2. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia. primum principium, sicnt est. summe verum et bonum in se ipso, sle misericors et. tustum in opere suo. Et quoniam nitsertcordtissimum est, idco libentissime condescendit humanae miseriae per infu- sionem gratiae suac. Quia vero simul eum hoc iustum est, ideo donum perfectum (2) non. dat nisi desideranti, non dat gratiam nisi. regratianti, non impendit. mise- ricordiam nisi miseriam. cognoscenti, ut salva sit liber- tas arhitrii, et nou vilescat nobilitas doni, et integer perseveret cultus honoris divini. Quoniam ergo orantis est divinum affectare subsidium. proprium allegare defectum et gratias agere propter beneficium gratis datum; hinc est, quod oratio disponit ad susceptionem divinorum charismatum, et Deus orari vult ad hoc, ut munera largiatur.
4. Rursus, quia ad hoc, ut desiderium efficaciter sursum tendat ad impetrandum dona divina, necesse (1) Duplex haec orationis deflnitio datur a Damasc., Il.
de Fide orthod. c. 24. -- Seq. locus cst Rom. 8, 926.
900 BREVILOQUIUM. PAS. V. CAP. X.
est, quod. a//ectio nostra. sit fervida, et. cogitatio in unum collecta, et exspectatio nostra. sit eerta et firma; el quia eor nostrum frequenter est tepidum, frequen- ter dispersum, frequenter. etiam pavidum propter pec- cati remorsuim nec audens per se ipsum comparere ante divinum | conspectum: hinc est, quod Dominus voluit, nos non lantum orare snentaliler, verum. etium voca- Uter ad. uostri affeetus excitationum per sensum ver- borum (1). — Voluit etiam, nos orare per Sanctos, et Sanctos. pro. nobis, ad dandam fiduciam pavidis, ut qui uon audent, vel non. possunt impetrare per. se per idoneos impetratores obtineant; ac per hoc in orauti- bus humittas eouservetur, i, Sanctis. intereedentibus dignilas declaretur, in omuibus Christi meiwbris cari- las e unitas. ostendatur, qua. quae. inferiora. suut. ad superiora. fiducialiter recurrant, et superiora. iuferiori- bus liberaliter condesceudant.
f. Postremo, quia. Deus iustus. et misericors exau- dire non debet uisi in his quae spectant ad suum Lio- norem et ad nostram salutem; buiusmodi autem sunt, quae spectant. ad. praemium patriae et ad. viaticum viae, eb prima sunt tria, sequentia. quatuor: hine est, quod. petitiones orationis dominicae, quae docent, quid petere utiliter. debeamus, sunt septem (2). — Quae euin spectant ad. divinum honorem. et. praemium patriae sunt. tria, scilicet 22 /ellgentia veritatis, reverentia maie- statis et concordia voluntatis, seu. per alia. verba, vel est visco summi. veri, quod non videtur nisi a mundis el sanctis, et hoc. petitur, cum dicitur: Sanctificetur nomen luum, id est, tui nominis notitia perfectis, sain- (2) Matuli. 6, 9. seqq. et Luc. 11, 2. seqq.
- ctis et mundis donetur; vel est. /entio summi. ardti, quae reges facit, et per quam regnum habetur, et hoc petitur, cum dicitur: Adventat regnum tuum; vcl est friitio summi honi, quae non datur nisi his qui volun- tates suas habent divinae voluntati conformes, et hoc petitur, cum dieitur: Ftia/ voluntas tua, sicut. tn caelo el in lerra. — Quae autem spectant ad transitum viae aut respiciunt collationem boni conferentis, aut. amo- tionem mali nocentis. Collatio autem boni conferentis petitur in pane quotidiano sive supersubstantiali, in quo petitur «quidquid necessarium. est ad. conservationem vitae praesentis sive. sceundum spiritum, sive. secun-. dum corpus. Amotto autem mali nocentis petitur ín tribus petitionibus ultimis: quia omne malum aut tenet rationem praeteriti, aut. futuri, aut praesentis; vel ali- ter, aut. tenet. rationem mali culpae, aut pugnae, aut poenae. Primum petitur amoveri in dimissione debtto- rum; secundum, in victoria. tentationum; tertium et ultimum, in Jiberatione ab oppressione malorum. Et sie septem in. universo sunt petitiones, in. quibus uni- versaliter petitur quidquid petendum est; et. hoe. qui- dem satis recte, ut septenarius petitionum respondeat septenario divinorum clharismatum et donorum gratiae septiforimis.
