d. 7. et2. se, hoc est falsum secundum mul- d 3. q. 10. jQg^ dicenles quod species inlelligi- bilis movet inlellectum, etobjectum cognitum volunlatem; et tunc di- cunt movens et motum esse indis- tincta subjectOj et tamen negant • idem esse principium agendi et re- cipiendi, tamen concedo in proposi- to, quod idem movet se, et est in actu et in potentia.
Et cum dicitur, passum est tale in potentia, quale agens in actu, dico quod hoc est verum in actione uni- voca, et impossibile est quod idem sit in actu ens formaliter tale, et in potentia ante actum formaliter tale; tamen in actione aequivoca nunquam oportet hoc esse verum, quia ibi agens oportet esse nobilius, et virtualiter tale. uaum aii- Et si capiatur quod nihil idem ili^aau^^et* potest esse simul in potentia ad poieniia. aliud, ct actu habere eminenter, dico quod istud est falsum, quia ut in pluribus natura habet princi- pium activum ad iliud, cujus est capax, etsi non semper, ideo na- turadedit eidem, quod potest reci- pere augmentativam potentiam, ac- livam et nutritivam, et nobilissima forma ut intellectiva habet potentias activassuse perfectionis accidentalis, ut in pluribus, respectu cujus est susceptiva. Et quia non potest in talibus dare potentiam activam et passivam in diversitate subjecti, cum potentiae sint non organicse, ideo non distinguuntur subjecto; ideo quamquam in corporibus alia sit pars mota, et alia movens orga- nice,quia corpora habenttalem dis- tinctionem, tamen in non organico eruntistae potentiae unitive, et sine distinctione subjecti.
Ne tamen fiat aequivocatio de n. hoc y ocahulo pole7iliay dico quod lo- idemsiajui quendo de actu et potentia uno mo- viriuair.^^fe" do, quodlibet praeter Deum potest *"fSrm\7i!* dividi per actum et potentiam, ita quod prius est in potentia quam in actu. Loquendo tamen de ente in potentia alicujus perfectionis, quam debet recipere, quod tamen est ens simpliciter, nihii prohibet ipsum esse simul in actu virtuali, et in po- tentia formali ad perfectionem ta- lem, quam debet recipere. Nec est illud oppositum principio Melaphy- sicali, quia principia Metaphysicalia sunt notissima; igitur notis terminis statim sunt nota, et multis non oc- currit hoc principium notis termi- nis, imo apparet eis, quod est fal- sum; ideo accipiendo potentiam pro principio passivo receptivo actus, etactum, ut distinguitur contra ens in potentia, secundum quod res di- citurin potentia, quamdiu non ha- bet esse extra causam suam, plane petitur quod deberet probari, et cum hoc, assumptum est falsum, quia substantia est nobilior accidente, et nobilitati suae non repugnat posse recipere accidens, nec etiam repu- gnat enti perfecto efficere; igitur non repugnat sibi, quin illud effice- ret in se propter perfectionem suam.
Dicunt, saltem agens est virtuali- ter tale, quale est suus effectus, et tamen potestesse in potentia recep- tiva per se ad talem effectum;igitur habens aliquid modo eminenti esset in potentia ad habendum illud mo- do minus eminenti. Consequens est falsum, quia sic Sol, qui est virtua- liter calidus, esset in potentia ut esset formaliter calidus, et simi- DIST. XXV. QUiESTIO UNIC.
Qaaodo ba< bens ali- quid emi- Deoter po- lett habe- re illod rormaliter.
Quare Sol ooD est formaliter calidot.
liter Deus posset esse formaliter tale quale est virtualiter, et per consequens posset esse formaliter asinus.
