Ad secundum patet responsio, quod verum est de prima cogita- tione, quod non est in poteslate nostra.
Ad tertium, dicendum quod non sequitur, cogitatio non est prius co- gitata; ergo non est volita. Nam sufficit quod actus cogitationis sit praesens in ratione actus, non in ra- Cogitatio de objecto malo quaa- do cst ma- la.
Ad argum.
primum qusestioDis primaB.
Ad secun- dum.
Ad ter- tium.
LIBRI II.
lione objecti considerati, nec recte, nec reflexe ad hoc quod voluntas veiit illam, et complaceat sibi in ilia. Unde ad hoc quod aliquid sit volitum, oportet objectum esse co- gnitum, vel cognitionem habere aclualiter inhaerentem. ^^^tum**^" ^d ultimum, palet responsio ex secundo articulo quaestionis, quo- modo in cogitatione possit esse pec- catum.
SCHOLIUM V.
Ad secundam queestioDero rcspoadetur, quod serroo est peccatum (idem de aliis actibu» aliarum potentiarum) quateaus subest voIuq- tati, et profertur sine circumslantiis debitis. Quod ait potentiam motivam despotice subjici voluntati, rallit in quibusdam parlibus, quee ob sympalhiam cum iroaginatione et appetitu, contra eam quandoque moventur, de quo D. Thom. I. 2. q. 17. a. 9. ad 3. Augusl. 14. Civit.
Solutio secaDds quffistionis.
Qaomodo sermo est in pQtea- tate vo- luotatis.
Unde dicitur sermo peccami- DOiue.
Ad qucBslionem secundam sol- vendam, primo videndum est quo- modo sermo sit in potestate volun- tatis; et secundo, quomodo in eo est malitia.
Quantum ad primum, dico quod potentia motiva in homine obedit voluntati obedientia servili, quee primo Polit. cap. 9. vocatur despo- tica; unde in tantum sibi obedit, quod nullum membrum habile ad motum, nisi sit aridum, resistit imperio voluntatis; sed formare voces articulatas est actus potenticB motivae, licet non possint elici nisi prcEcedente actu imaginationis et intellectus; ergo sermo est in potes- tate voluntalis, si lingua sitdisposita ad motum, ct non sit impedila.
Quantum ad secundum, dico quod malitia, sive peccatum, est in ser- mone materialiter, formaliter vero ia voluntate. Nam recta ratio judi- cat de omnibus actibus humanis inferiorum potentiarum, illos debere esse circumstantionatos recte rectj- tudine sibi debita, scilicet parlici- pata, loquendo de actibus potentia- rum inferiorum; sed actus polentiee motivfle subest voluntati; ergo debet esse circumstantionatus, et rectus rectitudine sibi debita, et quod tran- seat super materiam, et quod ordi- netur ad debitum finem et rectum, ut scilicet eedificet proximum, et quod notificet illud quod est in conceptu mentis, aliter esset men- dacium; ex defectu ergo circum- stantiae debitfle, quam voluntjis debet imperare, est malitia in voluntate formaliter, et in sermone materia- liter.
Ad primum argumentum, dico 20. auod usus instrumenti ad finemAdarg. i. suum, licetin se non sit malusior- maliter, potest tamen in eo esse ma- litia materialiter, inquantum impe- ratur a voluntate, in qua est mali- tia formaliter, cum intendit malum finem. Unde utens instrumento ad finem, ut ad finem suum, non pec- cat utendo eo, si utitur eo debito modo, secundum dictamen rectae rationis.
Ad secundum, dico quod illa ma- ^^^^l^^' litia est in voce materiaiiter, prout vox signi- est significativa. Et cum dicitur nuHum quod impositio nullam quaiitatem concep- voci tribuit, dico quod verum est, **™* nec aliquam intellectionem, nec ali- quem conceptum. Unde nihil valet quod aliqui dicunt, quod vox signi- ficativa continet in se conceptum, quem causat in anima. Si enim hoc esset verum, tunc possetvox signi- ficativa audita movere inteilectum DIST. XLII. QUiESTIO IV.
