(1t) Apoc. 14, 10: Cruciabitur igne et sulphure. Soph. 4, 12: Visitabo super viros defixos in faecibus suis. Cfr. supra c. 2.
976 BREVILOQUIUM. PARS Vl. CAP. VII.
6. Postremo, quonigm deordinationis multimodae poena debet esse s»uitimoda; et in omni peccato actualj mortali est deordinata aversio a summa luce et bonitate et inordinata conversio ad bonum commu- tabile et deordinatio voluntatis contra «dictamen ratio-- nis rectae (1): hinc est, quod omnes actualiter peccan- tes, qui erunt damnati, punientur poena triplici: pro- pter aversionem, carentia visionis Dei; propter con- versionem, poena incendit malerialis; propter pugnam voluntatis et rationis, poena vermis; ut sic ex lae mul- tiplicitate poenarum alllieti et varie et acerbe et aeter- naliter crucientur, et. (ormentorum fumus ascendat tn saecula, saeculorum. Amen.
Car. VII. De gloria paradisi.
1. De. gloria autem caelesti lioc in summa tenen- dum, est, quod in ipsa est praemium substantiale, con- substantiale eV accidentale. Praemium, inquam, substan- liale consislit in. visione, fruitione et tentione unius summi boni, scilicet Dei, quen Beati videbunt facte ad [aciem (3), hoc est nude et sinc. velamine; quo frugn- tur avide et delectabiliter, quem etiam tenebunt. sein- piternaliter, ut sic verilicetur illud Bernardi, «quod « Deus futurus est rationi plenitudo lucis, voluntati multitudo pacis el memoriae continuatio aeternitatis ». — Praemium vero consubstantiale consistit in. gloriu (1) Vide supra pag. 77, notam 4. (2) Epist. I. Cor. 43, 49. — Sententia Bernardi habetur in serm. 11. in Canuc. n. 5.
BREVILOQUIUM. PARS VII. CAP. VII. 971 corporis, quae secunda stola dicitur; qua (1) resumta, . perfectius aniina beata tendit « in summum caelum ». Et haec stola consistit in quadruplici dote corporis, scilicet in dote claritatis, subtilitatis, agililatis ct impassibilitatis; quae erunt seciindum plis et minus, seeundum maiori- tatem et minoritatem prius habitae caritatis. — Prac- mium autem accidentale consistit in quodam decore spe- ciali superadieeto, qui quidem auwreola nuncupátur; et secundum: doctorum sententiam debetur triplici generi operum, scilicet martyrio, praedicationi ek continentiae virginali (2). Vt in omnibus praedictis servabitur grà- dus et distinetio secundum exigentiam meritorum.
* 9. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haet est: quia. primuni principium, hoc ipso quod primum, hahet summam unitatem, 'veritalem et bonitatem; hoc ipso est ponere in eo summam pótentiam, sapientiam, clementiam et iustitiam. Quoniam autem haec invisibi- - lia Dei manifestari decet per opera (5); ideo Deus mun- dum istum sensibilem principians: sic produzt!, sic gu- bernat, sic reparat, sic remunerat el consummal, quod n productione. manifestatur summa potentia, in guber- natione sapientia, ih, reparatione clementia ct in retri- butione fustitia. consummata. Ut ergo manifestaretur potentia, ad. sui ipsius laudem, gloriam et honorem omnia produxit de nihilo, faciens aliquod prope nihil, seilicet. materiam corporale, et aliquid prope se (D, c (1) Vide August, XM. de Gen. ad Wil. c. 35. n. 68. Cfr. Donav., tom. Ili. pag. 585, notan 8.
(2) Vide IV. Sent. d. 33. a. 2. q. 3; ibid. d. 49. p. I. et I. egitur de bentitudine animae et dotibus corporis gloriosi.
(3) Rom. 4, 20: Invisibilia enim ipslus & creatüra mundi per ea quae facta sunt, intellectá. conspiciuntur etc. - (4) Vide supra pag. 75, nota 3. verba Augustini.