Dico quod hoc est sumere non causam ut causam, quia aliquando in eadem re sunt diversse proprietates, ettunc quando aliquidcompetit sibi ralione unius proprietatis, probatur inesse illi ratione allerius proprie- tatis; quia videtur quod in hoc ente consequitur talis effectus, quia ha- bettalem proprietatem, et infertur quod ubicumque illa proprietas re- peritur, debeat sequi talis effectus. Sic in proposito in quibusdam exemplis, assumptum est verum, quod habensaliquidmodoeminenti, non estin potentia ad habendum il- lud modo minus eminenti, tamen universaliter sumpta est propositio falsa, quia in multis praehabens ali- quid modo eminentiori, ut virtuali- ter, esl in potentia ad habendum illud formaliter. Nec est hsec causa in Sole, quare non potest esse cali- dus formaliter, ex hoc quod sit cali- dus virtualiter, quia si hoc esset causa pra3cisa, cum Saturnus non sit calidus virtualiter, nec etiam Luna, sequeretur quod uterque pos- set esse calidus formaliter. Alia igi- lur est causaquare Sol non est re- ceptivus caloris formaliter, quia caliditas est qualitas, quse non est receptibilis, nisi in re corruptibili, ideo ignis, quantum est ex parte sui, est receptivus caloris formaliter, cujus est effectivus sicut aqua, esto quod calefiat, sibi dimissa redit ad frigidilatem a se, ita quod est affectiva ejusdem frigiditatis, et recepti- vaejusdem, secundum aliquem gra- dum. Sic, esto quod ignis posset remitti in calore, sibi dimissus effi- citin se calorem formaliter, ettamen passum prceexistit tale virlualiter.
Similiter, exemplum de Deo sin- 13. gulare est, quia Deus habet omnem perfectionem modo infinito, et talis modus excludit omnem componibi- litatem. Non igitur est hoc solum, quia praehabel aliquid virtualiter, quod non potest suscipere illud for- maliter, quia nunquam impedit, quantum est ex se, quando praiha- bet talem qualitatem limitate. Unde subjectum habet virtualiter et emi- nenter propriam passionem effecti- ve, et tamen potest esse tale forma- liter. Et hoc est de intenfione Aristo- telis 7. Metaph. text. 32. Ad hoc quod generelur substanlia, necesse est quod prseexistat substantia in actu; non autem ad hoc quod gene- retur quantum, vel quale, est ne- cesse quod prseexistat tale in actu, sed sufficit quod praeexistat in po- tentia virtuali.
Ad aliud, cum dicitur materia etAdsecuo- efficiens non coincidunt in idem nu- Goff^di. mero, dicitur ' quod in voluntate • Heoric.
possumus duo considerare, vel in- 11. rejici- quantum esf appetitus; vel inquan- *^* tum liber. Inquantum appetitus> recipit, inquantum liber, efficit.
Sed illud non valet, quia proxima ratio constituendi speciem, ut diffe- rentia ultima, est proxima ratio re- cipiendi propriam passionem; non enim recipit homo risibilitatem ra- tione animalis, sed ratione, qua ra- tionalis esl. Et per istam responsio- nem a^qualiter posset sustineri quod queelibet species posset agere in se, ita bene non libera sicut libe- ra, et ratione materialis vel generis, possit recipere, et ratione differen- LIBIU 11.
LIBIU 11.
Aquare- tis3 vel forma3 possil effic^re. Et ad"frigiV.^ manifestum esl quod cum aqua re- agR^ei pa* ^'' ^^ propriam naluralilalem, tota utur. aqua agil, et tota aqua paritur; forma enim non agit in materiam suam. 14. Prseterea, ille Doctor alibi dicit quod genus et diflerentia differunt per intentiones, et dicit quod diffe- rentia intentionis non arguit quod sit res alia; igitur ipse habet con- cedere quod voluntas cum recipit inquantum appetitus, et efficit in- quantum libera, ratione ejusdem realitatis primo agit et patitur. Ideo concedo quod per eamdem realita- tem primo est voluntas receptiva, activa et effectiva; nec per aliam rationem realem elicit et recipit, sed solum per aliam rationem causatam ab inlellectu nostro. Aristoteles ve- ro 2. Physic text. 68. loquitur de materia transmutationis realis, qua^ est materia alia, quam sit subjec- tum, quod coincidit in efficiente, quod dicitur proprie efficiens dis- tinctum contra agens, sic enim effi* ciens transit in materiam extrinse- cam, sicut omnis factio; non autem sic aclio. Ad ter- ^d aliud, concedo quod relationes tiam.
