Iosua Barnesio: certe iniquum est velle poétam pro atheo atque impio habere propter pauca quaedam sub impiorum persona in theatro proposita, Sisyphi alicuius vel Bellerophontis, et non velle eum excusare vel defendere propter innumera ubique dicta pie et praeclaris- sime. de Critia aliud est, homine tyranno et insolenti teterrimoque etiam in Socratem, cui plura debebat, et vita ipsa ac moribus impietatem prae se ferente, quo propterea digniores hosce versus noster Sextus quam Euripide esse duxit. | u) ἔπλασαν τὸν ϑεόν] ait Sisyphus legumlatores primos, ut metum jncuterent hominibus, deos confinxisse scelerum vindices. quo quaeso tantam rem nos docet argumento, vel ex quibus arcanis literis hoc nobis mysterium prodit? quando autem et quonam in, concilio ad hoc coave- nere callidi commenti auctores ex omnibus terris ut hoc humano generi persusderent? num hoc fingere satis est et rem incredibilem viris prae- stantissimis temere impingere? cur Sisypho hoc prodenti nemo credit nisi perditus? legumlatoribus illud, ut ais, fingentibus omnes gentes crediderunt, sapientissimus quisque assentit libenter et qui nolunt cre- dere, repugnante hoc conscientia faciunt, atque si sapientissimi viri iu- dicqverunt, ut est apud Senecam ἃ 42 natural. quaest, inevitabile me- ium, ut supra πος aliquid timeremus? quinam demum sunt illi, qui meium illum pronwotignt falum eae? aut ai quorundam vel calliditas val δι, δ Tt MP capit ADVERSUS PHYSICOS [Li 1. 40 ὑπὲρ τοῦ μηδένα Addon τὸν nÀgoloy ἀδικεῖν εὐλαβούμενον τὴν ὑπὸ τῶν ϑεῶν τιμωρΐαν *). ἔχει δὲ παρ᾽ αὐτῷ τὸ ῥητὸν οὕτως ; ἦν χρόνος ὅτ᾽ ἦν ") ἄτακτος ἀνθρώπων βίος xal ϑηριώδης ἰσχύος 9' ὑπηρέτης, ͵ δτ᾽ οὐδὲν ἀϑλργν αὖτε τοῖς ἐσϑλοῖσιν 2v οὔτ᾽ αὖ κόλασμα τοῖς κακαῖς àyivexo. 9 χἄπειτά uos doxpücw ἄνϑρωπαι νόμηνς, ϑέσθϑαι κολαστάς, ἵνα δίκη τύραγνος 1 γένους βροτείου τήν 9' ὕβριν δρύλην (yp?) " ἐζημιοῦτα δ᾽ εἴ τις ἐξαμαρτάνοι. p ͵ ἔπειτ᾽ ἐπειδὴ τἀμφανῆ μὲν οἱ νόμοι 10 ἀπῆγον ) αὐτοὺς ἔργα μὴ πράσαειν βίᾳ, λάϑρα δ᾽ ἔπρασσον ᾽), τηνικαῦτά μοι δοκεῖ πυχνός τις ^) ἄλλος καὶ σοφὸς γνώμην ἀνὴρ minibus, ut nemo proximum spum clanculum iniuria efficiat, cavens me e deo puniatur. haec enim sunt expressa ejus verba : fuit illud olim tempus, exlex cum fuit ferinaque hominum vita, vim dominam ferens; honos nec ullus tunc habehatur bonis, supplicia nec tuuc ulja ferrebaut malos, - D post mihi videtur condita a mortalibus censura legum, nempe regiua ut foret iustitia, famulam comprimens iniuriem; exhinc secuta est poena delictum comes. at posteaquam qnae palam per vim meram 10 fieri vetabat valida legum anctoritos, ea clam parabaut, tunc videtur quis mihi vir exstitisse doctus idem et callidus, imperitia falso ad dei vindictam rettulit (ut sunt quae Seneca ibj re- movet) naturalibus legibus a deo descripta opera, num inde deum ipsum confictum esse fingemus? a qua impietate etjam Seneca jam dicto loco . abhorret. | / x) ὑπὸ τῶν ϑεῶν — ita reposui ex ms Ciz. pro τῶν ϑείων.
y) ἥν χρόνος ὅτ᾽ ἦν] in editjs erant haec descripta sine versuum di- stinctione, quos digessi post HStephanum in poési philosophica p. 76 Hugonem Grotium in excerptis 6 "l'ragicis p. 402, Laur. Normannum ἃ Aristidem p. 481, Petrum Petitum in Miscellaneis Obs. p. 3 et Iosuam arnesium in praeclara sua Euripidis editione t. 2 p. 492 etc. metaphra- $is latina quam adiunxi, Grotium auctorem habet, primi duo versus le- guntur etiam apud Plutarchum lib. 1 de placitis p. 880. [vs 8 scripsi- - zjus αἀϑλο» pro ἄεϑλον.] ] — z) τήν 9" ὕβριν δούλην ἔχῃ] sic constanter Sexti codices, ita legit etiam HStephanus. sed Grotius supplendo versui sensuique yerba duo addit caeteraque legit hunc in modum:: γένους βροτείου, τήν 9' ὕβριν ἔχη δούλην.
a) ἀπῆγον Plutarchus habet εἴργειν, unde Normannus legit ἀπεῖργον pro ἀπῆγον, quod Sexti codices omnes referunt.