audientis secundum illam intelle- clionem, inquantum est sic signifi- cativa, et tunc moveret intellectum Graeci audientis illam vocem, ad conceptum qiiem exprimit, quod falsum est. Unde nulla qualitas sibi imprimitur, nec aliquem concep- tum in se continet per hoc, quod est significativa, sicut nec in circulo aliqua qualitas de novo causatur, per hoc quod imponitur ad signifi- candum vinum. Vox qua- jjgo dico quod vox significaliva, tetconcep- solum cst siffuum ad placitum reus. memorativum. Unde vox tantum immutat sensum auditus, nec habet causare in sensu, nec in phantasia, nec in intellectu, nisi conceptum vocis ex se. Tamen auditu immutato a voce significativa, immutatur phantasia et memoria, et memora- murrei cui tale nomen fuit imposi- tum, et sic excitat intellectum ad considerationem illius rei, cujus prius habuit notitiam. Aliter enim per vocem illam nihil intelliget, nisi prius res cui imponitur, sibi fuerit nota, et quod ad rem illam signifi- candam haec vox imponebatur, et sic reducit intellectum ad actualem in- tellectionem rei prius notae habitua- liter; et illo modo potest esse mate- rialiler malitia in voce, ut est instru- mentum voluntatis.
SCDOLIUM VI.
Opera sensilivffi et negHli?», mediante poten- iia motiva, subsunt voluntaii; undc cum sine circumstantiis debitis flunt, peccata sunt. Cuca solutionem ad primam, vide in Oxon. in Schol. hlc num. 19. ubi resolvitur. Primo, an delur aliquis actus volunlatis, non liher? Secundo, qui molus primi sini peccata? TprliO) an aclus aliarum potentiaram possini esse mali, sine ToM XXIH.
nis.
actu positivo foluntaiis? Qiiarto, an appetiius inferior habeai aliquam Hbert&iem propriam? Ad quartam quaeslionem, explicat divisionem pccc.Ui in pcccata cordis, oris el operis.
Acl tertiam qua^stionem solven- 21. dam, videndum est, sicut prius: Soiaiio 3. Primo, quomodo operationes alia- rum potentiarum sunt in potestate voluntalis? Secundo, quomodo in eis est malitia?
Quantum ad primum, dico quod opiis accipitur in proposito pro ope- ratione aliarum potentiarum a po- tentia motiva linguse, licet enim sermo sit opus quoddam; tamen dis- tinguitur contra alia opera, quia se- cundum illud opus sermonis ma- xime se homo civiliter habet et po- litice.
Dico ergo quod potentia motiva Qaaenam est in potestate voluntatis, ut 5i/»ra aut operaostensumest; potentiee etiam sen- in potesta- sitivae sunt in potestate voluntatis, '®^U8.°'*" et etiam vegetativaB, quatenus de- pendent ex operatione potentiae mo- tivae, ut vegetativa requirit opposi- tionem nutribilis, quantum ad po- tentiam nutrilivam, et similiter approximationem activi et passivi. Et secundum hoc potenlia genera- tiva est in potestate nostra, et in ea potest esse peccatum malerialiter, inquantum ad actum inordinatuni preecedit potentia motiva, qua3 est in potestate voluntatis; similiter etiam quantum ad potentias sensi- livas, quatenus operationes earum dependent a potentia motiva. Unde Augustinus 12. Truiit. cap. 8. dicit quod quia aperlio palpebrarum ne- cessario requiritur ad visionem, et molus localis palpebrarum obedit animae, eatenus visio est in potes- tate voluntatis.
15 LIBRI II.
15 LIBRI II.
Etquomo- Sedsuntne illae potenliae aliter in ^' potestate voluntatis, quam per prin- cipium motivum? Dico quod sic, quia perfectius possunt in actum ex eo, quod voluntas habetactum circa idem objectum; patet in visu. Nam stante eadem dispositione objecti et oculi, potest visus imperari a vo- luntate, ut absque motu locali in- tueatur aliquem punctum perfectius modo qu?tm prius, et hoc in eadem pyramide, et infra eamdem basim, propter copulationem voluntatis.
Quomodo Sed quomodo est malitia in eis?
maiuia*? Dico quod matcrialiter eodem modo, sicut in aliis, in sermone et cogita- tione, scilicet quando non sunt cum debitis circumstanliis elicilse, et ca- rent rectitudine participata quam deberent habere.