Quaereia- rcales Dossunt essG in eodem simul lespossuDt realiter sed quaedam sunt relaliones dem. reales; quse habent dependentiam essenlialem, ut causa et causatum; alicB sunt originis, quse non habent dependentiam inter se, ut pater et filius; aliae habent dependentiam tantum accidentalem, motum enim secundum id quod est, non depen- det a movente, inquantum tale, sed solum quantum ad aliquod acciden- ^e hoc 1. tale, quod recipit per motum. Lo- quendo igitur de relativis, primo modo, dico quod lalia relaliva non possunt essein eodem numero, quia in nulla una natura, sicut patet in divinis; loquendo de relativis se- cundo modo, ipsa bene compatiun- tur se in eadem natura, sed non in eadem persona. Si igitur talia op- posita relativa, ut causa et causa- tum, pater et filius possunt esse eadem res, loquendo de eo quod subest respectibus, idem esset reci- piens esse a se. Tertio modo non sunt repugnantia in eodem, quia inter ipsa est tantum dependentia accidentalis; idem enim potest ac- cipcre perfectionem accidentalem a se.
Dices, relativa tertio modo sunt wem de- opposita, dico quod ipsa denomina- se^acci-*...£ •!• •* deDtaliter.
tive accepta non sunt simpliciter opposita, ideo eadem res simplex ratione ejusdem realitatis primo posset esse movens et motum; sed accepta in abstracto sunt opposita, et ideo nunquam activa motio est passiva; sed non repugnat quinpos- sint esse siinul in eodem, sicut repugnant albedo et nigredo.
Ad aliud, sustinendo quod quam- 15. quam voluntas sit activa, tamen in- ^d quartellectio est sine qua non. vel ob-inteiieciio jectum, quamquam nihil agat, sicut qua dod ponunt alii quod intellectio nonest^^* sine phantasmate actu, e( illud facit ordo naturalis potentiarum.
Et cum dicitur contra, quod tunc Uude coo- pari ratione posset dici quod lignum ^igDmn agit in se, praesente igne, et quando ^hlxii^' deficit illud sine quo non^ ut ignis, ^roximal lignum non comburit, dicitur quod *°- non est simile, quia apparet quod ignis approximatus huic ligno, et illi aequaliter disposito, semper uni- formiler comburitur lignum; sed DIST. XXV. QUyESTlO UNIC.
objecto uniformiler disposito non semper aequaliter vult volunlas, ideo manifestum est quod illud non potest esse a ligno, sicut ex alia parle a voluntate.
Sed illa responsio non sufficit, quia adhuc adversarius posset hoc salvare, dicendo quod lignum sem- per uniformiler comburit se appro- ximato illo uniformiter sine quo non; et vohintas non aequaliter effi- cit actum in se praesente objecto, quialignum agit naturaliter, et vo- luntas libere; ideo ista est cautela, quia homo de opponente facit se respondentem.
Dico igitur quod oportet patiens ab alio pati, et ubi non potest ab alio pati, sequitur quod patitur a se; sed voluntas non patitur in actu suo ab alio creato a se, quia velle est in potestate volentis, sed agens extrinsecum non est in potestate volentis.
Aiiqaid Dices, eCTectus non dependet nisi ^ad^eSec- a causis prioribus, ut materia effi- *"^n^?t* ciente, quantum ad fieri; igitur si causaejuB. ^j^j^^j^^ uon sit aclivum, nec est materia actus volendi; igitur non dependet ab objecto; igitur semper erit in actu, sicul sensus semper sentiret, si esset activus.