9278 BHEVILOQUIUM. PARS VII. CAP. VII. scilicet substantiam spiritualem, et simul haec iungens in uno homine in unitate naturae et personae, scilicet rationalem animam cet materiam corporalem. — Ut ma- nifestaretur sapientia, ipse quidem providentissime omnia gubernat et ordinate. Nam ipse supremum ho- minis regit per se ipsum, mentem scilicet, quam illu- strat (1), et infimum, scilicet corpus, per liberum ar- bitrium voluntatis, ut sic corpus et corporalia quoad regimen subiaceat spiritui, spiritus vero. Deo. — Ut manifestaretur. clementia, lapsum homincin. reparavit: assumendo hominis naturam, suscipiendo poenalitates et tandem perferendo poenam, ut sic summa miseri- cordia misero misericordem faceret esse conformem ad relevationem miseriae non solum in dignitate natu- rae conditae, verum etiam in defectibus naturae iu ini- seria constitutae (2). — Ut taudem manifestetur. £usti- [ia, retribuet unicuique secundum evigentiam | inerito- ruin, non solum malis poenam, verum etiam iustis glo- riam seinpiternam. Sie enim exigit retributio aequa et reparatio gratuita et gubernatio ordinata et productio vir(uosa. Nam omnium horum consummatio est in flue. 5. Primum igitur, quoniam omniu iustorum prae- miatio fleri dehet, seeundum quod exigit retrióutio tusta et etiam productio virtuosa; et productio Dei fecit ra- tionalem spiritum prope Deum, capacem Dei, capacem scilicet seeundum vim inditae imaginis ipsius bealissi- mae Trinitatis, eui in iustis totus hominis spiritus se- (4) Praeter Quaest. de. scientia. Christi, q. 4. cfr. Wi. Sent. d. 10, a. 2. q. 2. — August, de Quuntitute aulinae, c. 36. n. 80: Subiicit [Deus] animae corpus, animom sibl et sic omnia sibl. Cír. Vi. Music. c. 5. n. 13. et Enarrat. in Ps. 145. n. 5.
(2) Ctr. supra p. IV. c. 8. seqq.
DREVILOQUIUM. PARS. VIl. CAD, VIT...919 cundum integritatem imaginis deservivit: hinc est, quod nullo minus Deo (1) potest rationnlis spiritus praemiari nec impleri, nec eius capacitas terminari; ideo in prae- mium datur ei deiformitas gloriae, per quam Deo effe- ctus conformis, et ratione ipsum videat clare et volun- tate diligat plene et memoria retineat in acternum; ut sic anima tota vivat, tota dotetur iun tribus animae vi- ribus, tota.Deo conflguretur, tota illi uniatur, tota in illo requiescat, in ipso sicut in omni bono inveniens pacem, lucem et sufficientiam sempiternam, per quam «in statu omnium bonorum congregatione perfecto (9) » constituta. et aeterna vivens vita, dicatur beata et etiam gloriosa. "M 4. Rursus, quoniam retributio illa debet fleri, se- eundum quod. exigit non solum retributio iusta et pro- ductio virtuosa, verum etiam gubernatio ordinata; et Deus in productione corpus animac alligavit et natu- rali et mutuo appetitu invicem copulavit, ad guberna- tionem vero subiecit et in statu meriti fecit, ut. spiri- tus condescenderet et intenderet. corpori. gubernando propter exercitium in merendo: nec naturalis appeti- tus. patitur, quod. anima sit plene beata, nisi restituatur ei corpus, ad quod resumendum habet inclinationem naturaliter insertam (5); nec regiminis ordo sustinet, quod restituatur corpus spiritui beato nisi per.omnia illi conforme et subiectum, quantum potest corpus spi- ritui conformari. Quoniam ergo spiritus est visione lucis ' — (0) Cfr. Wt. Sent. d. 8. p. I. q. 9. fundam. 9: Ihiaglnem Dei nihll minus Deo Implere: potest, sicut; dicit Augustinus et Beda.
(2) Quibus verbis Boeth., 1l. de Consol. prosa 2, deflnit beatitndinem.
980 BRHEVILOQUIUM. PARS. Vil. CAU, VII.
aeternae. elarifieatus; ideo debet iu. eius corpore cla- ritas lucis permaxiu resultare. Quia vero dilectione illius sumini Spiritus est summe spiritualis effectus; ideo in eorpore habere debet correspoudentem subti- Litatem et spiritualitatem. Quia tentionc. aeternitatis fa- etus est omnino impassibilis; ideo in corpore eius de- bet esse impassibilitas omnimoda tam intra quam extra. Quia vero ex his omnibus spiritus promptissimus est - ad tendendum in Deum; ideo in corpore glorioso de- bet summa agilitas reperiri. Quoniam igitur per has quatuor proprietates fit. corpus. spiritui, conforme et etiam subiectum; hiuc est, quod in his quatuor. prae- cipue dotari dicitur, ratione quorum idoneitatem ha- beat sequi spiritum: et. ocari in. regione caelesti, quae est regio Beatorum. In istis enim proprietatibus caele- stibus corporibus assimilatur, per quas quasi gradatim distat eorpus caeleste a. quatuor. elementis; et sie dos corporum. quadruplicata. et corpus in se perfectum red- dit et conforme habitationi caelesti et Spiritui beato, per quem a summo cagite Deo. usque in oram vesti- menti (1), scilicet corporis, plenitudo duleedinis et bea- titudinis ebrietas reduudat, et quautum est. possibile derivatur.
