Sed quia impedit illud, quod est primo conveniens concupiscibili, circa quod irascibilis habet quod- dam 7iolle, non quidem propi-ie re- fugientis, sed repellenlis, quia ira- scibilis nolens repellil,et quandoob- Divigio habituum virtutom.
FortitudidIb et temperantia diBcrioien; Iradcisemperestcum irislitia.
526 WBRI IV.
iectum nolitum non punitum est Tunc dico, quod proprius habitus Mudus preesens, irasci semper est cum tns- perfeclivus concupisciDilis, est tem- temperantitia, non solum concupiscibilis, sed perantia, et perfectivus irascibilis mudiQrs^" etiam irascibilis. Sicut igitur concu- dicitur fortitudo in communi, lopiscibilis indiget ordinari circa qufle quendo de acquisitis; et si possent sunt primo appetibilia secundum ut intermedia subdividi, tamen in dictamen rectse rationis, ita etira- connumeratione virtulum cardinascibilis, ne immoderate velit propel- lium, manent indivisa. lere propellenda, et sustinere non Secundum hoc igitur in connu- 8, propellenda. meratione omnium virtulum, sunt septena- 7. Habitus disponens irascibilem cir- tres Theologicae, et quatuor cardina-.tum.^jt^ BeUicosi- ca primam potest dici bellicositas; ies. De Theologicis habetur prima ^^dentia."
^\TT disponens circa secundam dicitur ad Corinlh. 13. de moralibus, Sap.
e9*fortitu.ioa//en/ia, quce est nobilissima for- 8. Isto septenario simpliciter perfi- **^^ma!**' liludo. Ex quo patet, quod est ob- citur vialor, et circa Deum in se, et jeclum irascibilis, et actus ejus pro- circa omnia alia a Deo, ut intolligiprius, et adsequatus t)e//e vindicare bilia ratione practica, et ut appetibivel nolle^ ostendens aliquando lia, vel sibi, vel alteri; et hoc in orimperfectum, aliquando perfec- dine ad se, in quem possunt virtutes tum. acquisitfle, vel in ordine ad finem Et semper quando est actus ira- ultimum, in quem possunt virtutes scibilis, sunt duo nolita, unum con- acquisitae cum charitate. cupiscibilis, alterum irascibilis, ex Quo ad habitus intellectuales, ^*^Jf^ quibussiaccidant, sequunturdiversi non accipitur in numero virtutum, taaics.
dolores, sic tamen quod aliquando nisi una virtus infusa, /?rfe5, etquoddolor reperitur in concupiscibili dam genus intermedium ad multas sine ira in irascibili, puta quando practicas acquisitas, quod dicitur offendens ofTertur sub ratione im- prudentia. Scientia autem speculapossibili repellendi, quia nullus ma- tiva, quia non perficit hominem ad xime timens crescit, secundum Phi- bene operandum, non connumera- Doiorcon- losophum sccundo Rhelor. Dolor ratur inter virtutescardinales.
lu^^duiino- etiam concupiscibilis fit cum alia iri^asciLt immutatione organi in parte sensi- SCHOLIUM iv *'• tiva, quam dolor irascibilis. In parte autem rationali pOSSUnt habere si- tn bac litlera mult« comprehendumur. Priiijit^iii VI ci. ^ j, genera intermedia habeutia sub ae varias spesicut in parte sensitiva, nam VOlun- cies. Secundum, duo sunt prlma concupisclbitati est aliquid primo delectabile, lia, honor el voluptaa. Humiiitas, lemperanti» puta bonum sibi conveniens, vel «^^^'^^' ^^'"r"^ '^'^^ pt\^^Mm aiia apecies.
"...nomcn generis relinct, temperat aecundum.
appetitui sensitlVO CUl COnjungltur. Tenium dictum, beatitudines, quas ponit Potest eliam habere objectum ofTen- Salvator, Matth. 5. non distinguuntur a virtutidens, non tamen est tanta distinctio ^"s. Inter eas sunt duce epccics temperantiaB...jam diclae; humilitas ibi: B^aa p/ju/;^m spiriin voluntate, quia non est Organica, ^^^.ecundum Augustinum; ct temperamia ibi: sicut in appetitu sensitivo. Beati mundo corde, elc. liberi ab omni immun- DIST. XXXIV. QU^STIO UNIC.
Tres mora- les appe- tituB euot geoera io- termedia.
Primoconcupiscibile booor et voluptas.
ditia; et fortitudo ibi; Beaii qui peneculiontm patiuntur^ etc, Item, tres species JuslitiaB^ ami- citia, praesidentia, misericordia. Item duae Tbeologic», spes et cbaritas. Prudcntia el fides non exprimuntur inter beatitudines, sed suppo- nuniur, quia sine eis noo possunt esse virtutes appetitivi. De his vido D. Bonaveot. Breviloq. part. 5. cap. 4. 5. et 6. et btc art. i. qusesl. i. et D. Tbom.l. 2. quaest. 69. art. i. docet beatitu- dines non esse habilus, sed actus virtutum; sed cum entia non sint multiplicanda, Scotus lencndus est, quem sequuntur Doctores ciiandi Scbolio sequenti.