Dico quod necessario est aliqua prioritas naturee, quae non est prio- ritas causae respectu elTectus, quia secundum sic arguentes, inlellectio est necessario prius natura volilio- ne, et tamen non in aliquo genere causae; igitur tale sine quo non, necessario praeexigitur; et non sufficiunt causae per se ad fieriy ul activa et passiva. Istam prioritatem oportet ponere, propter ordinem potentiarum, et tamen potentia inferiornon estcausa superioris. Unde phantasiatio non est causa totalis inlellectionis, et tamen necessario estprius in nobis, ut plurimum, et maxime secundum istum Doctorem, qui ponit quod agens et patiens sunt distincta subjecto, oportet po- nere prius volitione aliquid in parte intellectiva, ul intellectionem, quae tamen per eum, nullo modo est causa voluntatis.
Dico igitur quod quando unus 16. efifectus est posterior alio effectu, et neuter habet rationem causae res- pectu alterius, posterior effectus habet dependentiam ad causam propriam, et ad effectum priorem, tanquam ad sine quo non. Unde to- tus radius est immediate a Sole im- mediatione causae, et tamen non potest fieri pars remotior a Sole, nisi prius natura fiat pars prior. Proprie igitur loquendo de depen- dentia effectus ad illud, quod dat sibi essey effectus tantum dependet ex causis per se; loquendo tamen de illo ad quod dependet tanquam necessario praeexactum, dependet ad illud tanquam ad aliquid sine quo non.
Et cum dicit Aristoteles quod sen- Senflu» si sus semper sentiret, dico quod ve- ▼ussemper rum est, quia licet effectus posterior ^ponltun^" via generationis, dependeat a priori, nunquam tamen e contra. Sensus autem exterior est prius in aclu suo via generalionis, vel origine, quam potentia interior; ideo licet sensus semper esset in actu suo, non sic esset intellectusquamquam; esset activus, quia adhuc non po- test exire in actum sine actibus prioribus origine,quos praesupponit. Nec propter hoc esset dicendum 126 LIBRI II.
Nunquam quod quodlibet esset activura non sic aliqua alia causa creala.
Tgoobiif-' in se, et tantum deficit sine Similiter lignum, si posset combumaarfesta?^^ ^^^^^ quia, ut vult Arislote- rere se, ageret in se actione unineceMiia. j^g^ 2. de Gencr. Natura semper voca; et dictum est prius quod hoc ayit^ quod melius esl; sicut igitur est universaliter impossibile, nihil nunquam est ' ponenda pluralitas enim agit in se aclione nisi aequisine necessitate, sic nunquam est voca, et talis actio magis facta natura ignobilitanda sine necessi- nihil subjicit a substantia. Nullum tate. Sed perfectius est aliquid, si enim agens actione aequivoca corest in potentia receptiva alicujus rumpit substantiam suam per acperfectionis, si habeat potentiam tionem magis factam. Nunc autem aclivam respectu ejusdem, ideo na- si lignum combureret se, tandem tura supplevit defectum, ut fre- totam substantiam corrumperet. quenter, ubi potuit. Gum igitur Dices, actus primus perfecte po- ig.
existens in actu primo perfecte, et test esse sufficiens ad causandum tantum in potentia accidentali ad actum secundum in alio, non auactum secundum, non eget agente tem in se.
extrinseco, ad hoc quod exeat de Gontra, existens in actu primo potentia ad actum, ut patel oclavo non eget alio agente ad hoc quod Physicorum, et secundo de Anima, exeat ab olio in actum. Galor igitur illud est nobilitas naturalis. est, quo agens agit, et illud quo 17. Ideo dico universaliter, quod vel sccundum quod, reducitur ad omne existens in actu primo per- rationem principii activi, 5. Metafecte, sufficit ad hoc quod exeat in phys. text. 2. et 3. Ad idem geactum secundum, nisi possit mani- nus ars et aedificator reducuntur; feste probari quod aliud ad hoc re- igitur non solum est ibi actio tranquiratur, sicut manifesle patet quod siens, sed oportet ibi esse actionem visus non sufficit existens in actu de genere Actionis ad aliquem terprimo, ad hoc quod exeat ex se in minum, cujusmodi est operatio, actum secundum, quia ut patet, in quse erit actio immanens, quia illud tenebris non videmus. Rationabile exire ab otio in actum non causatur igitur est quod voluntas, quse est in alio; igitur sicut causat aliquid nobilissima perfectio, existens actu in alio, sic potest actus primus ali- primo, possit exire in aclum secun- -quem actum secundum causare in dum, et nulla habitudo, vel conse- se.