à. Postremo, quoniam illa praemiatio. debet. fleri, secundum quod exigit retributio iusta et productio vir- tuosa et gubernatio ordinata et etiain. reparatio glo- riosa; et in diversis Christi membris diversa sunt cha- risinata. gratiarum non. solum quantum. ad. interiori dona, verum etiam quantum ad evercitia exMeriora (2); REM a s — (1) Psalm, £39, 2: Sicut unguentum iu. capite...quod. de- scendit in oram etc. Cfr. Prolog. S 3.
BREVILOQUIUM. PARS VII. CAD. VII. 981 non solum quoad habitus, verum etiam quosd status; non solum quoad perfectionem caritatis in mente, ve- rum etiam quoad. perfectionis decorem ct pulcritudi- nem in opere corporali; hinc est, quod aliquibus mem- hris non solum. s£o/à animae cum tribus cius. dotibus et stola corporis eum «quatuor, verum. etiam. excellen- lia quaedam decoris et gaudii debetur propter praecel- lentiam perfcetionis et decoris habiti in opere virtuoso. Quoniam igitur triplex est genus operis praecellenter perfectum et pulcrum et speciali formositate formosum secuidum triplicem vim animae: secundum rationalem, praedicatio veritatis perducens alios ad salutem; secun- dum conetpiscibilem, perfec/a declinatio concupiscen- tiarum per integritatem perpetuam continentiae virgi- nalis; secundum irascibilem, perpessio mortis ad hono- rem Christi: hinc est, quod his tribus generibus iusto- rum, scilicet praedicatoribus, virginibus et martyribus, dehetur illa excellentia praemii accidentalis, quod au- feola nuncupatur; quod ad decorem facit non. solum animae, verum. etiam eorporis, quit hon. redditur. vo- luntati tinttim, sed operi extrinseco, substernens. sibi meritum et praemium caritatis, quod consistit in septi- formi dote, triplici animae et quadruplici corporis, in quibus clauditur consummatio, integritas et plenitudo omnium -bonorum spectantium. ad. gloriae comple- mentum. | Ue ts 6. Qualia autem et quanta. sint. illa, non. verba mea, sed beati Anselmi ponantur. Ait enim in. fine (1). Proslogii; « Excita te nunc, anima mea, et erige to- tum intellectum tuum. et cogita, quantum potes, quale et quantum sit illud bonum. Si cnim singula bona de- (1!) Cap. 24: Excita nunc etc. - 989 BREVILOQUIUM. PARS VH. CAP. VII.
leetabilir sunt, cogita intente, quam delectabile sit il- lud bonunm,. quad. continet iucunditatem omnium bo- norum, gon qualem. in. creatis rebus sumus experti, sed tanto dilleventem, quanto. differt Creator a. erea- ura. Si enim. bona est. vita ereata, quam. bona. est vita creatrix? Si. iucunda. est salus. faeta, «quam iu- cunda est salus, quae facit omnem. salutem? Si ama- bilis est. sapientia in. cognitione. rerum — conditarum, quam. amabilis est sapientia, quae omnia. condidit ex nihilo? Denique, si multae et maguae delectationes suut in rebus delectabilibus, «qualis et quanta. est. de- leetatio in illo qui fecit ipsa delectabilia »? | 1. «Qui hoe bono fruetur (1), quid illi erit, et quid illi non. erit? Certe. quidquid. volet erit, et. quod nolet non erit. Ibi quippe erunt bona. corporis et. ani- mae, qualia ec oculus. vidit, nec auris audivit, nec cor hominis cogitavit. Cur. ergo. per. multa. vagaris, homuucjo, quaerendo. bona animae tuae et. corporis tui? Ama. unum bonum, in quo sunt omnia. bona, et sufficit. Desidera simplex bonum, quod est omne. bo- num, et satis. est...Quid enim amas, caro. mea, quid desideras, anima mea? Ibi est quidquid. amatis, quid- quid desideratis. Si delectat puleritudo; fudgebunt 14st sicul sol (2), Si velocitas, aut fortitudo, aut. libertas corporis, cui nihil obsistere possit; erunt. similes An- gelis Dei, quia seminatur. corpus animale, ei surget (!) Anselm. loc. cit. c. 25. — Post pauca ullegatur f. Cor...2, 9: Quod oculus non vidit...nec in. cor hominis ascendit.
(2) Matth. 13, 43. — Secundus locus est Mattb...22, 30: Erunt sicut Angeli Dei. Tertius l. Cor. 15, 4$; quartus Sap. 5, 16; quintus Ps. 36, 39; sextus Ps. 16, 15; Satiabor, cum &p- paruerit gloria tua. Septimus Ps. 35, 9.