3. Propter quod notandum, quod septiformem se- ptenarium proponit nobis sacra Scriptura consideran- dum, scilicet vitiorum capitalium, Sacramentorum, vir- (utum, donorum, beatitudinum | petitionum et dotum gloriosarum, trium spiritualium et quatuor corporalium, ut apparebit inferius (4): septenarium vitiorum. tan- (!) Portis VII. c. 7. — De seplenario peccatorum cfr. su- pra p.!ll. c. 9, virtutum, donorum et beatitudinum vide c. 4. seqq. huius partis, Sucramentorum c. 3. partis seq.
909 BREVILOQUIUM. PARS V. CAD. X.
quim primum, a quo debeinus recedere: septenarium Sacrumentoruim secundum, per quem debemus. ince- dere; septenarium dotuzi ultimum, quein debemus ap- petere; septenarium peutionum penultimum, quo de- bemus petere; septenarium autem virtutum, donorum et beatitudinum WViplicem intermedium, per quem de- bemus trausire; ut sie, septtes $n. die (1) laudantes uo- men Domini et orantes, impetremus gratiam. septifor- mem virtutum, donorum et beatitudinum, qua. vinca- mus sepliformem pugnam vitiorum capitalium et. per- veniamus ad septiformem eoronam dotum gloriosarum, adiuvante nililominus septiformi medicina Saeramento- rum divinitus ad reparationem) humani generis statu- torum.
PARS SEXTA.
De medicina sacramentali.
Cav. [.
Ije Sacramentorum origine.
1. Postquam actum est de Trinitate Dei, de crea- tura. mundi, de corruptela peccati, de incarnatione Verbi et gratia Spiritus sancti; iam nunc sexto agen- dum est de medicina sacramentali. Circa. quam consi- deranda sunt septem. Ageudum est enim de Sacramen- torum origine, variatione, distinctione, institutione, di- spensatione, iteratione et uniuscuiusque inlegritute.
9. De origine igitur Sacramentorum hoc tenendum est, quod Sacramenta sunt signa sensibilia, divinitus instituta tanquam medicamenta, in quibus «sub tegu- mento rerum sensibilium divina virtus secretius ope- ratur (1)»; ita. quod ipsa « ex similitudine repraesen- (1) Isidor., VI Etymolog. c. 19. n. 40. Vide Bonav., tom. f. pag. 895, notam 5. — Seq. sententia est Hug. a S. Vict., I. de Sacram. p. IX. c. 2, qui etiam ibid. c. 3. docet, Sacra- menta esse instituta e propter humillationem, propter eruditionem, propter exercitationem ». — De hoc cap. cfr. IV. Sent. d. 14. p. |. per totam.
904 BHREVILOQUIUM. PARS VI. CAP. I.
tant, ex institutione significant, ex sanctificatione con- ferunt aliquam. spiritualem: gratin », per «quam animu euratur. ab. infirmitatibus vitiorum, et ad hoc principa- liter ordinantur tanquam ad. finem ultimum; valent ta- men ad Aumiltationem, eruditionem et exercilationem sicut ad finem, «qui est sub line.
5. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia principium reparativum, quod. est Christus crucifixus, Verbum scilicet. incarnatum, quod. sapieu- tissime dispensat omnia, quia divinum, et. cleinentis- sime curat, quia. divinitus incarnatum; sie debet repa- rare et sanare genus. humanum aegrotum, secundum quod. competit ipsi «egrotanti, aegritudint et occasions aegrotandi et ipsius aegrttudinis curationis. lpse autem medicus est. Verbum | incarnatum, Deus. scilicet. invisi- bilis iu. natura. visibili. Homo cegrotass est non tantum spiritus nec tantum. caro, sed. spiritus in. carne mor- tali. Morbus autem est originalis culpa, quae per igno- rantiun inficit mentem et per. concupiscentiam | iulicit carnem. Origo autei huius culpae, licet. principaliter fuerit ex consensu rationis, occasionem tamen. sumsit a sensibus carnis (1). — Ad hoc ergo, quod mediciua correspondens esset omnibus supradictis, oportuit, quod non tantum esset. spiritualis, verum etiam aliquid. ha- beret de sensibilibus signis, ut, sicut haee sensibilia fuerunt animae occasio labendi, ità essent. ei. occasio resurgendi. Quoniam ergo signa seusibilia, quantum est de se, nou habent effieacem ordinationem ad gratia, licet liabeant. longinquam. repraesentationem de sui na- Ura; hinc est, quod. oportuit, quod ab auctore gratiae tustiuerentur ad. significandum e. benedicerentur ad BREVILOQUIUM.. PARS. VI. CAP.. |. 