T. FA quia in. Pontitiee summo et etiam in episco- pis est huiusinodi iurisdietio non. tantum ad. iudican-- dum inter Deum et hominem in occulto, verum etiam ad iudicandum inter hominem et hominem in aperto, tanquam in illis quibus coninissum est Ecclesiae regi- men et custodia, sicut sponso committitur sponsa: hine est, quod gladium (1) habent praelati, quo possunt per- eutere ad iuris defensionem in ezcomnuntcatione, et potestatem largiendi de thesauris meritorum Ecclesiae, quos habent repositos et commendatos tam a capite quaih a membris, et hoc in rejaxatione; ut sic tan- quam veri Dei iudices ligandi et solvendi integram pos- sideant potestatem, per quam impoenitentes feriant et compescant rebelles, et nihilominus absolvant et recon- cilient Deo et sanctae matri Ecclesiae veraciter poeni- tentes.
(4) Cfr. Bonav., tom. IV. pag. 486, nota 5.
BREVILOQUIUM. PARS. VI. CAP. XI. 959 Car. XI. S De integritate unctionis extremae.
1. De Saeramento &unctionts extremae hoc in summa tenendum est, quod ipsa est Sacramentum exeuntium ex hac vita, praeparans et disponens ad sanitatem per- fectam; valet etiam ad delenda venialia et ad recupe- randam sanitatem praesentem, si infirmo expediat. — Ad huius autem Sacramenti integritatem requiritur oleum simplex, sed consecratum, vocalis expressio ora- tionum, inunctio infirmi in septem partibus determina- tis. scilicet in oculis, auribus, naribus, labiis, manibus, pedibus et lumbis. — Nec dehet istud Sacramentum dari nisi adultis et postulantibus, imminente periculo mortis, et hoc per manum et ministerium sacerdotis. — Ex quo colligitur, quod inter hoc Sacramentum cet confirmationem est «differentia septiformis, scilicet in efficacia, maleria, forma, susciptentle, dante, loco ct lempore (4).
2. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia principium nostrum reparativum, Verbum sci- licet incarnatum, nos reparat in quantum mediator Dei et hominum, homo Christus Jesus (9); et in. quantum Jesus habet salvare, in. quantum autem Christus, un- ctus, habét unctionis gratiam in alios derivare: hine est, quod ipsius est in Sacramentis suis wncttonem (1) De hoc cap. vide IV. Sent. d. 93. per totam.
(2) Epist. 1. Tim. 9, 5. — Subinde respicitur Matth. 1, 21: Vocabis nomen eius lesum; ipse enim salvum faciet populum suum etc. Hebr.!, 9: Propterea unixit te Deus etc.
940. BREVILOQUIUM. PARS VI. CAP. XI.
e menmbiis suis tribuere salutarem. Quoniam autem anima ad lioc, quod perfecte sanetur, indiget triplici genere sanitatis, scilicet ad strenuitatem actonis, ad. suavita- tem. contemplationis et ad felicitatem comprehenstotits; et prima est intrantium in. aciem. Ecclesiae, secunda est praesidentium iu eadem, quoruim est alios erudire, el terlia est exeuntium de eadem per inortem:. hinc est, quod non solum unctionem sacramentalem instituit Dominus in confirmatione, verum etiam mediam in or- dine ponüificali e extremam Wmminente periculo mortis.
3. Quoniam igitur « finis imponit necessitatem his quae sunt ad. (inem (1)»; hine. est, quod secundum exigentiaim huius linis debet hoe Sacramentum operari, debet etiam tntegrari, suscipi et dispensart. — Primum igitur, quia huius Sacramenti operatio debet. regulari à lipe; et finis est, quia introductum est. ad. salutem felicitatis perpetuae facilius et. expeditius. consequeu- dam; et hoc. (it. per devotionem. sursum. levantenmi et per eronerationem a culpis veuialibus et aliis sequelis, quae deorsum deprimunt: hine est, quod Sacramentum istud eflicaciam habet et ad devotionem excitandam et ad ven:alia dinittenda ek ad. peccatorum scoriat faci- lius abolendam. VA quia pluribus inlirimis expedit adhue vivere ad suorum cumulum meritorum; hinc est, quod Saeramentiun istud et animam vigorando in bono et exonerando a malo frequenter etiam alleviat a inorbo. Et hoc est quod dicit beatus Iacobus (2), quod oratio fidei salvabit infirmum, et si $n. peccatis fuerit, dimit- lentur ei.