BREVILOQUIUM. PARS VII. CAP. VII. 985 corpus spirituale, potestate utique, non natura. Si longa. et salubris vita; ibi est sana aeternitas et ae- terna sanitas, quia tust! tn. perpetuum vivent, et: Sa- lus tustorum a. Domino. Si satietas; sattabuntur, cum apparuerit. gloria Dei. Si ebrietas; inebriabuntur ab ubertate domus Dei. Si melodia: ibi Angelorum chori concinunt sinc (ine Deum laudantes. Si qualibet non immunda, sed munda voluptas; torrente voluptatis tuae potabis eos (1), Deus. Si sapientia; ipsa Dei sapientia ostendet eis se ipsos et invicem tanquam se ipsos, et Deus illos plus, quam illi se ipsos, quia illi illum et se et invicem: per illum, et ille se et.illes per se ipsum. Si concordia; omnibus illis erit una voluntas,. quia nulla illis.erit nisi Dei voluntas. Si, potestas; omnipo- tentes erunt suae. voluntatis, ut Deus suae. Nam sicut poterit. Deus quod. volet per se ipsum,.ita poterunt ili per illum quod volent; quin sieut illi non aliud volent, quam «quod ille, iti ille. volet quidquid. illi vo- lent; et quod. ille volet non. poterit non esse. Si honor ct divitiae; Deus servos suos bouos et (ldeles supra multa constituet (2), immo filii Dei et di$ vocabuntur et erunt, et ubi erit Filius eius, ihi erunt et. illi, Ae- redes quidem Dei, coheredes autem | Ghristi. Si vera securitas; certe ita certi erunt, numquam et nullate- nus ista, vcl potius istud bonum sibi defuturum, sicut certi erunt, se non. sua. sponte. illud. amissuros, nec dilectorem Deum illud. dilectoribus suis invitis ablaturum, uec aliquid. Deo potentius invitos Deum et illos separaturum ».
(2) Matth. 25, 21. et 23. — — — eat ibid. 5, 9. (Ps. 81, 6. et loan. 10, 34: Ego dixi: Dil estis. Ibib. 19, 26: Ubi sum ego, illic et minister meus erit); tertius est Rom. 8, 17.
Qui BREVILOQUIUM. PAüsS VII. CAP. VH.
8. « Gaudium vero, quale aut. quantum est, ubi tale ae. tantum bonum est? Cor liumanum, oor indi- gens, cor expertum aerumnas, immo obrutum ac- rumnis, quantum 'gauderes, si his omnibus abundares? Interroga iutima tua, si capere possunt gaudium suum de tanta beatitudine sua: Sed certe, si quis alius, quem omuino sicut te ipsum diligeres, eandem beatitudinem haberet; duplicaretur gaudium tuum, quia non minus gauderes pro eo quam pro te ipso. Si vero duo, vel multo plures id ipsum haberent; tantumdem pro sin- gulis, quantum pro te ipso gauderes, si singulos sicut te ipsum amares. Ergo in illa perfecta caritate innu- merabilium Angelorum et hominum beatorum, ubi uul- ]us miuus alium quain. se ipsum diligit, non aliter. gau- debit quisque pro singulis aliis quam pro se ipso. Si ergo cor homiuis de tanto suo bono vix capiet suum gaudium, quomodo capax erit tot et tantorunr. gau- diorum? Et. utique, quia, quantum «quisque diligit ali- quem, tantum de bono eius gaudet; sieut in illa per- fecta. felicitate. unusquisque plus amabit sine compa- ratione Deum quam se et omnes alios secum, ita gau- dehit plus absque aestimatione de felicitate Dei quam .de sua et omuium aliorum secum. Sed si Deum sic "diligent (oto corde, tota mente, tota anima (1), ut ta- men totum cor, tota inens, tota anima,non sufficiat dignitati dilectionis; profecto sie gaudebunt toto corde, tota mente, tota anima, ut totum cor, tota meus, tota ánima nón sufficiat plenitudini gaudii ».
9. « Nondum ergo (2), Domine, dixi aut. cogitavi, quantum. gaudebunt illi Beati (tui. Utique. tantum. gau- (2) Anselm., loc. cit. c. 96.
BREVILOQUIUM, PARS Vi. CAP. VII. 9865 debunt, quantum amabunt; tantum amabunt, quantum cognoscent. Quantum cognoscent te et quantum ama- bunt te? Certe nec oculuus vidit, nec. auris. audivit, nec 1n cor hominis ascendit in hac vita, quantum te cognoscent et amabunt in illa vita. — Oro, Deus, co- gnoscam 1e, amem te, ut gaudeam de te; et. si non possum ad plenum in hac vita, vel (4) proficiam in dics, usque dum veniat illud ad plenum; proficiat hic in me notitia tni et ibi fiat plena, crescat hic amor tuus et ibi sit plenus; ut hic gaudium meum sit in spe magnum et ibi sit iu re plenum. Domine, per Fi- lium tuum iubes, immo consulis petere, et promittis - accipere, ut gaudium nostrum plenum sit (2). Deus verax, peto, aecipiam, ut gaudium meum plenum sit. Peto, Domine, quod per admirabilem Consiliarum no- strum consulis; accipiam, quod promittis per Verita- tem tuam, ut gaudium: mcum. plenum sit. Meditetur interim inde mens mea, loquatur inde lingua mea, wnet illud cor meum, sermocinettur os meum, esuriat illud anima mea, sitiat caro mea, desideret tota. sub- stantia mea, donec intrem i» gaudium Domini mei, qui est trinus et unus Deus benedictus 1n saecula sae- culorum. Amen (5) ».