305 sanctificandum; ut sic essent ex naturali. similitudine: repraesentantia, ex adiuncta institutione significantia, ex superaddita benedictione sanctificantia et ad gra- lium praeparautia, per quam sanetur et curetur anima nostra. | 4. Rursus, quoniam gratia curativa non datur ela- tis, incredulis et fastidiosis; ideo oportuit, hacc signa sensibilia divinitus dari, quae non solum sancüficarent et gratiam conferrent ac per hoc sanareut, verum etiam significatione erudirent et susceptione. humtlia- rent. et diversificatione exercitarent; wt sie, per exer- citationem. exelusa. aecidia à concupiscibili, per erudit- ($onem exclusa ignorantia a rationali, per Ausntüiatio- nem exelusa superbía ab irascibili, tota anima cura- hilis fleret. à gratia Spiritus sancti, quae reformat nos seeundum has tres potentias ad imaginem Trinitatis et Christi. | 5. Postremo, quoniam per huiusmodi signa sensi- bilia, divinitus instituta gratia Spiritus sancti suscipitur et in cis ab accedentibus invenitur; hinc. est, quod huitismodi Sacramenta dicuntur grat?ae. vasa (4) et causa, non quia gratia in eis substantialiter coutinea- tur nec causaliter efficiatur, cum in sola anima habeat collocari et a solo Deo habeat infundi; sed quía in illis et per illa gratiam curationis a summo medico Christo ex divino decreto oporteat hauriri, «licet Deus non alligaverit suam potentiam Sacramentis (2) ».
6. Ex praemissis igitur apparet non solum, quis sit Sacramentorum oríus, verum etiam, quis usus, et 206 BREVILOQUIUM. PARS VI. CAU. LI.
quis /ructus. Nain ortus eorum est Christus Doininus; usus autem est actus exercitativus, eruditivus et humi- liativus; /ructus vero est hominum cura et salus. — Patet. etiam, quae sit causa. e/Jiciens, «quia divina insti- tutio; quae 7naterialis, quia signi sensibilis repraesen- tatio; quae formalis, quia gratuita sanetifleatio; quae finalis, quia hominum medicinalis euratio. Et quia « de- nominatio (it à. forma. et a fine (4) »: hinc. est, quod dicuntur. Sacramenta, «quasi medicamenta sanctificantia. Per haee enit anima a foeditate vitiorum redueitur ad sanctiicationem perfectam. — Et ideo, licet sint cor- poralia et sensibilia, sunt. tamen veneranda. tanquam saneta, (quia sacra siguifleant mysteria, ad sacra prae- parant eharisinata, à sacratissimo Deo data, sacra in- stitutione et benedictione divinitus consecrata, ad cul- tum. saeratissiinum Dei in Sacra Ecclesia constituta, ita. ut inerito diei debeant. Sacra»enta.
MY De Sacramentorum vanriatione.
14. De variatione autem Sacramentorum hoc tenen- dum est, quod Sacramenta ab initio ad curationem ho- minis instituta sunt et semper cum morbo hominis cu- currerunt et usque iu finem saeculi perdurabunt; sed alia fuerunt in ege naturae, alia sub ege scripta, alia sub gratta. Et in his omuibus illa quae posteriora sunt, significatione sunt evidenliora et eflectu gratiae. di- gniora. — In lege enim naturae fuerunt. oblattones, (1) Secundum Aristot, 1l. de Anima, text. 49. (c. &): A fine appellare omnia iustum est.
BHREVILOQUIUM. PARS. VI. CAP, WM. 907 sacrificia et decimationes. In lege autem scripta intro- ducta est circumcisio, superaddita est erpiatto, et su- peradiecta est ob/attonum, decimationum et sacrificto- rum multformis distinctio. — In. lege autem nova « Statuta sunt. Sacramenta numero pauciora, utilitate potiora, virtute efficaciora (1) » et praceminentia di- gniora; in quibus cst impletio simul et. evaeuatio Sa- ceramentorum omnium praedictorum.
2. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum hacc est: quia Verbum incarnatum, quod est reparationis nostrae principium et fons et. origo. Saeramentorum, eum sit elementissimum et. sapientissimum; eo quod clementissimum est, non permisit, quod curreret mor- hus peecati siue. remedio Sacramenti; co vero, quod sapientissimum est, ideo iuxta dictamen suae immuta- bilis sapientiae cuncta ordinatissime gubernantis diversa adhibuit medicamenta et varia, sccundum mutationem variam temporum diversorum. Quoniam ergo «ab ini- tio, procurrente tempore, et adventu Salvatoris magis ac magis appropinquante, semper magis ac magis ef- fectus salutis crevit et cognito veritatis; congruum fuit, el ipsa signa salutis per successionem temporum alia post alia variari, ut effectus gratiae divinae in salutem cresceret, simulque et ipsa significatio in. ipsis signis visibilibus evidentior appareret (2) ». Et ideo « primum per oblationem et postea per circumcisionem, ad ulti- mum per Daptismalem abiutionem expiationis et iusti- WP- 2^ mme. o s RR (1!) August, IX. contra Faustum, c.!3, ubi pro statuta ponitur instituta. Cfr. Hug. a S. Vict.; 1. de Sacram. p. Viii. c. 12. et p. Xl. c. 6. -— De hoc cap. vide IV. Sent. d. 1. p. I. per totam et d. 9. a. 4. q. f. seq.
(2) Hug. a S. Vict, 1l. de Sacram. p. Xl. c. 6, nonnullis (amen mutatis.
908 BREVILOQUIUM.. PAlts. Vl. CAP. IH.
ficationis Saerameutum: formari institutum est; quia eiusdem. iundationis forma et similitudo iu oblatione quidein occulte. invenitur, in circumcisione vero eviden- tius exprimitur, per baptismum autein. inanifestius de- claratur ». Et hine est, quod. «illa primi temporis Sa- eramenta, sicut. dicit Hugo (1), fuerunt sieut. veritas umbra, medii temporis sieut figura seu imago, po- streimi, scilicet gratiae, sicut. corpus », «quia. intra. Se veritatem et grati euratricenm continent, quam prae- seutant, et. praesentialiter conferunt quod. promittunt.
5. Rursus, quoniam praesentia veritatis et gra- tíae (2), quae in lege gratiae exhibetur, ratione suae excellentiae et imultiformitatis in opere et virtute per unum signum exprimi non poterat, ut. decebat; hine est, quod in omni tempore et lege. plura fuerunt Sa- eramenta data ad illam veritatem et gratiam exprimen- dam; sed praecipue iu tempore legis figurae, euius est figurare, multa signa et varia praecesserunt, quae sua varietate Christi gratiam inultipliciter exprimerent et excellentius commendarent, et. multipliciter commen- dando nutrirent. parvulos, exercerent. imperfectos (3) et duros oneraudo frangerent et ad iugum gratiae do- marent et quodam modo emollirent.
4. Postremo, «quoniam, veritate superveniente, ces- sat umbra, et (igura praenuntians sortitur (inem inten- (1) Loc. in praeced. nota cit. Cfr. etiam ipsius liber de Sacram. legis naturalis et scriptae.
(2) loan. 1, 17: Quia Lex per Moysen data est, gratia et veritas per lesum Christum facta. est.
(3) Respicitur Hug. a S. Vict, I. de Sacram. p. XI. c. 4: Primum igilur ante Legem parvulos consilio nutrivit, postea sub Lege exercitatos praecepto tentavit, novissime sub gratia per- fectos in libertate spiritus ambulare permittit.
BREVILOQUIUM. PARS Vl. CAD. 1l. 209 tum, quo habito, cessare debet eius usus et wetus; hine est, quod gratia superveniente, vetera Sacramenta et signa impleta sunt pariter et sublata, quia signa erant prognostica futurorum et quasi praenuntiantia de longinquo (1); et nova nihilominus instituta tanquam demonstrativa praesentis gratiae. et rememorativa quo- dam:odo passionis dominicae, quae fons cst et origo gratiae curativae sive in nobis, sive in his qui praeces- serunt Christi adventum; sed in his qui praecesserunt, - tanquam pretium promissum, in his qui sequuntur, tanquam pretium persolutum. Et quoniam non debetur gratia. promissioni pretii nisi ratione. persolutionis; et abundantior debetur. persolnto. pretio quam. promisso: hinc est, quod. passio Christi imimediatius. sanctiflcat Sacramenta temporis legis novae et pleniori gratia in eis redundat. Propter quod illa praeparaverunt et per- duxerunt ad haec, sicut via ad terminum, sicut signum ad signatum, sicut figura ad. veritatem, et sicut imper- fcctum reducit et praeparat ad. perfectum.
Car. Ill. De Sacramentorum mumexro et distinctione.