Ulterius ad videridum de bealitu- dinibus, donis et fructibus, notan- dum quod tres virtutes niorales ac- quisitae, scilicet forlitudo, temperan- tia, juslilia, sunt genera intermedia, nam prima concupiscibilia videntur esscduo, scilicet honor, et voluptas, vel deleclatio stricle sumpta. Aliter ponitur, quod primo bonum conve- niens vel est honestum vel delecta- bile.
Utile autem non est primo conve- niens, quia non appetitur, nisi in ordine ad aliud. Idem concludit illud primae Joan. 2. Omne quod est in mundo, etc. Concupiscentia enim ocuh)rum, ut respicit divilias, in- quantum sunt bonum utile, non po- test esse prinia; inquanlum lamen sunt bonum delectabile, possunt primo concupisci.
Unde primo concupiscibile sunt duo, honor et delectatio.
Unde primae species temperantise, quee moderantur circa concupisci- bile, sunt duae. Quae moderatur circa honores, dicitur humilitas; quae circa voluntates, retinet nomen generis, et quot possunt esso vo- luptates distinctae specie, tot pos- sunt esse species temperantiae. Qufle autem suntspecies fortitudinis, non oportet tantum explicare, quia non tangitur alia, nisi fortitudo in se, vel palientia, de qua dictum est, quod est nobilissima fortitudo, quae non repellit, ita quod est quoddam, permillerey pati, velle, vel non impe- dire.
Tunc dico, quod beatitudines, 10. quas ponit Salvator, Matlh, 5. sunt CoUatio iidem habitus cum habitibus virtu- cum beati- tum. Tamen aliquando nominantur ^*^"^*"* "'* species specialiores virtutum, quam sumanturin numero septenario vir- tutum communiter assignato.
Nam duas species temperantiee enumerat Salvator inler beatitudi- nes; humilitatem, qufle moderatur honores, cum dicit: Beali pauperes spiritu, id est, recti et timentes Deum, et non habentes inflantem spiritum, secundum Augustinum. Aliam speciem moderantem volup- tatesin communi, exprimit, dicens: ExpUcatur Beati mundo corde. Munditia enim biauTud^i? cordis est immunitas voluntatis ab.°®»"°^ ipsffi virtnomni mordmata affectione et dilec- tes. tione, tam ratione sui quam ra- tione appetitus sensitivi, cui conjun- gitur. Fortitudinem exprimit in sua specie perfectissima, ibi: Beati^ qui persecutionem patiuntur propter justitiam. Justitiee exprimit tres spe- cies, unam quidem, qua? est in communicando seipsum per amici- tiam, cum dicit: Beati mitesy in hac minima specie exprimens illam, qua quis communicatse proximo; aliam, quse dividitur in dominatio- nem justam et subjectionem, expri- mit per illud: Beati pacifici. Pax quippe servatur in hoc quod praesi- dens' recte regit, et subditus recte obedit. Tertiam speciem quantum ad exteriorem communicandam ex- primit ibi: Beati misericordes. Per LIBRl III.
misericordiam enim exteriora per- fectissime communicanlur proximo, quia non ut rehabeat, nec ut post rebeneficietur. Hanc autem justiliam Salvator expressit, Lucee 8. Cum fa- cis conviviumy etc.
Sic ergo habemus tres virtutes morales expressas in se, vel in suis speciebus, duas autem Theologicas exprimit. Charitatem exprimit ibi: est^^ul^^el Beali qui esuriunt et sitinnt justi- jusUtTam. ticirn. Esurirc quidem non est sine misericordia, sed habitus quo elici- tur, est charitas. Propriissime enim charitas viae est habitus quo esuri- musjustitiam, et diligimus Deum in se, qui est vera justitia. Spem ex- primit, dicens: Beati qui lugent. Luctus est habitus desiderandi, et sic in beatitudinibus exprimuntur vir- lutes appetitivae, duae Theologicaj, et tres morales acquisilee; duae in- tellectuales non exprimuntur, una acquisita, prudentia, alia infusa, fides. Satis tamen datur intelligi per appelitivas, quia non est voluntas optime disposita sine virtute corres- pondente in intellectu.
SCHOLIUM V.
SCHOLIUM V.
Dona seplem de quibus Isai. 11. non distin- gui a virlulibus, esl contra D. Thomam, sed cum Doctore in hoc, el de indistinctionc beali- tudinum a virtulibus, tenent Gab. hlc quaest. unic. art. 2. Major quaest. i. Ovando proposi- tione 3. Alm.quaesl. unic. el 3. Moral. cap. 2. Altis. 4. tr. 8. quKst. i. Occham 4. quaest. 3. Vasq. 1. 2. d. 39. cap. 2. Salas ibi, Iracl. 12. d. unic. secl. i. Explicat quomodo virtutes in se, vcl in suis speciebus, enumercntur illis donis.