(4) Secundum Aristot, I. Pliys. text. 88. seqq. (c. 9.). (2) Cap. 5, 15: Et oratio fldei salvabit infirmum, et allevia- bit eum Dominus, et si in peccatis sit, remittentur ei.
BREVILOQUIUM. PARS. VI. CAP. XI. 944 4. Rursus, quia huius Sacramenti?nstitutto. debet esse secundum exigentiam ílnis; et hic est acquisitio spiritualis salutis per remissionem culparum; et haec salus respicit sanitatem et munditiam conscientiae in- terioris, secundum quam iudicat ille iudex. caelestis: hinc est, quod in hoc Sacramento debet esse oleum simplex et consecratum, «quia. sanctitatem. et. nitorem designat in habitaculo conscientiae (4). — Quia vero super illam salutem mortalis homo non habet potesta- tem; hinc est, quod oratio et forma vocalts exprimitur per verbum depreeativum ad impetrandum gratíac do- num. — [t quoniam anima infirmitates spirituales cou- trahit in. corpore seeundum quatuor virtutes ipsius cor- poris regitivas, scilicet. senstttvam, tnterpretattvam, ge- neralivam et progressivam; hinc. est, quod. membra his virtutibus deservientia sunt inungenda. Quia igitur quinque sunt membra. deservientia. quinque sensibus, scilicet ocu/i visui, aures auditui, nares olfactui, anus taetui et os gustui et etiam alii virtuti, scilicet inter- pretativae, et. pedes. deserviunt progressui, et. /umbi generationi — quia genitalia indignum. et. pudendum est contreetari et. etiam. nominari — hine est, quod inunetio debet fleri in. septem locis praedictis, ut sic disponatur homo per hoc Sacramentum ad plenitudi- nem sanitatis per deletionem omnis venialis peccati.
5. Postremo, quia istius Sacramenti susceptio a fine dependet; et (inis est velocior transitus ad caelum per -deposilionei oneris venialium et conversionem mentis ad Deum: ideo non debet dari nisi adi/tis, qui venia- liter peccant; nec aliquibus nisi petentibus, qui devo- tione sursum eriguntur; nec aliquibus nisi in periculo (4) Cfr. supra pag. 228, nota 9. 16 943 BREVILOQUIUM. PARS VL. CAP. Nil.
constitutis el quasi in transitu ad alium statum. — Et quia hoc Saeramentum est. periclitantium; et tamen habet materiam Sacram, scilieet. oleum. eonsecratum: — binc est, quod. propter. periculum evitandum communiter .eoinmitti debet sacerdotibus, et propter. consecrationem olei non est nisi a consecratis manibus contrectandum.
.&. Ex variatione. igitur finis in. confirmattone. el unctione extrema oritur. diversitas in. efficacia, in. ma- leria el in. forma, in Joco et in tempore, in suscipiente et in. dispensante: in. efficacia, quia illud Sacramentum disponit ad melius agonizandum, hoc ad. celerius evo- landum; in »»aterza, quia illud in. oleo. permixto. bal- samo, hoc vero in oleo puro; in forma, «uia. illud iu indicativa, boc vero in. deprecativa; in. Joco, quia illud in fronte, lioc vero in multiplici parte; in tempore, quia illud in sanitate, hoc. autem. in. aegritudine; in susct- piente, quia. illud non solum adultis, verum etiam par- vulis, hoc vero tantum adultis; in dante, qnia illud ab episcopis, hoc autem a. sacerdotibus quibuscumque. Et haec omnis diversitas a fine procedit, «quia, sieut. ela- ruit, diversitas in finibus proximis diversitatem | intro- ducit in his quae ad tines illos habent finaliter ordinari.
L] Cv.. XII. De integritate. ordinis.
J. De Sacramento ordinis haec in sununa tenenda sunt, quod. « ordo est signaculum quoddam, quo spiri- tualis potestas traditur. ordinato (1) ». — Licet. autem (1!) Ut dicit. Magister. Sententiarum, IV. Sent. d. XXIV. c. 13. Ibid. in capp. praecedentibus et subsequentibus insinuantur quae hic subnectuntur. — De hoc cap. cfr. IV. Sent. d. 24. et 25.
