nulla voluntas creata est in sub beatitudine formaliter, non poagendo regula sua; igitur queeli- tesl errare in agendo. Unde non bet sibi dimissa potest peccare. plus potest conformatum regulae, s^niidt, Secundo sic, objectum volun- dum est conformatum, in sensu tatis non solum potest esse bonum composito errare, quam potest reapparens, sed potentia potest in gula sua, et tamen voluntas ut conquodlibet contentum sub suo sub- formata, et dum est conformata rejecto. Si enim objectum sit adee- gulae, non est regula sua.
quatum, circa quodlibet ejus po- Ad secundum, potest dici quod 4 test potentia habere actum; igitur nullum bonum ex ratione sui est quaelibet voluntas creata potest non volibile, quia nuUum est ens, tendere non solum in bonum quod Deus non possit velle, et nulsimpliciter, sed in bonum appa- lum est tale, in quo voluntas alirens. qua non possit meritorie tendere.
Tmit. Tertio sic, Augustinus de Fide Unde posito quod sit aliquod boad Petrum: Quodlibet, quod est num ita apparens, quod voluntas de nihilo, potest deficere, cum creata non potest habere actum vo- LIBRI II.
lendi circa illud, cum possil illud nolle nierilorie, et nolle sit aclus voluntatis positivus, ita potest ha- bere actum voluntatis circa quod- cumque bonum, et hoc sufficit. Unde Auguslinus: Circa omne quod inlelligo possiim uti voluntate, et hoc dico volendo, vel nolendo; et sic etiam intelligetur illud Au- guslini: Quidquid anima meminit vult, hoc non esset verum, nisi ac- ciperet ibi velle pro actu positivo voluntalis, aut communis est ad velle et 7iolle.
Ad aliud, si capiatur quod om- ne quod est ex nihilo^ potest defi- cerCy hoc est tendere in nihil, sibi dimissum, concedo; et ex hoc non sequitur quod potest errare, vel peccare, quia pari ratione,cum in- tellectus sit ex nihiIo,sicut voluntas, intellectus posset deficere, hoc est, tendere in nihil, sibi dimissus,et tamen circa principia non potest Tendere ex errare; tendere igitur in nihil nonestes-non arguit quod polest errare "%^fe?*' slante sua natura. Similiter amare Deum est actus creatus, et tamen slante actu, impossibile est ipsum deficere, ita quod possit esse non rectus, dum est. Etiam ratio aequaliter concluderet quod lapis posset peccare, quia potest deficere, hoc est, tendere in nihil.
5^ Dico igitur sustinendo conclusio- Ratio ppi- nem propter hoc, quod auctoritates procon^- Sanctorum videnlur magis conclunegaUva. ^^^^ iHam partem quam oppositam, et addo rationes probabiles. Prima est talis: Omnis voluntas potest appetere commodum, quia omnis appetitns sequens apprehensionem potest hoc appetere commodum, ut apparet in irrationabilibus. Ex his arguo, omnis volunlas, in qua non necessario conjunguntur appetere \ commodum, et i^ecle appetere^ po- test appetere unum sine alio, ut commodum, et non recte; sed in nulla voluntate creata sunt ista duo necessario unita. Probatio, nam jyjj^jj^j^^; nulla voluntas ex hoc solo quod ap- ce«sario petit, est recta, nisi voluntas pri-!>«» ma; igitur omnis voluntas creata potest non recte appetere sibi commodum.
Dicunt, illud non sequitur, quia licet ex hoc solo, quod appetit, non sitvoluntas creata recta, tamen po- test creari, ut semper conformetur regulaB recla^, et ita bene est recta protunc, sicut regula, ut prius ar- gutum est.
Contra illud non instat, quia om- nisvoluntas sicut potest^ velle sibi commodum, sic potest velle eo mo- do quo esset sibi majus commodum, si inesset, qui quidem modus non est prapscriplus a Deo, ul suppo- no; sed si commodum infinitum esset sibi idem, magis esset sibi commodum quam nunc sit, el sic potest queelibet volunlas appcterc sibi summum commodum, ut sibi idem, etsic potest appetere non rec- te commodum, quia appetere sibi plus quam sit ordinatum a Deo. Et sic potest tenere prima ratio supe- rius facta, quod omnis voluntas, quae in agendo non est sua regula, neque necessario conformis regulae suae, potest in agendo errare, quia posset appetere sibi commodum se- cundum omnem modum quo posset esse sibi commodum, si ines- set.