Adpri- Ad primum argumentum de "qu»stl*. Apostolo, dico quod illud est intel- ligendum quoad primos motus, et de his non video quod sint pecca- tum, quia praBcedunt omnem actuni voluntatis, et nulla ratio culpae est in aliquo preecedente actum volunta- tis. Delectationes vero, quae sunt in voluntate, sunt peccatum, quando sunt de illicito, ut quaudo voluntas delectatur appetitui sensilivo, quia illaB non sunt sine actu rationis et voluntatis praecedente.
obieciio. Si dicas quod primi motus sunt peccata, ex eo quod voluntas non praevenit, dico quod tunc non est aliquod peccatum commissionis, sed forte omissionis, et sic illa opera, qnae sunt peccata formaliter, sunt illa opera interiora. Adsecun- Ad sccundum, dicendum quod appetitus noster sensitivus, in quo convenimus cum brutis, est liber per participationem, et rationalis per participationem, quia subest voluntati, et similiter potest con- verti ad bonum, etaverti a bono. Non tamen in nobis est rationalis per participationem per actum suum, sed per actum alterius poten- tiae; in brutis vero licet sit appetitus sensitivus, non tamen est particeps rationis in eis, sicut in nobis.
Ad quaestionem quartam, dicen- SoiuUo dum quod Hieronymus hic non di- q^ffisiio- vidit peccatum actuale formaliter, nec etiam subjectum peccati forma- lis, quia hoc est aclus voluntatis, et non cogitatio, nec sermo, nec opus exterius, nec originale peccatum, quia hoc est tantum in anima, sed distinguit tantum subjectum mate- riale peccati. Et posset contineri illa div isio peccati materialis sub dupli- ci membro, scilicet quod peccatum quoddam consistit in actu interiori, et quoddam in aclu exteriori. Primo modo est peccatum cogitationis. Se- cundo modo subdividitur, quia sic continet locutionem et operationem, et rationabiliter distinguit illud pec- catum loculionis a peccato operis, quia locutio maxime convenit ho- mini, ut rationalis est, et ut homo est, quiautsic est communicativus et amabilis; locutio enim facit ad communicationem et ad amationem, et sic circumloquimur actum exte- riorem per duo membra, et debet in- telligi divisio positive quoad pecca- tum commissionis, negative quoad peccatum omissionis, in cogitatione, locutione et opere.
DIST. XLIII. QU^STIO UNIC.
DISTINGTIO XLIII.
Argum. primum.
Secun- dom.
TerUum.
QU.ESTIO UNIGA.
Utrumpossibile sit peccare in Spiritum sanctum?
D. Thom. 2. 2. quxst. 14. ari. i. ei2. hic quxst. I. art. I. Alens. i. part. qusen. 173. membr. i. D. Bonavent. hic arg. i. quxst. i. et Richard. ibi. Durand. quassl. i. Gabr. ibidem, Scotusm Oxon. hic.
Circa distinctionem quadragesi- mam tertiam quaerilur: Utrum pos- sibile sit voluntatem peccare in Spiritum sanctum? Quod non vide- tur. Non potest quis peccare in unam personam divinam, nisi pec- cetinaliam, quia, ut dicitur Joan- nis 13. Qui diligit me^ diligit et Patrem meum; ergo, etc.
Ilem, si potest esse aliquod pec- catum in Spiritum sanctum, hoc est peccatum, quod opponitur charita- ti, quia secundum Magistrum dist. 17. primi libri: Charilas est Spiri tus sanctus. Et patet primae Joannis 5. Deus charitas est; charitati autem opponitur odiuni; sed Deum non potest odire voluntas, quia in Deo non est aliqua ratio mali.
Item, si est aliquod peccatum in Spiritum sanctum, illud est irremis- sibile secundum sententiam Salva- toris, Matth. 12. et in littera 1. cap. Sed nullum peccatum est irremis- sibile per Augustinum 1. Retract. cap. 29. ergo nullum est peccatum in Spiritum sanctum* Oppositum patet per Magistrum in contra. littera.
•• SCHOLIUM.