1. De distinctione autem et. numero Sacramento- rum novae legis hoc tenendum est, quod ipsa sunt septem secundum correspondentiam ad gratiam septi- formem, quae per septenarium temporis nos reducit ad principium, quietem et cireulum aeternitatis. sicut ad octavam resurrectionis universalis (2). — Horum (1) Cfr. IV. Sent. d. 4. p. I. q. 2. ad 4, ubi triplex genus signorum sacramentalium explicatur. — 14 910 BHEVILOQUIUM. PARS. VI. CAP. Ill. .
vero Sacrameutorum ianua est baptismus, deinde con- — firiuatio, eucharistia, poenitentia, unctio extrema, ordo et satrimoniun, quod licet ultiino collocetur. propter morbum: concupiscentiae aunexum, ipsum tamen fuit ante omnia. introductum in. paradiso. etiam. ante. pec- catum. | 2. latio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia principium nostrum. reparativum, Christus Dominus, Verbum. incarnatum, eum. sit //ei. virtus et sapientia (1) et. misericordia nostra; sic potenter, sie sapienter, sic clementer, sic deceuter sua. debet iusti- tuere Sacramenta in. lege gratiae, ut nibil prorsus desit curationi nostrae, quantum competit statui praesentis vitae. Ad perfecta autem curationem aegritudinis eon- currunt haec. tria, seilicet expulsio aegritudinis, tntro- ducto sunilalis eA conservatio. introductrae. salutis (3). —— primum igitur, quoniam ad. perfectam. curationem perfecta. et. universalis requiritur »norbó? ezpulsio; et morbus est septiformis, triplex c«pabilis, scilicet eulpa originalis, mortalis et venialis; et quadruplex poenas, scilicet ignorantia, malitia, iufirmitas et concupiscentia; et « non sanat oculum quod sanat. caleaneum », sicut dicit Hieronymus (5): hine est, quod oportuit, adhiberi contra. haec. septenarium. medicamentorum ad hunc septiformem morbum plenius expellendum, seilieet con- tra originalem baptismum, coutra mortalem. poeniten- (1) Epist. Ll. Cor. 14, 24, ubi Apostolus dicit: « Christum Doi virtutem et Dei sapientiam ».
(2) Cfr. Bonav., tom. IIl. pag. 750, nota 11. verbu Augu- stini.
(3) In. Cominent. in. Marc. 9, 28. (inter opera Ilieron.); cfr. Bonav., tom. IV. pag. 52, nota 9. — De septiformi morbo cir. supra p. lll. c. 5. eL 8.
BREVILOQUIUM. PARS VI. CAU. Ill. 911 tiam, contra venialem. unctionem. extremam, contra ignorantiam ordinem, contra malitiam eucharisttam, contra iuflrmitatem confirmattonem, et contra concu- piscentiam matrimontum, quod eam temperat et ex- . eusat.
9. Rursus, «quia perfecta curatio non potest esse sine restitutione integrae sanitatis; et sanitas animae integra consistit in usu septem virtutum, trium scilicet theologicarum et quatuor cardinalium: hinc est, quod ad harum usum sanum restituendum institui oportuit geptiforme Saerimentum. Nam Paptismus sanando. di- sponit ad fidem, confiriiatio nd. spem, euchartstia ad caritatem, poenitentia. ad. iustitiam, tncto. extrema ad perseverantiam, quac est. fortitudinis. complementum et summa, ordo ad prudentiam, matrimonium ad tem- perantiam conservandam, quam maxime persequitur infirmitas carnis, sed honestas remediat nuptiarum.
AK. Postremo, quoniam perfecta. curatio esse non potest sine conservatione salutis introductae; et. salus introducta. conservari non potest in conflictu certami- nis nisi in acie Ecclesiae, quae est terribtits ut castro- rum acies ordinata (4); ct hoc quidem flt per sceptifor- wis gratiae armaturam: hinc est, quod necesse est, Septem esse Sacramenta. Nam ut haec acies sit per- fecte et continue communita; cum constet ex partibus corruptibilibus, indiget Sacramentis munientibus, rele- vantibus et renovantibus: munienlibus pugnantes, re- levantibus cadentes et renovantibus morientes. Sacra- mentum autem »iumiens aut. munit.?ngredtentes, et sic est baptismus; aut stantes, et sic est confirmatio; aut exeunles, et sic est. extrema. unctio. — Sacramentum 919 BREVILOQUIUM. PARS VI. CAP. IV.
vero relevans aut relevat a casu veniali, et sie est eu- charistia; aul a mortali, et sic est poenitentia. — Sa- cramentuni autein. renovans aut renovat in esse spiri- tualt, et sic est. ordo, euius est. administrare Sacra- menta; aut in. esse naturali, et sie est matrimonium, — quod quia renovat multitudinem in esse uaturae, quod est omnium (undainentum, ideo primo fuit ante omnia introduetum; licet. propter. morbum concupiscentiae annexum, et quia minime est. sanctificativum, quamvis significatione sit Sacramentum tiagnum (A), inter me- dicamenta spiritualia ultimo collocetur et locum sor- tiatur extremuin. Unde quia baptismus est ingredieu- tium, confirmatio pugnantium, eucharistia vires resuimen- tium, poenitentia resurgentium, extrema unetio exeuu- tium, ordo novos milites introducentium, imatrimonium novos inilites praeparantium; patet ex. his. suflicientia et ordo medicamentorum saeramentalium. et arinorum.