Secunda ratio ad idem: Omnis veluntas, quee in appetendo non est NuUa^vo DIST. XXIII. QUiESTlO UNIC.
lootai ere- satiata, nec quietata, potest aliud Linata- appetere, vel non in ordine ad[illud; ^^^^^' sed omnis voluntas creata est talis naturae, quod non potest ex natura- libus esse satiata, nec quietata, quia non potest quietari, nisi in bono in- finito, ut probatum est alibi, et sic non potesl habere praesens primum bonum infinitum per naturalia sua, quia sic posset naturaliter attingere beatitudinem suam simpliciter ^ igi- turnon potest esse naturaliter quie- lata. Et ideo non potest creari ita no- bilis, quin sibi derelicla possit ten- dere in bonum apparens, volendo ipsum, etetiam deficere, ut conclu- dunt secundaratio, et tertia sub hoc intellectu, et per consequens per nullam gratiam, nec per aliquod ac- cideas sibi datum potest confirmari, quin nalura, qucB subest lali acci- denti, possit peccare. Gratia enim collata voluntati non facit impossi- bilitatem ad peccandum, quin vo- luntas, qucB est beata, in sensu di- viso possel peccare; tamen voluntas boata in sensu composito non potest peccare sic, quod suppositum sub accidente manens, possitesse unum tolum respectu peccati; sed natura, jcomado qua? subest, sibi derelicta posset nti im- perdere hoc accidens; sed Deus il- *diit 49. lud conservabit et coaget, sicut '^'^ ^* agens fortius prcBvenit debilius, quod nunquam erit in ejus potesta- te perdere boatitudinem, nec etiam peccare. * T. Adprimum principale, dico quod *^^™' Deus potest facere unum corpus, ^Qtiptie. quod non potest deordinari in motu suo deordinatione illa, quae nunc est peccatum, quia illud corpus non est eulpabile, cum non sit capax pecca- ti, etideo nonestsimile de voluntate, cum ipsa sit capax peccati. Sed sicutillud corpusest capax talis motus ordinati, sic est capax oppositae deordinationis, ut moveatur motu contrario, si Deus velit, et tunc est simile quantum ad hoc. Si tamen quilibet raotus sibi inesset, esset aeque ordinatus, sicut isle, qui modo inest. Sicutmateria, quantum est ex se, eequaliter est sub omni forma, tunc est simile, nisiimaginetur unus Angelus, sicut fingit Anselmus de Casu diaboliy quod primo esset quaedam natura, et deinde tantum daretur sibi affectio commodi sine ratione; illa voluntas non esset capax peccati, quousque daretur sibi plus, sicut accidit in phreneticis, et non habentibus usum rationis, sed impeditumperpetuo; talisvoluntas non est capax peccati cum talibus circumslantiis, nec etiam est capax actus merilorii, ideo solum debet intelligi de habente voluntatem, et simul usum rationis.
Ad aliud, dico quod si Deus face- 8. ret voluntatem, quae in primo in- Ad secun- stanti necessario tenderet in aliquod Nonnecea- bonum, igitur in quolibet instanti dereet yo- tenderet in aliquod bonum, ideo ne-Deumciar« go antecedens, quia beatitudine ap- ^*"""' prehensa non necessario tenderet volunlas in ipsam, licet non posset eam nolle positive, potest tamen eam non velle negative, ut dictum esl in fine quarti \ Et vel esto quod * y»»^e ^^ necessario tenderet in aliquod bo- lo. n. lo...^., et in 1.
num, ut ponit opmio communis ad- dist. i. q. huc non sequitur quod tenderet in quodlibet apprehensum modo debi- to, quiaadhuc posset tendere im- moderate in bonum apprehensum. Vel esto quod necessario tenderet in aliquod bonum apprehensum, et LIBRI II.
Ad tertium.
Potse duplex est.