Putest voluntas aclualiier averti ab una per- sona, et non ab aliis, HJcut et converli, de quo in Oxon. i. dist. i. quasst. 2. avertens tamen se ab una, virtualitcr avcrtit se ab aliis. Aversio per desperationein et finalem impoBnileiitiam appropriatedicitur peccatum in Spiritum sanc- lum, quia conlra efTectum ipsi appropriatum. I'a Augustinus de vera, et fals. pcrnit. cap. 4. et epist. 50. vide Schol. in Oxon. hlc num. 5. et quomodo peccatur ex malilia, explicatur ibid. quffist. 2. Moneo hic quod haec qusslio hino translala est ad Scriplum Oxuniense.
Respondeo, hic videndum est « quornodo potest esse peccatum ali- Aversio a quod in Spiritum sanctum praecise? ^^^^' Ubi sciendum, quod omne pecca- tum est aversio a Deo, et conversio ad creaturam. Inquantum ergo pec- catum virtualiter vel formaliteraver- tit a Deo, et inquantum cedit in irreverentiam alicujus personffi, non potest avertere ab una perso- na, nisi avertat ab alia virtualiter, nec ut sic potest peccare aliquis in unam personam, nisi virtualiter peccet in aliam. Sed si intelligatur quaestio de aversione actuali, posset videri eadem ratione, quod non posset fieri aversio actualis ab una, nisi fieret ab omnibus actuali- ter.
Videtur tamen mihi contrarium, Poiesteftse . ' aversio ab quod scilicet posset fien aversio ^°a persoactualis ab una persona, et non ab et non ab aliis.
LIBRI II.
alia. Quod probatur primo sic, quia cum sint Ires articuli respi- cientes distincte tres personas, pos- sibile est aliquem errare in uno ar- ticulo, et non in alio, et per conse- quens peccare in unam personam, et non in aliam, quia habita actuali consideratione deuno, non oportet quod habeatur de alia. In qualibet autem persona invenitur ralio ulti- mi finis, quia ratio omnis boni; ergo illi ut sic, potest fieri reverentia vel irreverentia, non habita considera- ticme ad aliam personam. IIoc vide- tur agere Ecclesia in CoIIectis, in Ecciesia quibus in fine dicitur: Per Domilonem ad num uostrum Jesiim Cnnshcmy elc.
flon^.^et" Primo enim praemitlitur Pater, ad oroneV quem oratio communiter porrigitur, et in fine subnectitur mediator; ergo videtur in orando orare dis« tincte unam personam, et non aliam actualiter. Hoc etiam patet in illo Hymno: Veni crealor SpirituSy etc. ubi multa ponuntur, quae non conveniunt, nisi Spiritui sancto, ut puta, quod sit donumy et alia.
3 Item, magis distinguiti r persona Dehocin apcrsoua quam essenliaa pereona, ^^i^^q. 2.^' Quia inler personas est oppositio consfde^a-^ rclaliva, non aulem sic inler essentio, et re- tjam el personam; sed possibile est circa es- aliqueni slare in actuali considerasoiam. tione divinfle essentiae, nihil cogitan- do de persona (ut patet de Pliiloso- phis), et sic considerandoessentiam, non considerando personam, inve- niretur in ea ratio finis, et omnis boni, et per consequens essentiae, utessenlia est, potest facere reve- rentiam, non faciendo personae ac- tualiter; ergo eodem modo conside- randopersonam unam, non conside- rando aliam, potest facere reverentiam uni personae, non faciendo alteri personae; et sic ex opposito facere irreverentiam uni actualiter, et non alteri.
Sed dices quod non est sic de personis, sicut de persona et essen- lia, quia personae sunt correlativa, et intellectus non potest habere ac- tum circa unum correlativorum, nisi habeat circa aliud, et sic non potest fieri reverentia uni personae, nisi fiat omnibus.
Sed hoc non valet, quia quan- tumcumque sint correlativa, tamen circa extrema sunt duo actus intel- lectus, sicut patet de accidente et subjecto; qui enim intelligit acci- dens, non propter hoc intelligit sub- jectum eadem intellectione, licet actus operandi sit unus.