Car. IV.
De Sacramentorum insUtutione.
1. De institutione autem Saeramentorum hoc.te- nendum est, quod septem. Saeramenta. legis gratiae Christus iustituit tanquam. 5ovt lestaumenti mediator (2) et praecipuus lator legis, in qua vocavit ad promissa aeterna, dedit proecepta dirigentia. et. instituit. Sucra- menia sancti(icantia. — (nstituit vero ea in verbis et elements ad evidentiam significationis et efficaciam san-- clificationis, ità quod semper habent significantia ve- (1) Eph. 5, 32: Sacramentum hoc magnum est.
BREVILOQUIUM. PARS VI. CAP. IV. 913 ritatis, sed non semper e//icaciam curationis, non pro- pter defectum a parte sui, sed a parte suscipientis. — Instituit autem praedicta Sacramenta diversimode, quae- dam scilicet ex eis confirmando, approbando et con- summando, ut matrimonium et poenitentiam; quaedam autem. insinuando et inttiando, ut. confirmationem et unctionem extremam; quaedam vero:in?tiando et con- summando et in. semetipso suscipiendo, ut Sacramen- tum baptismi, eucharistiae et ordinis. Haec enim tria et plene instituit et etiam primus suscepit (1).
9. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia principium reparativiim nostrum est Christus crucifixus, Verbum scilicet incarnatum, quod quia Ver- bum est Patri coaequale et consubstantiale, est Ver- bum stmnmae virtutis, summae veritatis et. summae bonitatis, ac per hoc et summae auctoritatis; et ideo ipsius est proprie novum (/es/amentum introducere, ipsius etiam est /egem dare integram ct sufficientem secundum. exigentiam. summae virtutis et verttatis ac bonitatis suae. Ratione. igitur summae bonitatis pro- missa proposuit beatiflcantia; ratione summae veritatis praecepta. dedit dirigentin; ratione vero summae vir- tutis Sacramenta statuit adminiculantia; ut sic per So- cramenta virtus repararetur ad implenda praecepta di- rigentia, et per praecepta directiva perveniretur ad pro- missa. aeterna, faciente hoc Verbo aeterno, Christo scilicet Domino, in lege evangelica, in. quantum est via, verius el vila (9).
914 BREVILOQUIUM. PARS VI. CAP. IV.
3. Rursus, quoniaun reparativum principium uon solum est Verbum in quantum Verbum, sed. etiiun in quantum incarnatum (1), quod, hoc ipso quod iucearnua- tum, omnibus se offert ad notitiam veritatis et ouimi- bus digne accedentibus se exhibet ad gratiam cura- tionis; hine est, quod tanquam plenum gratae et ve- ritlalis (3) ad maiorem evcidentiam significandi et e/fi- caciam sanctificandi Sacramenta | instituit in. elementis siinul et verbis, ut, dum elementa oculis, et verba au- ribus se offerrent, qui sunt. duo. sensus. maxime. co- gnoscitivi, evidentiam. darent. significationis expressae; deinde etiam verba sauctitlcarent. e/e/ienta, ut. plenior: fieret e/ficacia eurationis humanae, quae quoniam uulli datur repugnanti et impugnanti fontem gratiae interius in corde; ideo sic iustitutà sunt, ut siyniicurent. sem- per el universaliter, non autem saaucáficarent. nisi ae- cedentes digne absque omui (ictioue (3).
4. Postremo, «quoniam, etsi Verbum. incarnatum sit fons gratiae saeramentalis, a/iqua tamen. gratia sa- cramentalis fuit a24e?Ancarnationeim, aliqua. vero. non nisi post. Spiritus sancti. missionem, quaedam | utem medio modo se habens; hiuc est, quod oportuit, Saera- menta. institui diversimode. Nam ane. $ncarnatiouem necessaria fuit et. compunctio poenitentiuéts el geue- ralio »iatriinoniulis; ideo haee. duo. Sacramenta: non (1) Sensus videtur requirere, ut. verba ita. construantur: quoniam Verbum est. reparativum principium non. solum in quantum. Verbum, sed. etiam ete. Tamen. codd, et edd. enndem positioneu verborum liubent, quam. reunuimus.