Explicit Breviloquium Fratris Bonaventurae.
(4)!d est: saltem.
(2) loan. 16, 24: Petite et accipietis, ut gaudium vostrum sit plenum.
(3) Rom. 4, 25. Praecedens locus est Matth. 25, 24.
Bdsib Google SERAPHICI DOCTORIS SANCTI. BONAVENTURAE ITINERARIUM MENTIS IN DEUM err E m AER c MEE 4D rit Bldg Google INCIPIT PROLOGUS IN ITINERARIUM MENTIS IN DEUM.
41. In. principio primum principium, a quo cunctae illuminationes descendunt tanquam a Patre luminum,: a quo est omne datum optimum et omne donum per- fectum (1), Patrem scilicet aeternuim, invoco per Fi- lium eius, Dominum nostrum lesum Christum, ut. in- tercessione sanctissimae "Virginis Mariae, genitricis eiusdem Dei ct Domini nostri lesu. Christi, et beati Francisci, ducis et patris nostri, det t//umtnatos ocu- los (2) mentis nostrae ad. dirigendos pedes. nosiros in viam pacis ilius, guae exsuperat omnem sensum; quàm pacem evangelizavit. et. dedit Dominus noster lesus Christus; cuius praedicationis repetitor fuit pater noster Franciscus, in omni sua praedicatione pacem in principio et in flne aununtians, in omni salutatione (2) Eph. 14, 17. seq. — Seq. locus est Luc.!, 79; ter- tius Phll. 4, 7. — Subinde respicitur loan. 44, 97: Pacem re- linquo vobis, pacem meam do vobis etc.
19 LI 990 ITINERARII MENTIS JN DEUM PROLOGUS.
— pacem opltans (1), in omni contemplatione ad. eestati- cam pacem suspirans, tanquam civis illias lerusalem, de qua. dicit. vir ille pacis, qui cum Ais qui oderunt. pa- cem, erat pacificus: llogate quae ad. pacem. sunt. leru- salem (3). Sciebat enim, quod thronus Salomonis non erat nisi in pace, cum scriptum sit: /n pace factus est pide eius, el habitatio eius tn. Sron.
. Cum igitur exemplo beatissimi patris Francisci t. paeem anhelo. spiritu. quaererem, ego. peceator, qui loco. ipsius. patris. beatissimi post eius. transituni septimus iu generali fratrum ministerio per omnia in- dignus suecedo; contizit. ut nutu divino circa Beati ipsius transitum, anno trigesimo tertio (5) ad montem Alvernae tanquam. ad. loeum quietum amore quaercndi pacem spiritus declinarem, ibique eistens, dum mente tractareimi aliquas mentales asceasiones in Deum, inter alia occurrit. illud. niiraculum, quod. in. praedicto loco contigit ipsi beato Francisco, de visione scilieet Seraph alati ad instar Crucifixi (4$). In. euius. copsideratione statim. visum est mili, quod visio illa praetenderet ipsius patris suspensionem in contemplando et viam, per quam pervenitur. ad eam.
(1) Cfr. Vitae primae S. Franc. pars 4. à. Thoma de. Ce- lano, c. 10; Legenda tium: sociurum, c. 8. et J.egenda S. Fran- cisci a Bonav. scripta, c. 3.
(3) Scilicet 1259, et circa. initium Octobris, cum twansitus S. Francisci fuerit 4. Oct. 1226.
(4) Cfr. Vitae primae S. Franc. pars H.. c...3; Legenda trium sociorum, c. 17. et Legendo S. Francisci a Bonav. scripta, c. 13, ubi etiam insinuatur, quod visio haec et stigmatizatio Francisci fuerit. biennio onte ipsius imortein, scil. anno 4224, — De Seraph alato cfr. Isai. 6, 2.