Item, Pater sub nomine Palris 4. non dicitur correlative ad Spiritum Actuaiiier sanctum; ergo Patri potest fleri re- SSam°per- verentia actualiter, licet non fiat detur°vh-- actualiter Spiritui sancto; et sic p^ccJTre possibile est quod actualiter quis "''^J'®^'- peccet in unam personani, non peccando actualiter in aliam. Sed tamen virtualiter necesse est ipsum cogitare, cum facit reverentiam uni, tunc enim virtualiter facit reveren- tiam omni. Et si eliciat aliquam opinionem erroneam circa unam personam, virtualiter elicit circa omnes, quia earum est una bonitas et una sapientia. Non tamen est necesse, si actualiter peccat in unam, quod peccet actualiter in aliam.
Sed isto modo non accipitur pec- ^iSti^gu^ catum in Spiritum sanctum, ut sci- ^*'**?"' ^®*^...caia reft« Iicetaliquis peccet m ipsum et non pe<i*" P«r- in aliam personam. Sed dicitur peccare in Spiritum sanctum non DIST. XLIII. QUiESTlO UNIC. 229 proprie, sed appropriate, ut quia Deum, si haberel oppositum, scilicet peccatum aliquod est conlra appro- odium Dei, lioc esset maximum pecpriatum Spiritui sanclo, dicitur esse catum.
peccatum in Spiritura sanctum, se- Sed non credo quod actus chari- po^g^^oJj.
cundum quod dicimus, quod boni- tas habeat aclum contrarium oppo- umDei?
7. et alibi Vide Bup.
lo Ozon.
qu8B sola erat io Ozon. anteqaam hsec quflp»- tio iliuc trans ferretar.
6.
^d pecca- um in Spi itum san- 5. ctum tria Qnid 8it tur.
peccatum ez mali- Ua?
LIBRI II.
mo libro de sermone Domini in montey quod Judas facilius des- perans incurrit in laqueumy quam humiliatus veniam petere^ et de numero isto fuit ille Achitofel, 2. JReg. 17. Peccaium Dicitur autem illud peccatura irin Spiri-, * tum sanc- remissibile, non simpliciter. Unde diciiurirre-secundum Magistrum in liftera, hoc peccatum non remittetur hic, nec in futuro,- quando non habel poeniten- tiam comitem; sed hoc convenit cui- libet peccato mortali. Verumtamen hoc peccatum dicitur irremissibile, eo modo quo nullum aliud peccatum est irremissibile. Et hoc dicitur du- pliciter: Primo, quia nullum aliud peccatum opponitur directe princi- pio remissionis in remittente; sed illud peccatum est directe contra principium remissionis peccati in remittente, ex eo quod aufert mise- ricordiama Deo, quae est principium remittendi peccatum, etnon dat sibi nisi justitiam, et hoc habet inquan- tum est cum desperatione; talis enim diffidit et desperat de misericordia d. li.q.S.
Dei. Secundo, quod corrumpit dis- positionem ad remissionem in eo cui debet remitti, quia, sicutdictum est in quarto ', principium dispositi- vum ad remissionem peccati in pec- catore, est quaedam displicentia de peccato, et conversio ad Deum. U- hid autem peccatum inquantum ha- bet propositum de non poenitendo in taii obstinato, tollit omne tale disposilivum.
Ad primum argumentum, patet modo persupradicta, quod non po- test quis diligere unam personam, nec odire, nisi etiam virtualiter dili- gat, vel odiat aliquam aliam perso- nam. Potest tamen actualiler diligere unam, non diligendo aliam acluali- ter.
Ad secundum, patet responsio in Ad secun- solutione queestionis, quod illud peccatum est principaliter contra spem, et potest sic dici, etiamsi in- telligatur opinio Magistri de chari- tate.
Ad tertium, patet quomodo illud peccatum est irremissibile.
7.
Ad argam.
primum pnncipale.
dum.
Ad ter- tium.
DIST. XLIV. QUyESTIO UNIC.
DISTINCTIO XLIV.
QUiESTlO UNIGA. Utrum poteyitia peccandi sit a Deo?