(2) lona. 1, 14. — De duobus sensibus maxime cognosci- tivis efr. BDonav., tom. 1l. pag. 529, nota 9. et 10.
BREVILOQUIUM, PARS. VI. CAP. (V. 315 de novo instituit, sed iam a se instituta et naturali di- etamini quodam modo impressa consummavit et eon- firmavit in lege evangelica, dum pocníitentiam praedi- cavit et nuptiis interfuit ct legem coniugii approbavit, seeundum. quod colligitur ex diversis Evangelii locis (1). — Ante vero Spiritus sancti missionem nec fuit plena Spiritus sancti donatio ad. confirmationem. et. nominis Christi publieam confessionem, nec. wnctto. mentis ple- naria ad evolationem; ideo haee duo Sacramenta, sci- licet confirmationem et extremam unctionem, Christus solum initiavit et. insinuavit, confirmattonem. manum parvulis imponendo cet pracdieendo discipulos baptizan- dos Spiritu sancto; &ncttonem. vero extremam discipu- los ad curandum mittendo, qui infirmos »ngebant oleo, sieut. dieitur in Marco (2). — Medio nutem tempore et fuit regeneratio et Ecclesiae ordinatio et spiritualis ci- batio; ideo Christus haec tria Saeramenta, scilicet ba- ptismi, eucharistiae et ordinis, et complete ct clare in- stituit: primo baptismum suscipiendo, deinde formam dando et ceterís publieando (5): ordinem vero, dando * primo potestatem ligandi et solvendi peceata. humani generis et potestatem conficiendi Sacramentum altaris; eucharistiam vero, comparando se grano írumenti et (2) Cap. 6, 13. — Ibid. 10, 13; Matth. 19, 13. et Luc. 18, 15. dicitur, quod parvuli sunt. ei oblati, tt manus cis imponeret sive tangeret illos. Act. 1, 5: Vos autem baptizabimini Spiritu «ancto etc.
(3) Matth. 3, 13; 98, 19; Marc. 16, 15. et loan. 3, 5. — De ordine cfr. loan. 20, 22. seq.; Luc. 22, 19. et I. Cor. 11, 94. seq.; ubi etiam de eucharistia. loan. 12, 24. seq.: Nisi gra- num frumenti elc.
9216 BREVILOQUIUM. PARS VI. CAP. V.
conficiendo et dando «diseipulis, imminente passione, Sacramentum corporis et sanguiuis sui. — Et ideo haec tria Saeramenta per. Christum distincte et. integre de- buerunt institui et iu lege veteri multipliciter figurari tanquam Sacramenta. substantialia novi testamenti et propria legislatoris, Verbis scilicet incarnati.
Car. V.
De Sacramentorum dispensatione.
1. De dispensatione autem Sacramentorum hoc te- nendum est, quod potestas dispensationis Sacramento- rum regulariter spectat ad solum genus humanum. — ln. omnibus autem Sacramentis dispensandis necessaria est in dispensante iutentio. — 1u. aliquibus etiam ne- cessario eum | intentione. requiritur ordo sacerdotalis, vel pontificalis;. poutificalis, inquam, necessarius est dispensationi confirmationis et ordinis; sacerdotalis vero dispensationi eucharistiae, poenitentiae et. unctio- nis extremae. Baplisinus autem. et matrimonium, licet ad sacerdotes spectent, possunt tamen. praeter. ordi- nem sacerdotalem dispensari de facto, maxime in ar- ticulo necessitatis. — Ilis autem existentibus, Sacra- menta dispensari possunt a bonis et inalis, a. fidelibus et haereticis, 4ntra. Ecclesiam et extra, sed. intra. se- cundum veritatem et ad. utilitatem, extra. vero non ad utilitatem, licet dispensentur seeundum veritatem (4).
BREVILOQUIUM. PARS VI. CAP. V. 217 2. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia reparativum. principium nostrum, Verbum scilicet incarnatum, quia in quantum Deus et homo Sacramenta instituit ad. salutem hominum, ordinavit, sicut et congruum fuit, ut. hominibus dispeusarentur per ministerium hominüm propter servandam eonfor- mitatem dispensatoris ad salvatorem Christum et ad ipsum hominem salvandum. Quoniam ergo Christus sal- vator humanum genus salvavit, secundum quod exige- bat aequitas turis, dignitas ordinis et securitas salutis — operatus est enim sululem (4) nostram modo recto, ordinato et certo — hinc est, quod secundum horum trium exigentiam Sacramenta commisit hominibus di- spensanda. — Primo igitur, quia rec'itudo turis exigit, ut opera. hominis, secundum «uod. Aomo, non flant praecipitanter; et. opera hominis ut ministri Christs. aliquo modo referantur ad Christum; et opera hominis ut. ministri salulis nliquo modo referantur ad. salutem vel in generali, vel in. speciali; et dispensatio Sacra: mentorum est opus hominis ut rat(tonalis, ut ministri Chris et ut. ministri salutis: hine est, quod necesse est, quod fiat ex £nlentione;; et ex intentione, qua quis intendat facere quod Christus instituit. ad humanam salutem, vel saltem facere quod facit Ecclesia, in. quo clauditur in generali intentio praedicta, quia ipsa Ec- clesia, sicut Saeramenta a. Christo accepit, sic ad fide- lium salutem dispensat.