quentia est, si voluntas est suffi- Ad aliud, cum dicitur, volunlas MtaWq' ciens ad faciendum se in actu se- esset nobilior voluntate mlente^ di- frejL^vo*/" cundo; igilur lignum, quod est in co quod voluntas volens est unum fecuorvo-* potentia ad actum primum caloris, compositum, quod est ens per acci- voientc^ potesl causare in se aclum primum dens, et inquantum produclum acet secundum. cipitur ut sub termino formali, et Nihii agit Prajtcr haec, omnis indifTerentia sic concedo quod nobilius sit votioneu^nr. iu actibus potcst rcduci ad volunta- lunlas, quam voluntas ut volens, ^^^* tem, quasi ad causam illimitalam, hoc est, ut terminus formalis, non DIST. XXV. UUiESTlO UNIC.
RespoDdet quibusdam ari^umen- U» Hen- Caasa pcr aecidens quaodoqae priorcausa per ee.
tanien acccipiendo totum, cujus pars nobilior praBSupponatur, quia illa pars non producitur, et ideo sub illo inlelleclu non esset effi- ciens omne nobilius effectu per ac- cidens. Exemplum ad hoc: Esto quod aliqua qualitas solum adveniat substantiae, ut lumen, si conserva- retur per se, posset alterare sub- stantiam; totum illud generatum est nobilius ratione accidentis. Sed quod prsesupponitur non est igno- bilius, puta substantia. Quomodo autem agens est praeslantius passio, dictum est prius, quia ignobilius est eo, quod passum est in actione a^quivoca.
SCIIOLIUM IV.
Sjlvuntur duo argumenta pro opinione Hen- rici positanum. 5.
Ad primum pro secunda opinio- ne, cum dicitur quod balneum in anima movet ut efficiens, si susli- neatur quod objectum movet effec- tive, licet non sit causa totalis, tunc potest sustineri quod balneum mo- vet ut efficiens extra, ut finis. Sus- tinendo tamen quod sit tantum sine quo noriy et nullo modo movens elTective, tunc oportet glossare, quod non movet effective per se, sed per accidens.
Dices, causa per se est prior cau- sa per accidens; sed ista est prima causa, quia prius origine oportet objectum esse prsesens, quam mo- velur polenlia ad objectum.
Dico quod omnis causa per se est prior causa pcr accidens, vel natura, vel perfectione. Non autem semper origine prior, quia prius origine est amotio prohibentis, qukm motus gravis deorsum, ta- meti ipsummet est prius, sed non prius movet se, quam amoveatur prohibens. Nunc autem modo non oportet quod causa respectu ejus- dem finis, semper praecedat cau- sam per accidens, sed sufficit quod respectu alterius finis, ut foditio est causa per accidens inventionis thesauri, et non praecessit actio per se inventionem, nisi propter alium finem. Ad aliud cum dicitur, appetitus Appetitus...,. seQsitivuB sensitivus movetur a suo appeli- ducitur. bili, igitur intellectivus a suo, dico?D°eifecii-' quod oppositum sequitur ex hoc ^"* ^^^^^' quod unus est liber, et alius non, quia secundum Damascenum, lib. 2. cap. 22. et 23. 43. appelilus sen- sitimis ducitur, et non ducit; scd intellectivus ducit, et non ducitur.
SCHOLIUM V.
Ex dictis resolvitur, nihil aliud a voluntate esse causam totalem volitionis. Addit quod alias sequeretur nihil conlingenter evenire.