BREVILOQUIUM. PARS VI. CAP. XI..- 245 ds ordo sil unum do septem Siteramentis, septiformis ta- meti est ordinis gradus. Primus est in ostiartis, secut- dus im lectoribus, tertius in exorcistis, quartus in aco- lythis, quintus in. subdiaconis, sextus in. díaconi$, se- ptimus in. presbyteris. His autem qtasi per modttm etiusdam: praeparatorii, supponitur. clericalis tonsura et ctiam psalmislatus; per modum autem complementi superponitur episcopatus, patriarchatus et etiam pa- patus; a quibus manant ordines et dispensari debent sub. debitis signis, tam ex parte visus quam ex parte anditus, solemnitate debita hibilominus observata quan- tum ad tempus, locum, officium et personam.
3, Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia principium nostrum reparativum, Verbum scei- licet incarnatum, «quia ut Deus et. homo. Saeramento- rim medicamenta ad saltem hominum instituit ordi- nate, discrete et potestative seeundum exigentiam suae bonitatis, sapientiae et. virtutis; hinc est, quod. ipsa medieamenta. Saeramentormm commisit hominibus di- spensanda non. qualitereumque, sed co. modo, qtio exi- gehat ordo, discretio et potestas. Oportuit ergo, aliquas personas ad huiusmodi. officium exsequendum distingui et segregari, quihus ordinario iure potestas huiusmodi committeretur. — Et quia huiusmodi discretio non debuit ficri nisi per signa saera, cuiusmodi sunt Sacramehfta; hinc est, quod debuit esse aliquod Saeramentum, quod essel saerum signaculum. ordtnattvum, distinctivum et potestativum ad Sacramenta. cetera. dispensanda modo distinclivo, potestativo et ordinativo. Et ideo ordo deti- nitur «signaculum quoddam, in. quo spiritualis potestas traditur ordinato »; ità quod simul in eius notificatione clauduntur tria praedicta, ex quibus colligi possunt. in "summa, «quac ad. integritatem ordinis exiguntur..- 944 BHREVILOQUIUM. PARS Vl. CAP. Xif.
9. Primum igitur, quoniam ordo est signaculum distinctivum et sequestrativum ab omni populo, ut quis &ivino cultui sit totaliter mancipatus; ideo ordines prae- cedit. distinctio quaedam. in. (onsura. el. corona, per quam intelligitur resecatio temporalium: appetituum et mentis elevatio ad aeterna, ut. totus ostendatur cleri- eus deputatus esse ad divinum cultum; et ideo «licit in susceptione coronae: Dominus purs hereditatis meae (4) ete. — Et quia. talis debet esse. instructus in divinis laudibus, quae imaaime consistunt. in. Psulmis; ideo psaímistatus tanquam. praeambulus. eeteros. ordi- nes antecedit, quein tamen largo modo [Isidorus inter ordines numeravit.
' 4. Secundo vero, quia ordo est. signaculum ordt- nalium ct in se ipso etiam ordinatum; et. ordo. con- sisüt in graduum disparitate et. distinctione. completa, seeundum quod exigit septiformis gratia, ad cuius di- spensationem Sacramentum. ordinis principaliter ordi- natur: hinc est, quod septem sunt. ordines gradatim ordinati usque ad sacerdotium, iu quo status est ordi- num; quia ipsius est consecrare Sacramentum eorpo- ris Christi, in quo est plenitudo omnium — gratiarum; unde alii sex sunt. tanquam: subimministrativi et. quasi gradus quidum, per quos ascendittr ad. trouum. Sa- lomonis (2); qui et sex sunt propter numeri perfectio- nem, quia senarius est primus numerus perfectus, et propter hoc, quod sic exigit perfectio. et sufficientia (1) Psalm. 15, 5. — Sententia Isidori invenitur in VM. Ety- molog. c. 12. n. 3; fl. de Oflic. ecclesiast. c. 12. ct eius Epist. ad Ludifredum. Cfr. Bonav., tom. IV. pag. 631, nota I.
(2) Libr. I. Reg. 10, 18. seqq., ubi dicitur, quod thronus, quem fecit Salomon, habebat sex gradus etc. — De perfectione numeri senarii efr. I. Sent. d. 2. q. 4. scholion.