ITINERARI]. MENTIS IN DEUM PROLOGUS, 994 39. Nam per scnas alas illas recte intelligi possunt sex illumninationum suspensiones, quibus anima quasi quibusdam. gradibus vel itineribus disponitur, ut tran- seat ad pacem per eestaticos excessus sapientiae chri- stianae. Via autem. non est. nisi per ardentissimum amorem Cruciflxi, qui adeo Paulum ad tertium caelum raptum (1) transformavit in Christum, ut diceret: Chri- sto confirzus sum cruci, vivo autem, iam non ego; vi- vi. vero. in. me "Christus; qui etiam adeo mentem Francisci absorbuit, quod mens in carne patuit, dum sneratissima passionis stigmata in. corpore suo antc mortem. per. biennium. deportavit. Effigies igitur sex alarum. seraphiearum insinuat sex. illuminationes sca- lares, quae à creaturis incipiunt et perducunt. usque ad Deum, ad quem nemo intrat recte nisi per Cruci- fixum. Nam qu£ non tnt(rat. per. ostium, sed. ascendit aliunde, 1lle fur est et latro (2). Si quis vero per hoc ostium tnírotertt, ingredietur. et. egredietur et. pascua tnventel.. Propter. quod. dicit loannes in. Apocalypsi: Beati qui lavant vestimenta sua. in. sangutne Agni, ut stt potesias eorum tn ligno vitae, et per porlas ingve- diantur civitatem; quasi. dicat, quod per contempla- tionem ingredi non potest lerusalem supernam, nisi per sanguinem Agui intrct tanquam per portam. Non enim dispositus est aliquo modo ad contemplationes divinas, quae ad mentales ducunt excessus, nisi cum Daniele sit vir desideriorum (5). Desideria autem in (1!) Epist. 41. Cor. 12, 2. Seq. locus est Gal. 29, 19. seq.
(2) loan. 10, 4. — Seq. locus est ibid. v. 9: tertius est (3) Dan, 9, 23. — Inferius respicitur Ps. 37, 9; Rugiebam n gemitu cordis mei.
392 IFINERARH. MENTIS IN DEUM PROLOGUS.
mobis infammanter dupliciter, scilicet. per. clamorem ovrahenis, quae rugire facit a. gems cardis, el per fulgorem speculalionis, qua mens ad radios lucis dire- etissime el intensissime se convertit.
4. lgitur ad gemitum orationis per Christum cru- eilixun, per cuius sanguineum purgamur a. sordibus vitiorum (1), primum quidem lectorem iuvito, ne forte eredat, quod sibi sufficiat lectio sine. unctione, spectu latie sine devotione, investigatio sine admiratione, cir- eumspectio sine exsultatione, industria sine pietate, scientia sine caritate, iutelligentia sine humilitate, stu- diunr absque divina gratia, speculum absque sapientia divinitus inspsata. — Praeventis igitur divina gratia, humilibus et piis, comppunctis et. devotis, unctis oeo laetitiae (2) et. amatoribus «divinae sapientiae et eius desiderio inflamimatis, vacare. volentibus ad. Deuti. tna- gnificandum, admirandum et etiam. degustanduim, spe- eulationes subiectas propono, insinuaus, quod parutm aub mihik est speculum exterius propositum, nisi spe- eulum menlis nostrae tersum fuerit et politum. Exerce igitur te, liomo Dei, prius ad sümulum conscientiae reinordenteni, antequam. oculos. eleves ad. radios sa- pientiae in eius speculis reluceutes, ne forle. ex ipse radiorum speeulatione in. graviorem incidas foveam te- uebrarum.
3. Placuit autem «distinguere traetatum in. septeni eapitula, praemittendo titulos ad [aciliorem | intelligen- tam dicendorum. Rogo igitur, quod magis pensetur (1!) Hebr. 1,3, dicitur « purgationem peccatorum faciens ». l. loan 2, 20. et 27, ubi insinuatur, quod unctio divina docet de omnibus.
ITINERAIUL MENTIS IN. DEUM. CAPITULA. 995 intentio seribentis quam opus, magis dictorum sensus quam sermo incultus, magis veritas quam venustas, magis exercitatio affectus quam eruditio intellectus. Quod ut. flat, non. est harum speculationum progressus perfunctorie trauscurrendus, sed morosissime rumi- nanidus.
Expliclt Prologus.
INCIPIUNT CAPITULA Primum capitulum, de gradibus ascensionis in Deum et de speculatione ipsius per vestigia elus in universo. Secundum capitulum, de spcculatione Dei in vestigiis suis in hoc sensibili mundo. Tertium coepitulum, de speculatione Del per suam imagi- nem naturalibus potentlis insignitam. Quartum capitulyum, de speculatione Dei in sua imagine donis gratuitis reformata. Quintum capitulum, de speculatione divinae unitatis per eius nomen primarium, quod est esse. Sextum capitulum, de speculetione bcatissimae Trinitatis in eius nomine, quod est bonum, Septimum capitulum, de excessu. mentali et. mystico, in quo requies datur intellectui, affectu in Deum per excessum totaliter transeunte, Expliciunt. capitula.
994 ITINERARII MENTIS IN DEUM CAP. I.
Loon did OE DUESXLLLLDL.LLOLIS.OLEÉGUIALLLLILL:! LLLLCÉAL Lr INCIPIT SPECULATIO PAUPERIS IN. DIEESERTU.