Dico igitur ad quaestionem, quod nihil creatum aliud a voluntate est causa totalis actus volendi in vo- luntate, quia aliquid evenit contin- genter in rebus, hoc est, evitabili- ter (sic loquitur Aristoteles in lib. 1. Perihermen. cap. ultimo: Neces- sario eve?iire,hoc est inemtabililer); illud igitur quod contingenter eve- nit, ita evenit, quod tunc posset non evenire in sensu diviso. Qua^ro igitur, a qua causa contingenter evenit; vel a causa determinata potente se determinare, vel non potente? Si a non potente, oportet quod per aliud determinetur ad unum; vel si exeat in actum, ut LIBRI II.
indeterminata, simul fnceret utrum- que vel neulrum; igitur oportet quod in illo instanti, in quo evenit, eveniat a causa indeterminata po- tente se detorminarc. inieiiectus Dicit, ista dcterminatio est ex uon potet»t ' determina- parte intellcctus sic repraesentantis tatem ad oDjectum voiuntati.
Contra, intellectus indeterminate se habens ad hoc fore et non fore, non potest delerminare se, nisi ad unum istorum nisi sophistice. Si enim determinet se ad unum per rationem necessariam, ad opposi- tum non potest determinare se, nisi paralogizetur. Si igitur determina- tio esset ad unum illorum, ad quae se habet contingenter, solum ab in- tellectu, hoc non posset nisi inquan- tum paralogizabilis; igitur a volun- tate nihil posset immediate contin- genler evenire, et probatum est in • D.s,q,b. primo ', quod tunc nihil eontingen- tereveniret, cum in voluntate divina sit ponenda prima ratio contingen- tiae.
Item, intellectus non est causa contingens, cum talis aclio sit per modum naturae, ideo dicitur Filius procedere per modum naturffi.
Dices, Philosophus dividit natu- ram contra intellectum et agens a proposilo; non igitur intelligit quod intelleclus sit causa per mo- dum naturae.
Dico, quod intellectus potest ac- cipi secundum quod est quaedam potentia operativa, vel secundum quod intellectus et voluntas sunt principium concurrentia respectu practicabilium, quae extrinsecus producuntur per intellectum et vo- luntatem. Primo modo parum lo- quitur Philosophus de intellectu, sed secundo modo multum frequen- ter fere pei' tolum libmm Ethico- rum, et 9. Metaphync. et 3. de Animay et 2. Phtjsic. de potentia rationali; et isto modo agens per in- tellectum distinguitur contra agens per naturam. Praeter hoc, sine con- tradictione posset esse appetitus in- tellectivus non potens se determi- nare, sed appetens per modum naturae, sicut fingit Anselmus de casu Diaboli, cap. 12. quod primo esset unus Angelus, qui haberet in- tellectum vel appetitum tantum, ita quod posset habere affectionem commodi, et non daretur sibi affec- tio justi. Iste Angelus cum non pos- sit appetere nisi tantum intelligibi- lia, et hoc per modum naturae, sicut nunc appelitus sensitivus ap- petit per modum naturae convenien- tia secundum sensum, nec appeteret ille convenientia secundum intel- lectum. Nihil igitur est crealum praeter voluntatem, quae potest se determinare ex se, et per conse- quens nihil aliud creatura a se po- tost esse causa totalis volitionis.
Ad primum principale, sustinendo 21. quod objectum movet effecfive vo-Adargum. luntatem, non tamen est causa to- c^a^r^ lalis, lunc auctoritas Aristotelis est '^"®*'' pro me. Vel sustinendo quod tan- tum appetibile movet metaphoiice, tunc vult Aristoteles intelligere quod sicut appetibile movet appe- titum metaphorice, ita appetitus motus niovet effective animal ad exequendum, ut acquiratur illud appetibile.