BREVILOQUIUM. PARS. VI. CAP. XII. 945 oflicii winistrandi. Nam oportet, aliquos ministrare quasi a remotiori, aliquos a propinquiori et aliquos a pro- ximo, ut nihil desit in ministerio ordinato. Et quia: quodlibet horum ministeriorum geminatur secundum actum purgandi et illuminandi (1); hine est, quod sex: sunt ordines ministeriales et septimus omnium perfe- ctissimus, in. quo. altaris conficitur Sacramentum, qui consummatur in. ordine uno tanquam in termino ultimo et completo. | 5. Postremo, quia ordo est signaculum potestati: vum non. tantum. respectu. aliorum Saermnentorum di- spensandorum, verum etizum respectu sul; et potestas. super potestatem est potestas excellens: idco sibi non tantum eompetit potestas. simiplex, cuiusmodi est in or- dine simplici, verum etiam eminentta. potestatis, cuius- modi est in his quorum est ordines ordinarie dispen- sare. E! quia excellentia, quanto tnagis descendit, tanto magis dilatatur. et. quanto. magis ascendit, tanto magis wnitur: hine est, quod. plures sunt. episcopi, pauciores archiepiscopi, paucissimi patriarchae et unus pater pa- (rum, qui opa. merito appellatur, tanquam unus, pri- mus et summis pater spiritualis omnium patrum, immo omnium fldelitin et hierareha praecipuus, sponsus uni- cus, caput indivisum, Pontifex summus, Christi vicarius, fons origo et regula eunetorum principatuum eccle- siasticorum; a quo tanquam à summo derivatur ordi- nafa potestas usque ad intima. Ecclesiae. membra, se- eundum quod. exigit: praecellens dignitas in ecclesia» stica. hierarchia (2).
(1) Cfr. supra pag. 79, Mugs 3. (2! Cfr. Bonav., tom. V. Quaest. de €— evang.
6. Et quia haee dignitas praecipue. manet. in. or- dine, ideo hoc Saeramentum non. delet dispensart nisi, eun immagna discretione et solemnitate, ae per hoe non q quolibet nee cuilibet nec in quolibet loco wee quolibet tempore; sed personis Atteratis, honestis et a eunctis ir- regu(ariatibus alienis, ieiuno stomacho, loco sacro, lem- pore Missae et temporibus ah ecclesiastico iure statutis — debent huiusmodi ordines dispensari, et loc ali episcopis, quibus propter sui eminentiam reservatur. dispensatio ardinum, confirmatio per imposiGonem manuum, conse- cratio inopialium et abbatum et dedicatio ecclesiarum (4); quae propter sui celebritatem non debent dispensari nisi ab his qui habent praeeminentiam potestatis.
Cr. XII.
De integritate matrimonii.
4. De Saeramenuto »iatrimonü hoc in. summa te-, nendum est, quod. « iatrimoniun est coniunctio. legi- tima inaris et feminae, individuam vitae consuetudinem retinens (3) ». Ilaec autem coniunctio non. solum fuit post peccatum, verum etiam ante peecatum; sed prius.
(!) Vide Bonov., tom. IV. pog. 643, notam 1. Cfr. tamen Benedict. XIV. epist. prima ad Abbat. Campidon. (in appen- dice tom. IV. eius Bullarii), ubi docet, administrationem confirma- tionis et consecrationem ecclesiarum fleri posse a simplici sacer- dote, deleguto tamen a solo summo Pontilice. Vide supra c. 5.
(2) Secundum lustinian., Institut. iinper.. lib. 1. tit. 9. de Patria potestate. Cfr. Bonav., tom. IV. pag. 684. nota 4. — Di- stinclio finis coniugil, scil. in officium et in. remedium, est ex August, IX. de Gen. ad lit. c. 7. n. 12. — Subinde respicitur Eph. 5, 22. seqq. (ubi de coniunctione Christi et Ecclesiae).