Car. I.
De gradibus ascensionis in. Deum et de speculatione ipsius per vestigiu eius in universo.
1. Beatus vir, cutus est auxilium | abs (e! ascen- siones in corde suo disposuit in valle lacrymarum, in loco, quem posuit (4). Cum beatitudo nihil aliud sit, quam summi boni fruitio; et summum bonum sit. su- pra nos: nullus potest eflici beatus, uisi supra semet- ipsum ascendat, non. ascensu corporali, sed cordiali. Sed supra nos levari non possumus nisi per virtutem superiorem nos elevantem. Quantumeunmque enim gra- dus interiores disponantur, nihil (lt, nisi divinum auxi- lium comitetur. Divinum autem auxilium cormitatur eos qui petunt ex corde humiliter et devote; et hoc est ad ipsum suspirare in hae /acrymarum valle, quod lit per ferventem orationem. Oratio igitur est. mater et origo sursum-actionis. Ideo Dionysius in libro de Mystica Thieologia (2), volens nos instruere ad exeessus mentales, primo praemittit orationem. Oremus igitur et dicaius ad Dominum Deum nostruin: Deduc me, Domine, in via (ua, et ingrediar in veritate (ua; lae- leur cor meum, ut timeat nomen (uum.
ITINERARIT MENTIS IN DEUM CAP. |J..-— 395 2. In hac oratione orando illuminatur ad cogno- seendum divinae ascensionis gradus. Cum enim secun- dum. statum conditionis nostrae ipsa rerum universitas sit scala ad aseendendum in Deum; ct in rebus quae- dam sint vestigtum, quaedam $0ago (4), quaedam cor- poralia, quaedam. spiritualia, quaedam | temporaüia, quaedam aeviterna, ac. per hoc quaedam eztra nos, quaedam: £ntra. mos; ad. hoe; quod. perveniamus ad primum principium considerauduaim, «quod est. spiritualissimum et aeternum et supra nos, oportet, nos (ransire: per. vesttgtum, quod. est corporale ct temporale et extra nos, et hoc est deduci tn. vta Dei; oportet, nos intrare ad mentem nostram quae. est ago Dei aevi- terna, spiritualis ei tntra. mos, et hoe est. ingredi in veritate Dei; oportet, nos transcendere ad aeternum, spiritualissimum et supra nos, aspiciendo ad: primum principium, et hoc est laelari ín Dei nolitia el reve- rentia. Matestatis. |: 5. llaee. est. igitur vir trium. dierum. im. solitu- dine (2); haee est. triplex. illuminatio unius. diei, et prima est sicut vespera, secunda sicut. mane, tertía sicut meridies; haec respicit triplicem rerum eisten- tiam, scilicet in. materia, in intelligentía et in arte ae- terna, secundum. quam dietum est: fiat, fecit, et fa- clum est (5); liaec. etiam. respicit triplicem substan- tiam in Christo, qui est seala. nostra. scilicet corpora- lem, spiritualem et. divinam.
(*) Cfr. supra Breviloq. p. tl. c. 12, et tom. V. Collatia- nes in Hexaém. collat. 3. n. 3. seqq. (2) Exod. 3. 18: Ibimus viam trium dierum in solitudinem, . ut immolemus Domino Deo nostro.
(3) Gen.!, 3. seqq. Cfr. supra pag. 95, nota 1.
996 ITINERARI]. MENTIS IN DEUM CAP. 1.
4. secuudum hunc triplicem progressum meus nostra 1res habet aspectus priucipales. Unus est ad corporalia exteriora, secundum «uem voeatur. afi malilas seu. sensualitas; alius intra se et in se, se- eundum quem dicitur spirifus; tertius supra se, &e- eundum «quem dicitur sens. — E quibus omnibus disponere se debet ad conscendeudum in Deum, ui ipsum diligat er (ota mente, ex toto corde el ex (ota 4nima (1), in. quo consistit perfecta Legis observatio el siinul cum boc sapientia christiana.
à. Quoniam autem quilibet praedictorum 1nodo- rum geininatur, secundum quod. contingit considerare Deum ut a/pha. et omiega (2), seu in quantum contingi videre Deum in unoquoque. praedictorum modoruin ui per speculum ei ut in. speculo, seu quia una. istarum «ousiderationum liabet. comiiseeri alteri. sibi coniun- celae et. habet. considerari in. sua puritate: hinc est, quod necesse est, hos tres gradus principales ascen- gere ad senarium, 41, sicut Deus sex diebus perfecil universum mundum et in septimo requievit; sic smi &or mundus sex gradibus illuminationum sibi suece- dentium ad quietem contemplationis ordinatissiine per- ducatur. — |n euius rei figura sex. gradibus ascende- batur ad thronum Salomonis (3); Seraphiin, quae vidit Isaias, senas alas habebant; post seX dies vocavit Bo- (2) Apoc. 1, 8. — De differentia, quae est. inter. cogni- tionem. Dei per speculum creaturarum. et i4 speculo, cfr. d. Sent. d. 3. p. l. q. 8. — De senario. creationis vide supra Breviloq. Prolog. $ 2. ct p. I, c. 2.