Posse peccare non estlibertas, ex plicatur.
Videde hoc Bupra VoluDtas creata dod potest carere de se poBse peccare.
Posse pec- care quomodo per- tiueat ad liberumar- bitrium.
moderale utin bonum ullimum, ad- huc non sequitur quod tenderet in quodlibet moderate, quia non esl simile de optimo, et de aliis objec- tis, cum in primo nulla ralio mali possit inveniri, et in multis aliis possit.
Ad aliud, cum dicit Anselmus quod posse peccarej nonest pars fi- beri arbttrit^ dico quod posse potest accipi dupliciter, vel ut dicit ordi- nempotenlise ad actum, vel pro illo absoluto, quod habetrationem poten- tiae, in quo fundaretur iste ordo ad actum. Primo modo posse peccare nihil est ipsius potentiae, in qua fun- datur, nec posse bene agere, vel velle, nec posse male velle, est ali- quid libertatis, quia respectivum nihil est ipsius absoluti. Et principa- liter hoc posse, utdicit ordinem po- tentiae ad actum, est simul natura cum actu; sed potentia, in qua fun- datur ordo, est prius nalura actu; igitur illa potentia absoluta nihil est illius respectus; non tamen potest hoc fundamentum esse sine tali respectu, quia ille respectus est necessario con- sequens. Si loquamur de potentia, quae est ordo ad aclum, est ibi con- siderare duo, sicut in peccato est ac- tus, et deformitas in actu, sic est ibi potentia ad agere, et ad sic agere, et ista correspondent sibi invicem, et fundamentum dicitur esse volun- tas quantum ad vellej et ad sic velle. Loquendo igitur de libertate arbitrii absolute, et de voluntate absolute, possunt absolvi a posse peccare, quia in Deo ita est, non tamen in voluntate creata, quae est libertas, et creata libertas. Licet igilur posse peccare nihil sit liberi arbitrii abso- lute, nec voluntatis absolute, est tamen aliquid voluntatis creatae, et liberi arbitrii creati, accipiendo pos- sepvo fundamenlo; ideo non potest esse voluntas creata, quin possit fundare, actum talem qui potest de- ficere, et qui potest esse deordina- tus ideo liberum arbitrium creatum non est nisi sit illa potentia, quee potestesse fundamentum potentise, quaedicit ordinem ad actum.
Ad aliud, dictum est prius, quod 10. gratia non tribuit volunlati impecca- ^*\,J|2"* bilitatem, quin illud quod subest gratiae, sit peccabile, licet non totum, voluntas ut sub gratia. Vel esto quod gratia posset conferre, quando est consummata, voluntati, quae subest impeccabilitatem, ut ponitur com- muniter, adhuc non sequitur quod potest creari una creatura, ubi ista suntidem unitive, quae sit impecca- bilis per naturam. Quia quando Q^iare vo aliquaduo sunt distmcta realiter se-graUa no cundum rationes formales, ita quod se jden unum illorum sit susceptivum, el alius actus ejus, non potest unum fieri aliud uuitive, nisi susceptivum fuerit infinitum, cujusmodi est solus Deus, quia quantumcumque ex- tenditur illud susceptivum in per- fectionibus, dum manet fundamen- tum, semper est perfectibile a ma- jori actu; igitur quantumcumque creatura rationalis intenderetur in perfectione, semper esset perfec- tibilis majori gratia, et tanto major in eo esset deformitas, si •eam non haberet, quam esset in alio, quod non esset natum tantam perfectio- nem habere; ideo cum charitas et suum susceptivum sint distincta se- cundum suas rationes formales, et realiter, solum potest concludi quod si est charitas in Deo, est sibi ea- DIST. XIII. QUiESTIO UNIC.
Ad Deas fM)ie«t crc" ari per- fectiooem erettQram perfectifsi' mi ereata.
II.
CiQtradi©- tio est ali- qiivl addi Mipreaio.
dem unitive, non aiitem in aliquo finito.
Et cum dicitur, si fieret una crea- tura, qua3 haberet perfectionem vo- luntalis, et illam perfectionem gra- lia3, adhuc non esset infinita ex dua- bus perfectionibus finitis; igitur posset fieri a Deo.