Et cum dicitur, tunc aequivoca-Non reaoiret, illud nihil valet, quia adhuc in- jectum ler ista est ordo secundum genusad vormocausee postenoris ad prius genus DIST. XXV. QUiESTIO UNIC.
causaB, ut efficientis ad finem; el Aristoteles potuit dixisse sic ex- presse intentionem suam, quod unum movet metapliorice, et aliud effective, et potest dimittere ne ex- primat, sicut in graviori auctorita- te dicitur, scilicet in Scriplura sacra Eccl. 31. Qui polutt transyredi, et non est transgressus. Potuit trans- gredi non refertur ad Ghristum, sed dicilur de alio Sancto, et non est transgressus tantum refertur ad Christum. Medietas igitur aucto- ritatis refertur ad caput, et alia medietas ad alia corporis membra. 22. Ad aliud, concedo quod voluntas Ad Bccan- est potcutia activa; et cum dicitur, non est principium transmutandi aliud inquanlum aliud, quia obje- ctum non aliler se habet propterea, quia est volitum reaiiter; igitur vo- luntas non transmutat objectum. Si quis vellel dicere quod ipse loqui- tur de potentia activa, quae est fac- tiva in 5. Metaphysic. sic conce- denda esset conclusio, quod volun- tas noii est factiva; tamen quia videtur generaliter esse, dico, sic ipsemet exponil, 9. Metaphysic. ubi dicit, est principium transmutandi aliud, aut inquantum aliud, ut me. dicus sanat se, non inquantum me- dicus, et tamen certum est quod sVagiiTn non sanat alium. Sic igitur intelli- ^aHud." gendo potentiam activam, ut est terminus a quo, inqliantum causa- rel perfeclionem, quam recipit in termino ad quem, sic verum est quod transmutat aliud, vel inquan- tum aliud, ut est in termino a quo, et in termino ad quem; et per hoc patet ad illud dictum ibidem, nihil inquantum ipsum agit in seipsum^ verum est, ratio formalis transmu- ToM. xxni.
tabilis, ut dicit terminura oppositum termino ad quem^ non est ratio for- malis termini adquem.
Ad aliud, nego cum dicitur, acci' 23, dens per accidens non orilur ex ^^xum' principiis intrinsecis alicujus entis. Accidens Cum enim oporleat procedere do-denspronec ad ulud a quo causatur, abeoin perveniatur per intrinseca, sive in se, sive in alio, cum ipsum posse causare tale accidens per accidens, nullam perfectionem tol- lat ab eo, nec etiam in creaturis ipsum posse recipere, tollit per- fectionem, igitur pari ratione stan- dum in principio, quod forma per- fecta possit causare in se accidens per accidens.
Ad aliud, cum dicitur quod est ^^t^m"" in potentia contradictionis ad ali- qua, non determinat se ad unum, dico quod aliqua est forma in po- tentia contradictionis, ut scientia contrariorum, et ista non potest de- terminare se, quia esl diminuta, et non potens se complete determinare ad unum, et ideo, ut vult Aristote- les, si talis potenlia ex se procederet ad actum, simul produceret contra- ria. Alia est causa indeterminata, determlna- quee est causa completa potens se poiestTe delerminare ad unum istorum, et*^*®J^^°*" isla est rationalis complexa, ut vo- luntas cum intellectu, et hoc ne- cesse est dicere, si aliquid sit con- tingens; et talis potest determinare, et complete se determinare, quia est indeterminata active. Quae ta- men est indelerminata passive tan- tum, vel active incomplete, nun- quam potest se ad unum indif- ferentium determinare, cujusmodi sunt materia et scientia.
LIKRI tl.
DISTINCTIO XXVI.
QUiESTIO UNICA.
Utrnm gratia sit in essenlia animsB^ vel in voluntate?
rans et cooperans; gralia cooperans esl in polentia, quia polentia est immedialum principium operatio- nis; igilur et gratia operans est immediate in potentia.
1.
AJ pri- mum.
Secun- dum.
Terlium.
Cootra.
Girca istam distinclionem vigesi- mam sextam quaeritur primo: Utrum habitus gratificans animam sit in essenlia animae, vel potentia immediate? Quod in essentia; pro- bo, quia quod primo exit a Deo prius gratificatur, quia secundum Dionysium de Ccelesti Ilierarchia, processus est ab extremo in extre- mum per mediuin; sed anima prius exil a Deo quam potentia; igitur, etc.
Item, magis indeterminatum ma- gis egct determinantc; essentia est magis indeterminataquam potcntia; igituripsa magis debet determinari per habitum ad operandum quam potenlia.
