SigPhiSigPhi

Tractatus Politicus

बारुच स्पिनोज़ा

भाषा:
लैटिन
स्थिति:
संपूर्ण कृति
लेखकत्व:
लेखक द्वारा लिखित
पाठ की स्थिति:
स्कैन की कोई गड़बड़ी नहीं मिली (पूरे पाठ पर स्वचालित माप, हाथ से जाँचा नहीं गया)
विस्तार:
~39,200 शब्द · 186 अंश
इस कृति का हवाला दें
  • APAबारुच स्पिनोज़ा. (n.d.). Tractatus Politicus. Digital reproduction: SigPhi. https://sigphiai.com/hi/works/baruch-spinoza/tractatus-politicus
  • MLAबारुच स्पिनोज़ा. Tractatus Politicus. Digital reproduction, SigPhi, https://sigphiai.com/hi/works/baruch-spinoza/tractatus-politicus.
  • Chicagoबारुच स्पिनोज़ा. Tractatus Politicus. Digital reproduction, SigPhi. https://sigphiai.com/hi/works/baruch-spinoza/tractatus-politicus.

पुनरुत्पादित संस्करण का संदर्भ। SigPhi डिजिटल पुनरुत्पादन है। ज्ञात होने पर वर्ष, प्रकाशक और अनुवादक दिए जाते हैं; «n.d.» का अर्थ अज्ञात वर्ष है।

यह किस बारे में है

स्पिनोज़ा की अंतिम रचना, जिसे 1677 में उनकी मृत्यु ने ठीक उसी जगह काट दिया जहाँ वह लोकतंत्र तक पहुँची थी।

संदर्भ और इतिहास

यह बिना किसी आक्रोश के लिखी गई राजनीति है: आरंभ ही इस बात से होता है कि दार्शनिक मनुष्यों की कल्पना वैसी नहीं करते जैसे वे हैं, बल्कि वैसी जैसा वे उन्हें चाहते हैं, और इसीलिए उनके सिद्धांत केवल स्वर्णयुग के काम के हैं। स्पिनोज़ा को कुछ और चाहिए: ऐसी संस्थाएँ जो इस हिसाब से बनी हों कि उन पर बैठने वाले बुरे भी हों तो भी चलती रहें, क्योंकि राज्य से माँगी जाती है स्थिरता, सद्गुण नहीं। इसी से राजतंत्र और कुलीनतंत्र का उनका विश्लेषण निकलता है — परिषदें, संख्याएँ और पद, सब ब्योरेवार। और लोकतंत्र वाला अध्याय, जिस ओर सब कुछ जा रहा था, दूसरे ही पृष्ठ पर टूट जाता है: स्पिनोज़ा उसे लिखते-लिखते चल बसे, और पुस्तक एक वाक्य के बीचोंबीच समाप्त होती है — इस पर कि मत देने का अधिकार किसे है। यही वह पाठ है जिसे रूसो ने पढ़ा और जिसे आधुनिक गणतंत्रवाद ने फिर उठाया।

यह संपादकीय संदर्भ है, उद्धरण-योग्य स्रोत नहीं: कृति के अंशों के विपरीत, इन कथनों की जाँच कॉर्पस में नहीं की जा सकती।

उपलब्ध संस्करण का अंश
IV. Praeterea concipere etiam non possumus, quod unicuique civi liceat Civitatis decreta, seu jura interpretari. Nam si hoc unicuique liceret, eo ipso sui judex esset; quandoquidem unusquisque facta sua specie juris nullo negotio excusare, seu adornare posset, et consequenter ex suo ingenio vitam institueret, quod (per Art. praeced.) est absurdum. V. Videmus itaque, unumquemque civem non sui, sed Civitatis juris esse, cujus omnia mandata tenetur exequi, nec ullum habere jus decernendi, quid aequum, quid iniquum, quid pium, quidve impium sit sed contra, quia imperii corpus una veluti mente duci debet, et consequenter Civitatis voluntas pro omnium voluntate habenda est, id quod Civitas justum, et bonum esse decernit, tanquam ab unoquoque decretum esse, censendum est; atque adeo, quamvis subditus Civitatis decreta iniqua esse censeat, tenetur nihilominus eadem exequi. VI. At objici potest, an non contra rationis dictamen est, se alterius judicio omnino subjicere, et consequenter, an status civilis rationi non repugnat; ex quo sequeretur statum civilem irrationalem esse, nec posse creari nisi ab hominibus ratione destitutis, at minime ab iis, qui ratione ducuntur. Sed quoniam ratio nihil contra naturam docet, non potest ergo sana ratio dictare, ut unusquisque sui juris maneat, quamdiu homines affectibus sunt obnoxii (per Art. 15. praeced. Cap.), hoc est (per Art. 5. Cap. I.), ratio hoc posse fieri negat. Adde, quod ratio omnino docet pacem quaerere, quae quidem obtineri nequit, nisi communia Civitatis jura inviolata serventur, atque adeo quo homo ratione magis ducitur, hoc est (per Art. 11. praeced. Cap.), quo magis liber est, eo constantius Civitatis jura servabit, et summae potestatis, cujus subditus est, mandata exequetur. Ad quod accedit, quod status civilis naturaliter instituitur ad metum communem adimendum, et communes miserias propellendum, ac proinde id maxime intendit, quod unusquisque, qui ratione ducitur, in statu naturali conaretur, sed frustra (per Art.…

यह संस्करण पढ़ें →

← बारुच स्पिनोज़ा पर वापस