Dico hic, sicut ad rationem, qua probatur quod perfectissima creatu- ra, qucB posset esse, posset adhuc esse perfectior creata, quia similis ratio est, si adderetur aliquis gradus perfectionis perfectissimaB creaturse qucB possetesse, adhuc non efficere- turinfinita, et tamen non manifes- tum est quod non propter hoc est concedendum quod Deus posset creare perfectiorem creaturam per- fectissima, quee posset esse, quan- quam posset creare forte perfectio- rem perfectissima, quse modo est. Similiter per eumdem modum ar- guendi posset probari, quod data al- bedine in supremo gradu, qui possit esse in natura albedinis, quodadhuc posset esse albedo perfeclior, quia uno gradu addito albedini in supre- mo gradu, adhucilla non esset infi- nitae perfectionis; igitur adhucesset limitata,et posset contineri in genere.
Dico tamen quod si addatur gra- dus albedinis albedini in supremo gradu, est manifesta contradictio, et ideo non omnis gi'atia est compos- sibilis, quae posset fingi per intel- lectum verum vel falsum. Sic dico quod saltem aliqua creatura supre- nie perfecta est possibilis esse, etsi forte non sit modo facta, ita quod esset contradictio quod ex aliquo gradu supperaddito, et illa perfec- tione tota fiat ens creatum, neque est aliquod ens unitive continens ista, nisi solus Deus. Nec in pro- posito propter incompossibilitatem provenit, quod non possit creari creatura unitive conlinens volunta. tem creatam et gratiam, sed propter infinitatem, quae resultaret, si ex his possit fieri unum creatum, in quo unum esset aliud unitive.
Ad aliud, cum dicitur, potesi fa- ^^^ Q"^'^- cere voluntatem impeccabilem m voiuntas primo nunc r Dico quod non, quia impecca- si esset impeccabilis in primo nuncy primo *?n. propter motum naturalem rectissi- *^*°*** mum, cum motus naturalis volun- tatis sit semper eeque intensus, ma- nente natura, esset impeccabilis in quolibet nunCy dum maneret. Et cum probatur, dico quod ista incli- nalio naturalis, quia voluntas appe- tit commodum, non est actus eli- citus, ideo semper tendit sequaliter in bonum commodum, nisi aliunde reguletur. Nunc autem nullus actus elicitus voluntatis dicitur naturalis, nisi quia esl conformis appetitui na- turali et inclinationi, quae non est actus elicitus; ideo quilibet elicitus quantumcumque sit conformis in- clinationi naturali, et propter hoc posset dici naturalis, est tamen me- re liber.
Similiter concedentes antecedens, vide auppa negarent consequentiam, quia non njca num' esl similis de primo instanti, et *' ®^ ** quolibet posteriori. Dicunt enim quod quilibet actus, qui est rei in primo instanti productionis, est im- mediate a producente; et ideo di- cunt quod in primo instanti non potest peccare, nisi redundaret in Deum. Sed in instantibus posterio- ribus potest elicere actum bonum et malum a se cum influentia gene rali.
LIBRI II.
DisrmcTio XXIV.
QU^STIO UNICA.
Utrum portio superior sit diversa po- te?itia a portione inferiori?
. Circa distinclionem vigesimam Argument. qi^artam Magisler determinat de primum. adjuloriis ad resistendum, ponens quamdam distinclionem animae po- tentiarum, quaeritur unum, utrum portio superior sit potentia dislincta a portione inferiori? Quod sic, quia secundum Augustinum 12. de Trinit. 4. imago est in superiori portione, in inferiori non est; sed non potest simul esse, et non esse in eodem; igitur est alia potentia. Item, potenticB distinguunlur per objecta 1. de Anima, text. 33. sed objectum superioris portionis est aeternum, objectum inferioris por- tionis est temporale; igilur islae potentia3 distinguuntur.
contra. Oppositum, Augustinus ubi supra in principio capituli, non dicimus eas disti?ictaSy nisi tantum penes of- ficia gemi?iamus.
SCHOLIUM.
Portionem Duperiorem esse unam et eamdem. llla respicit aelerna, h»c temporMlia.