UREVILOQUIUM, PARS. VI. CAP. XII. 347 fuit institutum Sacramentum coniugii in o/ficium, nunc autem non: solum in officium, verum etiam in. vemedium contra libidinis morbum; prius signifieabat con- - iunetionem Dei et anituae, nunc autem. praeter hoc si- gnificat coniunctionem Christi et Eeclesiae et. duarum naturarum in unitate personae. — Jntroducitur autenr haec coniunctio in esse per liberum consensum animorum ex parte utriusque personae, exterius expressum. in aliquo signo sensibili, consummari autem. habet. ih.— copula carnali. Nam per. verba de futuro dicitur máa- trimonium:ni(iart, per verba de. praesenti. rattficari, sed per earnalem eopulam habet consummari. — Wuius autem. Sacramenti tria sunt bona, «scilicet fides, proles et Sacramentum (1) »; et duodecim impedimenta, (quae - impediunt. contrahendum et. dirimunt iam contractum, quae in his versibus continentur: Error, conditio, votum, cognatio, crimen, Cultus disparitis, vis, ordo, ligamen, honestas; SI sis affinis, si forte coire nequibis; llaec socianda vetant coniugia, iuncta. retractont.
9. Ratio autem ad intelligentiam praedietorum haec est: quia principium nostrum reparativum, Verbum sci- licet incarnatum, eo. ipso quod Verbum Dei, est fons sapientiae in. excelsis (2); eo ipso quod incarnatum, (!) August, IX. de Gen. ad lit, c. 7. n. 12. De hoc cap.
vide IV. sent. d. 26-42. — Impedimentis post Ttidentinum (praeter impedimentum aetatis, quod includitur secundum Bonav., IV. Sent. d. 36. Divis. textus, in impedimento condilionis): duo alia adiunguntur: Si parochi et duplicis desit praesentia testis, Raptave sit muller nec parti reddita (utoe.
(2) Eccli. 1, 5: Fons sapientiae verbum Del in excelsis.
948 BREVILOQUIUM. PAlS. VI. CAD. XIli.
cst clementiae fous in. terris; et. ideo, eo ipso quod Verbum tncreatum, est humani generis formativum ex summa sapientia; eo ipso quod incarnatum, cst ipsius reformatiuum ex summa clementia. Ideo euim. huma- num genus reparat per clementiam, quia prius repa- rabile fecit ex sapientia, «(uae pro suo summo ordine exigebat, quod genus humanum faceret. potens sare, potens. abi, potens etiam reparari, sicut in praeceden- tibus (1) ostensum fuit. Quoniam ergo Verbum Dei in sua sapientia hominem fecit, sicut et congruum fuit, potentem. stare, cadere e surgere; hiuc est, quod ge- nus humanum eo modo propagandum ordinavit, quod ex ipso uiddo. propagandi haberet quod. manuduceret ipsum ad s(«ndum; haberet etiain quod. manuduceret ad remedium, sicut etiam in. propagatione illa est ali- quid per peccatum, scilicet libido, quod. traducit. mor- hum. Et quia statis hominis erat ex coniunctione ipsius animae ad Deum per amorem,unitivum modo castís- simo, singulari et. individuo; remediui veuiebat. ex coniunctione divinae naturae et humanae in. unitatem livpostasis et personae, unitatem, inquam, divina gratia introduetam ul. singularem et indivtduam; hine. est, quod. Deus ab initio instituit, ut propagatio fieret. per coniunctionem maris et feminae. céudiiduam et singu- larem, quae significaret ate. peccatum. coniunctionem Dei et animae, seu Dei et subcaelestis (2) hierarchiae, post peceatui vero. coniunctionem Dei et humanae na- turae, seu. Christi et Ecclesiae; et ideo. utrobique est (2) Sive, ut supra Prolog. S 3. et p. IV. c. 3. dicitur, ec- clesiasticae sive humanae, quae ibid. distinguitur a. divina et angelica.
BREVILOQUIUM. PARS. VI. CAP, XII. 940 Sacramentum, scilicet. ante et post, licet alio et alio modo, quantum ad significationem et usum. Cum enim essel. Sacramentum, antequam. superveniret. morbus; libido, quae supervenit per peccatum, potius habet per matrimonium. exeusari, quam ipsum valent vitiare; quia non morbus mediciumentum corrumpit, scd medicamen- tum. habet. curare. morbum (1). — Ex «quo manifeste apparet, «quid. s?£ matrimonium, et qualiter divinitus stt introductum iw esse.