Itom, potentia non semper est in aclu suo; sed habitus gralificans existens in anima semper est in actu suo, qui est gratificare; igitur illud in quo est immediate, semper est in actu suo; hujusmodi est essentia.
Oppositum, eadem est gratia ope- SCflOLlUM.
Sententia D. Tbomffi et aliorum, graiiam esse in essenlia animae, non in potcntia, nisi pcr quamdam redundantiam, suadetur quinque ar- gumentis. Refatalur primo, quia gloria, cui gratia est idem, vel dispositio ad eam, est in potentia, quia operatio, de quo in Oxon. 4. dist. 40. qusest. 1. 2. et 3. occasione instantc, docet Iruitionem viae et patrifiB dilTerre specie; de quo ibidem dist. 49. quaest. 5. Secundo, gratia non perGcil animam, nisi quoad voluntalem tantum. Tertio, aiias intellectio praeccdens voluntatem esset meritoria. Quarto, ex Anseimo.
Dicitur ad quaestionem, quod 2. gratia est prinio in anima, et in po- opinio tentia per quamdam redundantiairi. ^RauTi?* Iloc probatur per Augustinum de laude charitatis, ubi dicit, quod gratia est radix viventium^ ct vita morientium\ essentiaanima) esl ra- dix vita) corporalis; igitur in ipsa immediate erit radix vitcC superna- turalis.
Item, gratia dat agere., igitur dat secunda. esse^ quia agerQ pra^supponit esse; sic esse est ab essentia anima), et sibi primo datur esse supernaturale.
Itcm, per essentiam acccpfam Deo Teriia. acceplatur potentia, ettotum; non autem essentia perpotentiam; igitur cum per gratiam fiat anima accepfa Deo, ipsa eritimmediate in essentia. Primum assumptumpatet,6few^5. 3.
DIST. XXVI. QUiESTlO UNIC.
Quarta.
QaiDta.
Refelli- lur haec opiDio.
RespoDsio Uear.
quodl. 15.
Beatitudo coostistit iD operatioDe.
Prius enim respexit Deus ad Abel, deinde ad munera; igitur prius est acceptus in se, quam quantum ad opera. Secundum assumptum pro- batur, quia acceptata potentia non non est causa acceptationis alia- rum.
Item, essentiaestprincipale agens in actu meritorio, potenlia tantum instrumentale; sed magis debet po- ni gratia, quee est dispositio neces- saria ad hoc quod actus sit acceptus in principali agente quam instru- mentali.
Item, ad hoc est una congruentia. Reformatio imaginis fit per gratiam; imago est magis in essentia quam in potentlis; igitur gratia magis debet poni in essenlia.
Contra illud, gratia vel non est res alia a beatitudine, vel est dispo- sitio proxima et perfectio, ad quam disponit; beatitudo autem est im- mediate in potentia, cum consistat in operatione.
Dicitur, quod beatitudo est primo in essentia per illapsum, et per re- dundantiam in potentia, et ideo di- citur essentia, ut carbo ignitus.
Contra, beatitudo non potest con- sisterC; nisi in attingendo objectum ultimum, nihil enim intrinsecum satial capacitatem animee; igitur in actu formaliter consistit beatitudo, per quam attingit objectum, et hoc vult Aristoteles 10. Ethic. quod con- sistat in operatione.
Item, si non consisteret beatitudo in operatione, sed immediate in es- sentia, posset beatitudo nuncinesse viatori, sicut comprehensori, licet non ita perfecta beatitudo, quia ma- jor potest esse gratia intensive, seu charitas in viatore quam in coinprehensore, ut in beata Virgine in via, quam in Latrone in patria.
Dicitur, sic arguo contra te, quia 4. charitas nunc potest esse major Jii-Y^lg^^^ tensive in perfectissimo viatore, quam in patria in aliquo compre- hensore; igitur nunc posset esse beatitudo in viatore, cum ipsa res- pondeat intentioni charitatis. Nec valet dicere quod non, quia nunc caret visione, quia visio vel non est de essentia beatitudinis, vel non est principale in beatitudine.