2. Respondeo, quod ista quaestio potest habere duplicem intellectum; Dupiex m- quorum unus est ille, quod portio quffistio- superior sit tantum una potentia, et similiter inferior sittantum una. Et tunc est quaerere, utrum una sit eadem potenlia cum alia? Alius in- tellectus quaestionis est iste, quod accipiendo aliquam potentiam in portione superiori ut intellectivam, et similem in portione inferiori, sci- licet intellectivam, et sic de volun- tate et memoria, et tunc quaerere- tur, utrum sint distinctae potentiae; et utrum intellectus, prout est in portione superiori et inferiori, sit eadem potentia, aut diversae.
Dico autem quod primus intellec- in ntraque tus est falsus, scilicet quod tantum saotpiures est una potentia, quia in neutra^^^^"'*^' portione est una tantum potentia, imo in utraque portione sunt di- versae potentiae, nam secundum Au- gustinum H. de Trinit. cap. 4. Portio superior est respectu 3ete?mo- 7iimy respeclu quorum est memoria, intelligentia et voluntas, quae non sunt una potentia. Unde Augustinus in illa superiori portione ponit prae- cipue imaginem Trinitatis, quae non est nisi quantum ad istas potentias; quod non esset verum, nisi respectu aeternorum in illa essent ista tria; ergo superior non est tanlum una potentia.
Item, in Deo est memoria paterna, 3. quae est principium productionis in di^ioia Filii, quae est notitia genita, et per potenu^* DIST. XXIV. QUiESTIO UNIC.
consequens ibi est intelligentia, et eliam in Deo est voluntas, quae est principium produclionis Spirilus sancti; unde in Deo ita sunt princi- pia productiva personarum dislin- ctarum realiter. Et ist» poten- liae, ut sunt principium producendi personas, non sunt distincla^ ex creatis, quia impossibile est perso- nas divinas, quae secundum se sim- pliciter sunt necessaricE, dependere quantum ad aliquid a creatis, quae sunt possibile esse; ergo illcB poten- tiae respiciunt divinam essentiam, quae scilicet eeterna est; ergo res- pectu seternorum sunt illae potentiae distinctcB; ergo portio superior, quae est respectu aeternorum, non est tantum una potentia. simiiaer Edem modo dicendum est de poriDr iii por- tione inieriori, quod non est una poferiori. tentia tantum, cum ipsa sit mtellectuset voluntas, et memoria, respectu objecti temporalis,quia respeclu talis objecti anima est aliquando in habitu scientise alicujus conclusionis vera^, et hoc respicit memoriam; aliquando est in actu et respectu inlelligendi illud, et hoc respicit intelleclum. Ex hoc autem quod actu inlelligit, sequitur volitum in volunlate. Cum ista Iria non possint esse una potentia, portio inferior non erit una potentia.
4. Secundum hoc dicendum est quod iit»poriio- non distinguitur portio superior et "disun" inferiorper hoc, quod superior est i««°s;^ lanlum contemplativa, sive specu- I*'^^?!™ lativa, et alia est practica; imo tam ecundum ertinet ad sla enim continet am, sed etiam amorem, ut patet per ipsura ibidem. Sic ergo dico quod portio superior, qua3 intendit circa aeterna consulenda, sive conlemplanda, et inferior circa temporalia dispo- nenda, neutra est una potentia in se. In utroque enim ponit Augustinus Trinitatem, sed in siiperiori proprie ponit irnaginem.
Quartum adsecundumintellectum quaestionis, dico quod comparando partes Trinitatis in portione supe- riori partibus in portione inferiori, non sunl aliae potentiae, ut acci- piendo memoriam et intelligentiam inter se non possunt esse alia po- tentia in superiori et inferiori por- tione. Quod probatur primo ex actu, nam secundum Augustinum ubi supruj portio superior intendit regulis aeternis contemplandis; in- ferior vero temporalibus agendis, secundum regulaseternas. Unde su- perior portio intendit frui primo, a quo inferior recipit regulam agendo- rum.