(3) Lib. IM. Reg. 10, 19. — Subinde respicitur I3oi. 6, 2; Exod. 21$, 16. et Mauh.. 17,!, seqq. lost /n. montem Vulgata addit excelsum seorsum.
ITINERAMM. MENTIS IN DEUM CAP. 1. 991 minus Moysen de medio caliginis, et Christus post sex dies, ut dicitur in Matthaeo, duzit discipulos in. mon- tem. et transfiguratus est ante eos.
6. luxta. igitur sex gradus ascensionis in Deum sex sunt gradus polentiarum animae per quos ascen- dimus nb imis ad summa. ab exterioribus ad intimn, a temporalibus eonscendimus ad aeterna, scilicet sen- &us, imaginalio, ratio,tnlellectus, 1nlelligentia. et apex mentis seu synderesis scintilla (4). Hos gradus in no- bis habemus plantatos. per. naturam, deformatos per eulpam, reformatos per. gratiam; purgandos. per. iu- stitiam, exercendos per. scientiam, perficiendos per sa- pientiam.
7. Seeundum. enim. primam naturac. institutionem creatus fuit homo habilis ad eontemplationis quietem, et ideo posuit eum Deus in. paradiso. deliciarum (2). Sed avertens se à. vero. Iinine. ad. commntabile ho- num, incurvatus est ipse per. eulpam propriam, et to- tum genis suum per originale peccatum, quod. dupli- citer infecit humauam naturam, scilicet 29norantta inentem et. concipiscentiu. carnem; ita quod excaecatus homo et. incurvatus in. tenebris sedet et caeli. lumen non videt. nisi succurrat gratia. cum iustitia eontra concupiscentiam, et scientia cum sapientia contra. tgno- rantiam. Quod totum. fit per Iesum Christum, 2t8 fa- (!) Cfr. de Spiritu. et anima (inter opera August.), c. 10.
(3) Gen. 2, 15. — Secundum septuaginta interpretes, Vul- gata toluplalis pro deliciurum.. — De. originali peccato cfr. Breviloq. p. dil. c. 5. seq. Subinde respicitur Tob. 5, 12: Et ait Tobins: Quale gaudinm mihi crit, qui in tenebris sedeo c' lumen caeli non «ideo?
998 ITINERARII. MENTIS IN DEUM CAP. I.
ctus est nobis a. Deo sapientia. eb qusUtia et sanctificatio el redemplio (4). Qui cum sit Dei. virtus et. Dei sa- pientia, sit Verbum. incarnatum. plenum gratiae et ve- ritatis, gratiam et veritatem. fecit, gratiam scilicet caritatis infudit, quae, ein sit de corde puro. et con- scientia. bona et fide non ficta, totam. animai recti- lieat secundum triplicem. ipsius aspectum supradictum; scientiam veritatis edocti. secundum triplicem moduin Iheologiae, scilicet 3ymbolicue, propriue et. mysticae, ut per symbolicam recte. utamur seusibilibus, per pro- priam vecte utamur. intelligibilibus, per FIEGCUm rà- piamur ad. supermentales. excessus. | 8. Qui igitur vult iu. Deum ascendere necesse est, ut. vitata eulpa. deforimante naturam, naturales. poten- las supradictas exerceal ad. gratius reformantem, et hoc per oralionem; ad. iustam purificuntem et hoc in conversatione; ad. scientiam illumtnantemn, eb hoc in contemplatione. Sicut. igitur. ad. sapientiam. ncmo venit nisi per gratiam, iustitiam et scientiam; sie. ad contemplationem nou. venitur. nisi per meditationem perspicuaui, conversationem. sauctam. et orationem de- votam. Sicut igitur. gratia (undamentun i est rectitudinis voluntatis et illustrationis perspicuae rationis; sic primo orandum: est. nobis,- deinde sancte. viveudun, tertio veritatis. spectaculis: intendenduimn et. intendendo.— gru- datim ascendenduim, quousque. veniatur ad 74021em ez- celsum, ubi videatur. Deus deorum in. Sion (2).
(!) Epist. |. Cor. |, 30. Ibid. v. 94. Apostolus vocat « Christum Dei. virtutem et Dei sapientiam ».. — Subinde alle- gatur loan. 4, 14. Ibid. v. 17; Gratia et. veritas per lesum Christum facto. est, Tertius locus est |. Tim.!, à.
(2) Psalm. 83. 8: Ibunt de virtute. in. virtutem, videbitur Deus etc.
ITINERARIL MENTIS IN DEUM CAP; T. 900