3. Rursus, quia ordo dignilatis exigit, ut. maiora maioribus, minora minoribus et media mediocribus com- 218 BHEVILOQUIUM. PARS VI. CAP. V, mittantur; et quaedam. sunt Saerameuta,. quae. praeci- pue respiciunt. ezcellentium: virtutis sive. dignitatis, ut Sacramentum confirmationis et ordinis; quaedam, quae respiciunt. indigentiam necessitutis, ul baptisinus et ma- trimonium, quorum unum generat, alterum regenerat ad existentiam debitain; quaedam autem »iedia, ut eu. charistia, poenitentia et unctio extrema: hine est, quod priua tanquam. suprema aon. possunt. dispensari nisi ah episcopis et pontiticibus, quantum est de iure com- muni; 4/ia vero tanquam intima dispensari possunt a quibuseumque. ordinibus et personis iuferioribus, ma- xime iu articulo necessitatis, quod dico ratione. bapti- smi; ruedia vero a solis sacerdotibus, «qui inter. episeo- pos et inferiores personas sunt. quasi in. inedio con- stituli.
Á. Postreino, quia secures salutis. exigit, ul res sic fiat, ut iu dubium non eadat; et nullus est, qui cer- tus sit de bonitate. et credulitate dispensatoris, et idem ipse non est certus de se, utrum amore, an odio di- gnus sit (4): ideo, si Saerxnenta dispensari solum pos- sent a bonis, nullus esset certus de susceptione Sacra- menti; et sie oporteret semper iterari, et sialitiu unius praeiudiearet alienae saluti; nulla etiam esset stabilitus in gradibus hierarehiae Ecclesiae. militantis, «uae. tna- xime.cousistit in Sacramentis dispensandis. Et ideo cou- gruum (uit, ut Saeramentorum dispensatio comminitte- retur homini non ratione sanctatis, quae variatur se- eundum voluntateni, sed ratione auctoritats, quae sene per manet, quantum est de se; ac. per hoe. oportuit, quod se extenderet ad. bonos et ad. inalos, ad. eos qui sunt 24£ra, el ad eos qui sunt eztra Veclesiaum. — Ve- BREVILOQUIUM. PARS VI. CAP. V. 919 rum, quia ertra unitatem fldei et caritatis, quae facit nos filios Ecclesiae et membra, nullus potest salvari; ideo, si Sacramenta erra recipiantur, non ad salutem recipiuntur, quamvis vera sint Sacramenta; sed utilia possunt fleri, si quis redeat ad sanctam matrem Eccle- siam, unicam Christi sponsam, cuius filios tantum Chri- stus spousus reputat dignos haereditate aeterna. Unde Augustinus contra Donatistas (1): « Ecclesia paradiso comparata indicat nobis, posse quidem baptismum eius homines etiam foris accipere, sed sa/ntem beatitudinis extra eam neminem vel percipere vel tenere. Nam et flumina de fonte paradisi, sieut Seriptura testatur, etiam foras largiter manaverunt; nominatim quippe comme- morantur et per quas terras fluant, et quod extra pa- radisum: constituta sint, omnibus uotum est; nec tamen in Mesopotamia vel in Aegypto, quo illa flumima per- venerunt, est felicitas vitae, quae in paradiso comme- moratur. [tà flt, ut, cum paradisi ag4a. sit extra para- disum, beatitudo tamen non sit nisi intra. paradisum. Sic ergo buptismus Ecclesiae potest esse extra Ecclc- siam, *nunus autem beatae vilae non nisi intra Eccle- siam reperitur, quae super petram etiam fundata est, quae ligandi et solvendi claves accepit. Haec est una, quae tenet et possidet omnem.sponsi sui et. Domini potestatem, per quam coniugalem potestatem ctiam de ancillis parere filios potest, qui, si non superbiant, in sortem haereditatis vocabuntur, si autem superbiant,