Ex hoc arguitur, eadem potentia cognoscit principium et conclusio- nem, qucB sequitur ex principio, alioquin nulla potentia cognosceret, cum non cognoscatur per se con- clusio, nisi ex collatione ad princi- pium, sicut arguit Aristoteles 2. de Auima^iext. 146. de desensucom- mnniy quod si una potentia non co- gnosceret sensibilia diversorum sen- suum, nulla potentia cognosceret difTerentiam illorum. Nunc autem intellectus proul est portio inferior cognoscit conclusionem de agibili temporali, cujus principium et regu- lam aeternam cognoscit portio supe- rior, scilicet quod praecepta Dei ex charitatc sunt implenda, vel aliquid 8 Eodem eet potenlia io portiooe euperiori et mferio- ri.
Probalur primo.
Eadem potentia cogooscit priucipium et conchi- Biooera.
LIBRI II.
DISTINCTIO XXIV.
i.
QUiESTlO UNICA.
Vtrum portio superior sit diversa po- tentia a portione inferiori?
Circa distinclionein vigesimam Argument. Quartam Magister determinat de primum. adjutoriis ad resistendum, ponens quamdam distinclionem animae po- tentiarum, quaerilur unum, utrum portio superior sit poleutia dislincta a portione inferiori? Quod sic, quia secundum Auguslinum 12. de Trinit. 4. imago est in superiori porlione, in inferiori non est; sed non potesl simul esse, et non esse in eodem; igitur est alia potenlia.
Item, potenticB distinguuntur per objecta 1. de Anima, text. 33. sed objectum superioris portionis est cBternum, objectum inferioris por- tionis est temporale; igitur istfle potentiae distinguuntur.
Oppositum, Augustinus ubisupra in principio capituli, non dicimus eas distinctasj nisi tantum penes of- ficia yeminamus.
SCHOLIUM.
Portionem Buperiorem esse unam et eamdem. llla respicit aelerna, h»c temporMlia.
Respondeo, quod ista queestio Cootra.
potest habere duplicem intellectum; Dupiex inquorum unus est ille, quod portio quaeetio- superior sit tantum una potentia, et similiter inferior sittantum una. Et tunc est quaerere, utrum una sit eadem potentia cum alia? Alius in- tellectus queestionis est iste, quod accipiendo aliquam potenliam in portione superiori ut intellectivam, et similem in portione inferiori, sci- licet intellectivara, et sic de volun- tate et memoria, et tunc quaerere- tur, utrum sint dislinctae potentiee; et utrum intellectus, prout est in portione superiori et inferiori, sit eadem potentia, aut diversae.
Dico autem quod primus intellec-in otraque tus est falsus, scilicet quod tantum suntpiures est una potentia, quia in neutra portione est una tantum potentia, imo in utraque portione sunt di- versae potentiae, nam secundum Au- gustinum 11. de Trinit. cap. 4. Portio superior est respcctu seterno- rum^ respectu quorum est memoria, intelligentia et voluntas, quoe non sunt una potentia. Unde Augustinus in illa superiori portione ponit prse- cipue imaginem Trinitatis, quae non est nisi quantum ad istas potentias; quod non esset verum, nisi respectu aeternorum in illa essent ista tria; ergo superior non est tantum una potentia.
Item, in Deo est memoria paterna, 3. quae est principium productionis in difinis Filii, quae est notitia genita, et per potenii».
DIST. XXIV. QUiESTIO UNIC.