D. Tbomas. i. hic qusssL i. arL i. D. Bonaveni. art, I. qusBSt, Richardus art, i. quxst, 2. Du- rand. quxst. i. Gabr. q, i, 1. Circa distinctionem quadragesi- Argom. 1. mamquartam et ullimam quaeritur: Utrum poienlia peccandi sit a Deo? Videtur quod non, quia non est ali- qua potenlia, quae non est a Deo; sed potentia peccandi non est aliqua potentia. Probatio, quia si esset aliquapotentia, esset potentia libe- ra; sed secundum Anselmum de li- ber diThiiT.poteslas peccandi non esl libertas^ nec pars libertatis; igitur, etc.
Item, si potentia peccandi esset a Deo, ergo potentia peccandi est in Deo. Probatio consequentiae: Deus est causa eequivoca respectu om- nium, quae causantur ab eo; sed ef- fectus eminentius conlinetur in cau- sa aequivoca, et pra^cipue in causa prima, quam in seipsa; ergo si Deus est causa potentiae peccandi, ista po- tentia esset magis in Deo, quod est inconveniens. Tertiam. Ilem, omnis potentia, quse est a Deo, habet in universo aliquem or- dinem ad alias potentias, quia quae a Deo sunt, ordinata sunt; sed po- tentia peccandi non potest habere aliquem ordinem ad alias potentias, CoQtra.
Seron- dam.
quia quaero an sit superior potentia, an media, aninfima. Superior poten- tia inter potentiasnon potest esse, quia non convenit Deo, cui suprema potentia convenit. Similiter cum sit potentia ad deficiendum, sive po- tentia defectiva, non esset potentia suprema. Nec potest esse media po- tentia, nec infima, quia tunc posset habere potentiam superiorem im- perantem, et tunc non esset iibera. Ad oppositum in litlera cap. 2. et allegat Apostolum ad Roman. cap. 13. ubi vult quod non eslpotestas^ nisi aDeo.
SCHOLIUM.
Potenli.i peccandi sumpta pro absoluto est a Deo, quia sicest^ip^a voluntas; est etiam a Deo sumpta pro respectu ad aclum peccati, sed non ut dicil respectum ad formalem malitiam.
Respondeo, (\\\oA polentia peccan- 2. di potest accipi, vel pro potentia, potentia quae est principium, vel pro potentia lapiicaer ut dicit ordinem ad actum peccandi, ^^"^'^'^^^- sicut in aliis potentiis, ut potentia videndi potest accipi vel pro princi- pio visionis, vel pro ordine ad ac- tum videndi. Si secundo modo, id potest esse dupliciter, vel pro ordi- neaddeformitatem, velpro ordine ad actum substratum deformitati. Si au- tem a,cciip\aluv potentia peccandi pro principio potentiali, quod est funda- mentum hujus ordinis, et respectus, dico quod in ipsa, ut sic, sunt ra- Lllilll II.
Lllilll II.
tiones distinctaB correspondentes duobus qua3 sunt in actu, scilicet substantiae actus, et deformilati. Ra- tione libertatis, quse est in ipsa, fundat ordinem ad actum positivum in se; libertati autem arbitrii in crea- tura, annexa est limitalio, ratione cujus fundat ordinem ad deformita- tem in actu, nam ista limitatio tollit perfectionem, quae estin Deo; ideo dico quod totum hoc est fundamen- tum hujus ordinis ad aclum in se, et ad deformitatem, et tale funda- mentt|m, vocaitur poteniia peccandiy et ista est a Deo, et actus similiter, • sapr. d. ut patct supra in isto secundo \ et • in oxon. Iicet ipsa deformitas concomitans non sit a Deo. De hoc quaere alibi.
3 Per hoc patet ad argumentum pri- Ad argam. ^ium, quantum ad intentionem Anprincipaie. geimi, quia posse peccare, ut dicit totum, non est pars liberi arbitrii.
Et hoc probat Anselmus, ut libertas est perleclio simpliciter, tamen loquendo de potestate, qua voluntas potest peccare, est aliquid liberi arbitrii creari.
Ad aecun- Ad sccundum, quod potentiapeccandi, qucfi est fundamentum, est eminentius in Deo quam in creatura; sed potenliam illam sic eminentius esse inDeo, non estita quod in ipso sit polentia immediate ad illum aclum causandi in se, ut polentia currendi est in Deo, non tamen ut possit causare actum currendi immediate in se, sed in alio in quo natus est inesse.
objecuo. Dices quod eadem ratione actus peccandi potest esse eminenter in Deo.