5. Rursus, quie quaelibet. praed etarum. spiritua- lium. unionum. in Sacramento matrimonii significatarum est tmio unius sieut agentis et influentis, alterius sicut patientis et suscipientis; et. hoe, faciente. amoris vin- eulo, qui ex mera vo/untute procedit: hinc est, quod matrimonium: debet esse. coniunctio duplieis personae, differentis secundum rationem agentis et patientis, sci- licet virilis sexus et muliebris, et hoc ex mero con- sensu voluntatis. — Et quia. voluntas exterius non ap- paret nisi per signa ipsam exprimentia; hinc est, quod necesse est, ut. consensus. mutuus exlertus. exprtma- tur (2). — Quia. vero. consensus ut de fuluro non est proprie consensus, sed ipsius promissio; consensus vero ante commixtionem non facit plenariam unionem, quia nondum sunt u2a caro: hinc est, quod per verba de futuro dicitur matrimonium esse initiatum, de prac- senti confirmatum, sed in carnali copula consummatum, quia (tunc sunt. temo. caro. et unum corpus fiunt; ac per hoc plene. significat unionem illam, quae est inter nos (2) Vide IV. Sent. d. 27. a. 2. q. f. seq. — De seq. pró- positione, in qua respicitur Matth. 19, 6. et 1. Cor. 6, 16, cfr.
950 BREVILOQUIUM. PARS. VI. CAP, NI.
et. Christum. Tunc.enim plene. traducitur corpus unius in corpus alterius seeundum sui comparis potestatem a) ad procreandam proleu.: 4. Et ideo ipsius matrimonii sunt. (ria. bona, sci- lieet. Sacramentum propter. vinculum. iusolubile, /ides propter debiti solutionem, proles. vero. sicut. effectus consequens ad. utrumque. | à. Postreino, «quia dieta: coniunctio matrimouialis debet esse ex libero consensu. procedens ad copulatio- nem personarum distantiun in unam matrimonii legem; et hoe. potest duodecim modis impediri: hiuc est, quod duodecim, sunt impedimenta matrimonii; quod patet sic. — Ad matriimonialem namque. consensum requiritur liberlas in. consensu, Ubertus in. consentiente et idoneit- (as ad. coniunctionem. Sed. [ibertus in. consensu tollitur per duo secundum duas partes involuntarii, scilicet per ignorantiam e per wolentiam (2). Et sie sunt duo im- pedimenta, scilicet error et violentia. — Libertus autem in consentiente Vollitur. per. hoc, quod quis est alligatus alteri,, et hoc vel. eo, vel homini. 5i Deo, hoc vel per volum expressum, vel per aliquid, quod. habet. votum annexum. Primum est in. voto, secundum in ordine. Si autem Aomini, hoc dupliciter: aut per &gamen ezistens, aut per. praecedens. Primum est in. gamnine, quo quis ligatus est uxori; secundum est in. crezmine, quaudo moeclhus, vel moecha machinatus est in. tiortem. eon- iugis, vel, ipsu vivente, lidem de contraliendo — dedit. Et sic sunt quatuor. impedimenta, scilicet votum, ordo, ligamen ek. crinen. — [doneitas. autem ad. unionem est distantia. personarum. conveniens, quae. tollitur per BREVILOQUIUM. PARS VI. CAP. XII. 934 nimiam proximitlatem, vel per nimiam e/longationem. Nimia autem prozi;/ttas venit per generationem, sive per aliquid simi/e generationi, ut est cognalio legalis et spiritualis; aut. venit. per commirtionem sexuum, «ut per contractionem sponsalium. Et sic sunt tria im- - pedimenta, scilicet cognatio, affinitas et publicae tusti- tiae. honestas. — Nimia autem dis/antia aut attenditur quantum ad ea quae sunt naturae, ut cum non pos- sunt commisceri carnaliter; aut quantum ad ea quae sunt fortunae, quae non sunt in nostra potestate, ut patet, cum est unus servus, et. alter liber; aut. quan- tum ad ca. quae. sunt. rectgtonis. christianoe, ut cum quis est baptizatus, alter vero minime. Et 5ic sunt tria impedimenta, scilicet. fàmpotentia coeundi, error. condi- ionis et disparitas religtonts. — Ac per hoc sunt in universo duodecim impedimenta, quae, Spiritu sancto dictante, introducta sunt in Ecclesia, cui, etsi omnia Saeramenta sint. commissa, potissime coniugil Sacra- mentum commissum est regulandum propter varietates, quae cirea hoc Sacramentum incidere possunt, et pro-..— pter morbum: annexum, qui est maxime infectivus et. minime tenens modum; et ideo ipsius Ecclesiae est gradus cognationum limitare, sicut pro tempore expe-. dire videt, et personas legitimas vel tilegitimas iudi-. care et divor(ia facere. Sed nunquam debet nec potest matrimonium, quod legitime introductum est, annullare, quia quos Deus contunzit non potest homo, «quantune, — eumque sit magnae potentiae, separare (1),. cum ipsins Dei iudicio iudicandi remaneant universi. | (1) Matth. 19,6: Quod ergo Deus coniunxit, homo non separet.