consequens ibi est intelligentia, et eliam in Deo est voluntas, quae est principium produclionis Spirilus sancli; undein Deo ita sunt princi- pia productiva personarum distin- ctarum realiter. Et ist» poten- ticE, ut sunt principium producendi personas, non sunt distinctcje ex creatis, quia impossibile est perso- nas divinas, quae secundum se sim- pliciter sunt necessaricE, dependere quantum ad aliquid a creatis, quae sunt possibile esse; ergo illae poten- tiae respiciunt divinam essentiam, (iua3 scilicet aeterna est; ergo res- pectu aeternorum sunt illae potentiae distincta3; ergo portio superior, quse est respectu aeternorum, non est tantum una potenlia. Simiiiier Edcm modo diccudum est de porinr m por- tioue infenori, quod non est una po- feriori." teutia tautum, cum ipsa sit intellec- tusetvoluntas, et memoria, respectu objecti temporalis, quia respectu talis objecti anima est aliquando in ha- bitu scientiae alicujus conclusionis verae, et hoc respicit memoriam; aliquando est in actu et respcctu in- lelligendiillud, et hoc respicit intel- lectum. Ex hoc autem quod actu in- telligit, sequitur volitum in volun- tate. Cum ista tria non possint esse una potentia, portio inferior non erit una potentia. 4. Secundum hoc dicendum est quod uiffiportio- non distinguitur porlio superior et disiiD- inferior per hoc, quod supenor est i^iue^Bpl tanlum contemplativa, sive specuet prw^m" lativa, ct alia est practica; imo tam speculatio quam praxis secundum Augustinum ubi supra^ pertinetad portionem superiorem. Ista enim contemplatio non tantum continet in se speculationem puram, sed ToM. xxui eliam amorem, ut patet per ipsura ibidem. Sic ergo dico quod portio superior, quae intendit circa aeterna consulenda, sive conlemplanda, et inferior circa temporalia dispo- nenda, neutra est una potentiain se. In utroque enim ponit Augustinus Trinitatem, sed in superiori proprie ponit imaginem.
Quartum adsecundumintellectum quaestionis, dico quod comparando partes Trinitatis in portione supe- riori partibus in portione inferiori, non sunt aliae potentiae, ut acci- piendo memoriam et intelligentiam inter se non possunt esse alia po- tentia in superiori et inferiori por- tione. Quod probatur primo ex actu, nam secundum Augustinum ubi supruy portio superior intendit regulis aeternis contemplandis; in- ferior vero temporalibus agendis, secundum regulaaeternas. Unde su- perior portio intendit frui primo, a quo inferior recipit regulam agendo- rum.
Ex hoc arguitur, eadem potentia cognoscit principium et conclusio- nem, quae sequitur ex principio, alioquin nulla potentia cognosceret, cum non cognoscatur per se con- clusio, nisi ex collatione ad princi- pium, sicut arguit Aristoteles 2. de Anima, iexL 146.de desensucom' muni, quod si una potentia non co- gnosceret sensibilia diversorum sen- suum, nulla polentia cognosceret dilTerentiam illorum. Nunc autem intellectus prout est portio inferior cognoscit conclusionem de agibili temporali, cujus principium et regu- lam aeternam cognoscit portio supe- rior, scilicet quod praecepta Dei ex charitatc sunt implenda, vel aliquid 8 Eodeoi eet potealla io portioDe Buperiori et mferio- ri.
Probalur primo.
Eadem poteDtia co- ^DOSCit priucipium et coDclu- BioDem.
L1BHI II.
Probatur ftecundo.
Beatiiudo est respec tu utriusque por- liODis.
6.
Prohatur lcrlio.
DistiDctio io po»le- riori doq iDrerteam- dem iD pri- ori. Idem est habiluB tale; ergo est una potentia intellec- tiva portio superior, quae est res- peclu principii, et portio inferior, quae est respectu conclusionis.
Ilem, secundo probo idem ex actu speciali, scilicet beatitudine, nam beatitudo non consistit nisi in ope- ratione potentiae unius secundum eamdem rationem nam elsi beati- tudo sit simul in inlellectu et volun- tate, lamen non potest esse in dua- bus potentiis intellectivis, vel in duabus volitivis; imo necessario ac- tus unicus unius rationis tantum est in una potentia, quia beatitudo se- cundum Philosophos, et secundum omnes, est optimum hominis, ideo tantum in una virtute consistit unius rationis. Beatitudo autem est portionis superioris rationis, ut ma- nifestum est, et similiter est portio- nis inferioris rationis, quia est illius potentiee, quae est principium me- rendi, cum pra^mium correspondeat merito; potentia vero inferioris porlionis est principium merendi, ut illa, qucB elicit actus meritorios circa proximum, etalia temporalia; hujusmodi est tota porlio rationis inferioris; ergo potentia inlellectiva in superiori et inferiori portione est unius rationis, et similiter potentia volitiva utrobique erit ejusdem ra- tionis.