Soiaiio. Dicendum, quod actus peccandi quanlum ad illud, quod est positivum, est in Deo, ut scilicetille ac- tus est substratus.
Ad lertium, dicendum quod ha- Ad ler- bet ordinem ad alias potentias, ut est fundamentum ordinis ad actum, et est superior potenlia; si tamen esset sernio de toto simul, tunc ra- tione illiusprivativi esset ultima in ordine.
Sed qualis est ratio positivi? Po- 4, test dici quod in potentiis attendi- tur ordo tripliciter, vel ex ordine ad terminos, ad quos vel ex ipsis in se consideratis, vel ex modo operandi. Ratione terminorum dico quod non estsuperior, quiaaliqua potentia in materia est ad formam subslantia- lem, hoc autem solum est ad for- mam accidentalem; forma autem substantialis perfectior est omni formaaccidentali. Aliis vero duobus raodis polest esse superior, primo quantum est in se quoad naturam, in qua est, quia est naturanobiliori scilicet intellectuali, et in suprema natura, ut Angelica, et est suprema potentia in illa natura.
Quantum vero ad modum ope- randi, potest dici perfectior poten- tia, quia quanto aliquid est magis absolutuin a respectu ad posterius, tanto est perfectius; etideo Deusest maxime perfectus, quia in eo non est respeclus realisad posterius. Quanto enim aliquid est magis absolutum a respectu ad posteriustanlo posterius magis dependet ab eo, ut patet in Deo, et omne tale estperfectionis. Volun- tas autem inler caeteras potentias magis absolvitur a respectu ad pos- terius, aliae enim potentiae depen- dent ab ipsa in actibus suis; ipsa vero a nulla in ratione causae, nisi tantum a primo principio, quod esl DIST. XLIV. QUiESTlO UNIC.
Deii8, a quo omnis creatura depen- ordinatur, quia ipse est Alpha et det, quantum ad omnem sui exis- Omegay principium et finis, cui sit tentiam et causalitatem, et ad quam honor el gloria in saecula seecuomnis creatura maxime rationalis lorum. Amen.
FINIS LIBRI SECUNDI LECTURiE PARISIENSIS.
r LIBRI III.
LIBER TERTIUS.
DISTINCTIO I.
QU.EST10 I.
Utrunt /msibile sit naturam humanam personaliter subsistere in persona al-- terius naturse, vel in alia natura?
Alens. 2. pari. guxst, 2. memhro 2. D. Thomas 3. part. quxst. 2. art. 3. h%c quaest. 2. arl. i. D. Boaavcnt. di$t. i. quassl. i. Ricbard. art. i. quiesi. I. i£gid. quxsi. i. Durand. quaest. \. Henric. quodl. 13. quxst. 5. Suar. 3. port. art. I. disp. 3. sect. iZ, Vide Scotum Metaph. quxsi. I. ei9. Meiaph. quxsi. 12.
1. Quod non: Omnis persona est Argumen- formaliler tale ens secundum natumuTnega. ram, cujus est; igitur non potest '^^""^' esse formaliter tale ens pernaturam incompossibilem suae naturae. Sed qua^cumque duae formee, vel naturae disparatee sunt incompossibiles, quia includunt contradictionem; igitur natura non potest subsistere personaliter in persona, vel supposito allerius naturae.
Secundum. PrsBterea, est eadem natura rationalis humanahic actu, et persona personalitate propria; igitur contradiclio est quod sit hoc ens in actu, et non personata personalitate propria; sed si subsisteret in per- sona alterius nalurae, esset perso- nata personalitate alterius naturee. Probatio primee propositionis: Exis- tentia substantiae in actu est 'per existentiam actualem suppositi, et suppositum in natura intellecluali estpersona, secundum definitionem Richardi 4. de Trinit. igitur per- sona personalitate propria.
Item, si natura humana subsiste- Tertium- ret, etc. dependeret ad iliam perso- nam; consequens est falsum. Probo, quia non estilla dependentia causa- ti ad causam, quia illa persona nec estcausa naturee, nec causata; nec est illa dependentia ad aliquid im- mediatius causatum, quod necessa- rio pra>supponit, nec unius causa ad atiam.