PARS SEPTIMA.
De statu finalis iudicii.
Car. I.
De iudicio in communi.
1. Postquam aliqua breviter dieta suut. de Trini- tate Dei, de creatura mundi, de corruptela peccati, de incarnatione Verbi, de gratia Spiritus sancti et de me- - dicina Sacramenti; restat nunc septimo et ultimo ali- qua breviter tangere de statu finalis iudicii. De quo in summa tenendum est, quod sine dubio iudicium uni- versorüm futurum est, in. quo Deus Pater per Domi- num nostrum Tesum Christum iudicabit vivos et mor- tuos, bonos et malos, reddendo unicuique. seeundum exigentium meritorum (1). — In hoc autem iudicio fiel aperuo brorum, scilicet conscientiarum, quibus me- rita et demerita universorum sihi ipsis el ceteris in- notescent, faciente hoc virtute illius bri vitae, Verbi scilicet incarnati; qui in. forma. /ivznitatis non videbi-- tur nisi à. louis, in forma vero Aumanitatis, iu qua et BREVILOQUIUM. PARS VII. CAP. I. 985 sententiam promulgabit, videbitur tam a bonis quam a malis, licet terribilis in cadem forma appareat re- probis et blandus iustis (1).
2. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia, eum primum principium, hoc ipso quod pri- mum, sit a se ipso, secundum se ipsum et propter se ipsum, hoe ipso ipsum est e/ficiens, forma ct finis, universa producens, regens et perfictens; ita quod, sicut producit secundum altitudinem. suae virtutis, sic etiam regit secundum recittudinem veritatis ek consummat se- cundum plenitudinem. bonitatis. Quonimn ergo aititudo summae viriutis requirebat, ut non tantu esset pro- ductio ereaturae ad. vestiqium, verum etiam ad $1ma- gtnei; won. solum ereaturae irrattonalis, verum etiam rationalis; nom solum creaturae, quae movetur secun- dum impetum naturalem, verum etiam secundum Zi- bertatem voluntatis; et creatura, quae est ad. imagi- nem, quia Dei capax (3), est beatificabilis, creatura ra- tionalis est disciplinabilis, creatura. habens. libertatem voluntatis est seeundum legem iustitiae ordinabilis et deordinalilis: hinc est, quod. rectiludo veritutts legem homini imponere debuit, in qua ad beatitudinem tnvi- laret et ad veritatem erudiret et ad iustitiam ob/tgaret; ita tamen, quod libertatem voluntatis non cogeret, quin pro suae libitu voluntatis iustitiam relinquere posset. et sequi, cum « sie res, quas condidit, administrat, ut (1) Gregor., Il. Homil. in. Evang. homil. 21. n. 3: Omni- potens Deus et terribilis peccatoribus et blandus cst iustis. Cfr. Bonav., tom. IV. pag. 987, nota 6. — De hoc cap. cfr. IV. Sent. d. 43. a. 2. et 3, ubi de libro vitae et conscientiae; d. 48, ubi de forma iudicis.
(2) Ut insinuat August, XIV. de Trin. c. 8. n. tl. Cfr. supra p. ll. c. 9. et 12.