δὴ) λάϑρα δ᾽ ἔπρασσο»] λάϑρα pro λαϑρὴ posteriore producta etiam alibi [quemadmodum semper apud Atticos] posuit Euripides ut in Ione y. 840 et 357, quemadmodum Barnesius observavit. ——: c) πυχνός tig] deest vocabulum in Sexti codicibus, unde Grotius in- P 568 geniose supplet ἄλλος, Normannus ὄντως, quod minus placet, sed Pe- trus Petitus: D. ' πυχγός τις εἰδεῖν, x«l σοφὸς γνώμην ἀνὴρ γγῶγαι, δέος ϑνητοῖσιν ἐξευῶν - - ' 60. SEXTI EMPIRICI γεγονέναι 4), ὃς ϑνητοῖσιν ἐξευρὼν ὅπως - εἴη τι δεῖμα τοῖς κακοῖσι κἂν λάϑρα 15 πράσσωσιν ἢ λέγωσιν ἢ φρονῶσί τι *), ἐντεῦϑεν οὖν τὸ ϑεῖον. εἰσηγήσατο), ὡς ἔστι δαίμων ἀφϑίτῳ ϑάλλων βίῳ, γύῳ τ᾽ ἀχούων καὶ βλέπων φρονῶν τε καὶ, προσέχων τε ταῦτα *) καὶ φύσιν ϑείαν φορῶν, 20 (ὑφ᾽ οὗ) πᾶν μὲν τὸ λεχϑὲν ἐν βροτοῖς ἀκούεταε, ὃς δρώμενον δὲ πᾶν ἰδεῖν. δυνήσεται "). ἐὰν δὲ) σὺν σιγῇ τι βουλεύῃς κακόν, τοῦτ᾽ οὐχὶ λήσει τοὺς ϑεούς" τὸ γὰρ φρονοῦν ἔνεστι"). τούσδε τοὺς λόγους αὐτοῖς λέγων incutere qui cum quaereret mortalibus pravis pavorem, si quid auderent mali 15 agere, profari clam vel animo volvere, * induxit ideo nnminis revereutiam: flereré vita nempe perpetua deum, natura cui sit potior et cui meus vigil quaecaemqne fiunt curet atque intelligat, 20 hominum profata qui repente exaudiat actusque cernat; nescius felli arbiter, silentio egens si quid inceptes scelus, at non latebit hoc deos, mens est quibus oinnitua, tales saepe sermones serenus dV γεγονέναι, ὃς 9ygroicw] ita Grotius, quem Barnesius sequitur. Sexti codices constanter γνῶναι δὲ óc, ut in suo etiam HStepbanus repperit. Petiti δέος non placet, quia mox sequitur δεῖμα, quod idem significat. Normannus legit: γχῶναι δέον ϑνητοῖσιν ἐξευρεῖν. sensum bis verbis Plutarchus expressit: ἐπεὶ dà ὃ νόμος τὰ φανερὰ τῶν ἀδιχημάτων εἴργειν ἐδύνατο, χρύφα δὲ ἠδίχου» πολλοί, τότε τις σοφὸς ἀνὴρ ἐπέστησεν, ὡς diei. ἀεὶ ψευδεῖ λόγῳ τυφλῶσαι τὴν ἀλήδειαν χαὶ πεῖσαι τοὺς ἀγϑρωώπους ὡς low δαίμων ἀφϑίτῳ ϑάλλων βίῳ ᾿ ὃς ταῦτ᾽ ἀχούει xol βλέπει φρονεῖ τ᾽ ἄγαν.
e) φρονῶσί τι} ita Grotius et Normannus, in Sexti codicibus tantum φρονῶσιν legitur. Petrus. Petitus φρονῶσιν» av.
τὸ ϑεῖον εἰσηγήσατο) Grotius: ἐξηγήσατο, quod miror Barnesio probari potuisse prae altero quod et codices Sexti confirmant et melio- rem fundit sensum.
&) προσέχων te ταῦτα] Grotius τὰ πάντα, sed nibil opus mutare, nam ταῦτα respicit ad illa quae dixerat Sisyphus λάϑρα πραττόμενα. nooc- éytiv cum accusandi casu posuit etiam Aristides lib. 1 de dictione civili p. 226 τοῦτο γὰρ πάνυ πρόσεχε. 2 À) ὑφ᾽ ob πᾶν μὲν τὸ λεχϑὲν ἐν βροτοῖς ἀχούέεται, Oc δρώμενον di πᾶν ἰδεῖν δυνήσεται) verba ὑφ᾽ ob sunt Sexti, qui versus quosdam vi- detur hoc,loeo omisisse atque per illa hos quos subiumgit, connectit.