Oppositum, Joan. 1. Verbum caro 99?^i: factum est, et exponitur, Filius Dei „^«g- >"» suDSistit in natura humana. et 4. de Trinit.cap.
SCHOLIUM I.
Supposilo mysterio^ex fide Joann. i. Verbum caro factum est, explicat optime quid sit na- turam subsislere in persona aliena, docens non de Civit.
DIST. I. QUiESTIO l.
esse dependentiam causati ad causam, nece contra, neque babitudinem potentiae ad actum, sed ordinem naturae ad personam. Ut examinet possibilitatem bujus, ponit sententiam asse- rentem, personam constitui per aliquid positi- vum, quffiest omnium Tbomietarum et multo- rum aiiorum.
2. In ista quaestione de possibili nihil Subsiiiere preBsupponitur, nisi quid per nomen aiieriusna-significetur. Pnmo igilur dicendum, respectum. quae sit ratio nominis; secundo, utrum potest isla ratio reperiri in rebus. De primo dico, quod illud subsistere in persona alterius natu- rae non dicit aliquid absolutum; igi- tur necessario respectum, quia non dicit nihil, ut nunc suppono, etpa- tebit in secundo articulo. Sed non dicitsolam relationem rationis, quia subsistens in persona allerius natu- rae habet habitudinem realem ad illam personam, quae non consistit solum in consideratione intellec- tus; igitur dicit relationem realem, sed tamen non dicit relationem rea- lem communem aequiparantiae, ut Reiatio »- q^i simiUtudo, in qua relatione exquiparen- ' ^ tis quM? trema aequaliter dependent a se in- vicem, sed disparantiae, quia non est aequalis dependentia; nec rela- tio illius naturae ad personam in qua subsistit, et e converso, quia magis dependet illa natura a per- sona, in qua subsistit, quam e con- Qaid »it verso. Est igitur ratio nominis ejus, oataram ^..
siibsisterc quod cst uaturam subsistere tn per- afiena.°* sona alterius naturse, quod sit ordo naturae illius dependentis ad perso- nam alterius naturae, non in ratione causae vel causati; nec e contra est dependentia causati ad causam, ne- que ad aliquid, ut prius causatum, quia quaelibet dependentia ratione causarum, per se consequitur enti- tatem naturae; sed formaliter ratio entitatis personae est formaliter aliud ab entitate naturae, et depen- dentia ista est per se ad entitatem personae, ut persona est, non na- turae, ut natura, et tamen persona non dependet ad naturam.
Secundus articulus, videndum est utrum talis ratio nominis sit possi- bilis in rebus? Dicendum quod^sic, circa quod intelligendum, ut prius dictum esl, quod in tali subsistentia non est dependentia, quae est cau- sati ad causam, vel e converso; et hoc probatur sic, quia omnia depen- dentia causati ad causam, et in fundamento, et in termino est per se in entitate naturae, quia causa non causat nisi ratione naturae. Sed alia est entitas formaliter naturae, et entitas personae, quia enlilas na- turae est, qua aliquid est; sed en- titas personae non est qua aliquid est, quia illa entitas incommunica- bilis est, secundum Richardum 4. de Trinit. et tamen habitudo illa, quae est naturae ad personam, in qua subsistit, non est habiludo po- tentiae ad actum, nec e converso.
Ad ostendendum igitur quod talis dependentia sit possibilis in rebus, primo, ostendenda est possibilitas ex parte naturae dependentis; se- cundo, ex parte termini dependen- tiae, cum terminus ponituresse per- sona alterius naturae.
De primo: Si natura eodem for- maliter esset haec natura, et eodem esset personata propria personali- tate, esset contradictio dicere quod haec natura personaliter subsistere posset in persona alterius naturae; sed illud excludit Damascenus 27. cap. ubi dicit quod haec natura hu- mana non est personata per id, per An possit una natura Bubaistere in persona aliena?
Naturam sic Bubsis- terenonest eam depeudere tanqnam a causa, nec e coDtra.
Non eodem formaliter est singu- lari8,etper- Bonata.
X LIBRI 111.
quod est heec natura. Dicit enim quod Deus assumpsit naluram ato- mam, non tamen in seipso subsis- tentem. 4 Dicitur igitur sic primo, quod