254 BREVILOQUIUM., PANS. Vil. CAP. [.
eas agere proprios inotus sinat (1) ». Et quia plenitudo bonilalis iu. consummaudo operatur, secundum quod exigil altitudo virtutis et rectitudo. veritatis; hinc est, quod consummatio beatitudinis non datur a bonitate sunima nisi his «qui servaverunt. zustitiam a rectitudine veritatis impositam, «qui susceperunt disciplinam et amaverunt illam summam et perpetuam felicitatem plus quam bona transitoria. — Et. quoniam quidam hoe agunt, quidam auteni oppositum, pro suarum varietate voluntatum, quae. interius occultautur. et in statu. viae secundum suum arbitrium curruut; hinc est, quod ad manifestationem | a/fitudinis verlutis, rectitudinis veri- talis et plenitudinis bonitatis, necesse. est, universale iudicium sequi; in quo fiant iustae. retributtones prae- miorumn, apertae declarationes meritorum et irrevoca- biles /ationes sententiarum, ut in. iustis retributionibus stipendiorum suminae. bonitatis appareat. plenitudo, in apertis declarationibus ineritorum veritatis. appareat rectitudo, et in irrevocabilibus Jatoncbus sententiarum summae virtutis et potestatis appareat altitudo. — Pri- mum igitur, quoniam iusta retributio respicit culpa, cui debetur poena, vel iustitiam, cui debetur gloria; et universi filii Adae habent hanc, vel illam; hinc est, quod necesse est, iudicio retributionis omnes iudicari, ut iusti glorificentur, et impii condemnentur (2).
5. Rursus, quia aperta declaratio. meritorum vre- quirit, quod simul appareat, quid agendum est, et quid actum est vel omissum a libertate voluntatis humanae seeundum. varietatem circumstantiarum; hine est, quod et éibri conscientiarum. aperientur, ut appareant. uic- rita, el Aber vitae, ut appareat ipsa iustitia, secundum (!) Secundum August. supra pag. 58, nota 2. ullegatum.
BREVILOQUIUM. PARS. VII. CAD. II. 955 quam approbanda, vel reprobanda sunt. merita illa. Et quoniam ille Zber vitae est liber, in quo scripta sunt . omnia, simul et lucidissime, et in. consctentits scribun- tur veraciter; ideo ex. concursu. apertionis horum li- brorum (iet aperta. declaratio omnium imeritorum, ita quod. oceulta. cordis cuiuslibet et sibi et. ceteris inno- esent. Unde, ut vult Augustintis (4), liber flle est. « vis, qua. flet, ut ad. memoriam culuslibet cuneta mirabiliter revocentar », ut. lucide. appareat. aequitas. divinorum iudiciorum in apertissimo lumine veritatis.
4. Postremo, quia. irrevocabilis /atto sententiarum , debet fieri ab eo qui possit audiri et videri, et à quo non possit appellari; et videri ab universis non potest summa lux, quam tenebrosi oculi videre non possunt, pro co quod. facie ad. faciem (2) videri non potest sine deiforimi- tate mentis et ineunditate cordis: necessc est, quod iudex appareat in effigie ereaturac. Quia. vero pura creatura auctoritatem non. habet summam, a qua appellari non possit: hine est, quod necesse est, quod. iudex noster ct Deus sit, ut indicet per auctoritatem summam; et homo sit, ut videatur et disceptet. euni peccatoribus in effigie humana. Et quia una. vox disceptationis terret culpabiles et assecurat iunocentes; hinc est, quod una eius effigies iustos laetificabit et e contrario impios deterrebit.
MYMEIE Dje antecedentibus ad iudicium, cutusmodi est poena purgatorta.
. Deinde in special cirea statum finalis iudicii consideranda sunt. quaedam. sieut. praeambula, quac- (1) Lib. XX. de Civ. Dei, c. 14. (2) Epist. 1. Cor. 13, 129. — Dc seqq. cfr. loan. 5, 99. seqq.
356 BREVILOQUIUM. PARS VII. CAD, ll.
dam sieut. concomitantia, quaedam. sieut. consequentia. Praeambulu autem. sunt. duo, scilicet poena purgatoria et su/fragia ecclesiastica (1).
3. Primo igitur de poenis purgatorits hoc teneu- dum est, quod ignis purgatorius est ignis corporalis, quo tamen spiritus iustorum, «qui in hac vita non im- pleverunt poenitentiam. et. satisfaetionem condignain, a(fliguntur secundum plus et. minus, secundum. quod plus vel minus de creimabili seeumr ex hae. vita traxe- runt. — Allliguntur autem minus graviter quam in iu- ferno, et gravius quam in hoe mundo; nou. tamen ita graviter, quin semper sperent et sciant, se iu. iuferno non esse, licet forte. pro. poenarum magnitudine hoc aliquoties non. advertaut. — Hac autem. afflictione. ab igne corporali inflicta purgantur spirilus a. reautibus et scoriis et etin reliquiis peccatorum; quibus suflicien- ter expurgatis, immediate evolant. et introducuntur. in gloriam paradisi (2).