In donis numerantur quatuor 11. virtutes cardinales, prudentia, in Timor pro ^^^^ cousilii, cousiliatio enim est humihlale..., recte syllogizare practice, unde habitus, quo quis est consiliativus, est prudenlia. Forlitudo exprimitur in suo nomine; temperanlia in ti- more, quee omnino idem est quod humilitas. Unde quando Scriptura frequenter commendat limorem, ut illud: Initium sapientiae timor Do- m/zz^, nihil aliud est nisi humilitas, quae est principium omnium virlu- tum. Justitia exprimitur In dono pietatis, quaj apud Salvatorem voca- tur misericordia, el ista est species juslitiflB. Exprimuntur ergo inler dona quatuor virtutes cardinales in se, vel in suis speciebus. Duae infu- sae exprimuntur, charitas per spiri- charius tum sapientiaB. Sapientia enim est ^»»- charitas, est enim habitus quo sapit habenti illud objectum, quod est in se sapiendum, quo scilicet placet mihi bonum ejus in se, et illud volo mihi, et per hoc spes datur intelligi, quae explicite non enumeratur. Sa- pientia enim est, qua sapit mihi Deus in se, et qua sapit mihi, ut bonum, nam qui sapit, et saporem in se approbat, el sibi appetit. Fides infusa exprimilur per alia duo dona, intellectum etscientiam, qui dicunt unum tantum habitum differentem secundum perfectum et imperfec- tum. Potest enim intellectus dici (ides imperfecta, quae est notitia articulorum primorum, et scientia fidesperfecta, quae est explicita noti- tia de articulis.
SCIIOLIUM VI.
Explicat optime fruclus, de quibus ad Galat. 5. non distingui re a virtutibus, aliquos tamen ex bis, docct esse delcclationes sequenles, vel comitanles actus virtulum. Ita Doctores ciiati Scliol. praecedenti, de quo optime D. Bonavent. citatus, et in Diaela salutis tit. 8.
De fructibus dico, quod queedam illorum sunt virtutes enumerata^ in illo septenario in se vel in suis DIST. XXIV. QUiESTIO UNIC.
FruciuB speciebus: quidam autem sunt aodiffe-,.
raut a vir- delectationes consequenles actus. Unde charitas ibi exprimitur proprio nomine, similiter et fides, spes in longanimitate, quia lowianimis qua- si in longum animose expectans. Virtutes morales, fortitudo in pa- tientia exprimitur; justitia exprimi- tur in sua specie, quse est miscricor- dia, in hoc quod dicitur bonitas^ et in alia specie, quae est amicitia, in hoc quod dicitur beniynilas. In tertia specie, quae pertinet ad regi- men et subjectionem ibi, mansue- tudo, vel specialiter ibi exprimitur obedientia; mansuetus enim exe- quitur injuncta sine murmure. Temperantia in duabus speciebus exprimitur, scilicet continentia et castitate. Prudentia exprimitur per modestiam. Modestus enim est, qui modum debitum tenet in agendo, et prudentiae est invenire modum debi- lum in actione, et praefigere, et sic habemus omnes virtutes tam intel- lectuales quam morales. 13. Alia quaedam enumerantur, quae sunt queedam delectationes conse- quentes actum, ut gaudium, quod est proprie delectatio in voIuntate,et pax, qucB est securitas habendi ob- jeclum sine repugnantia, non sunt species specialissimae; sic de scientia Metaphysica, quae habet sub se mul- tas species, et naturalis scientia.
Similiter appetitus ad alterum potest ordinari quantum ad intrin- secum sibi, et quantum ad exte- riora; sic justitia dividitur ut ordi- natur ad proximum quantum ad exteriora, dicitur communiter jusli- tia co?nmulativa, juslitia orchnans ad proximum quantum ad intcriora in eo, et quanlum ad seipsum, quce ToM. xxni.
est perfectior ordinatio. Haec enim ordinatio est, ut homo sit proximius in amicitia, et est perfectissima vir- tus moralis; ordinat enim ad proxi- mum quantum ad omne quod potest ordinari. Alia virtus est ordinativa ad proximum quantum ad subjectio- nem vel principalitatem, qua3 respi- ciunt politicum quantum ad perso- nas ordinatas, ut subjectio et princi- patus, et haec sunt justitia distri- butiva. Istas docuit Salvator in MatlhseOy quantum ad oppositum, ut ordinantur ad seipsum quantum ad concupiscibilem et irascibilem.
Ideo ad quaestionem, patet quod virtutes, beatitudines etdonaomni- no non sunthabitusdistinclirealiter.
Ad argumenta. Ad primum, sep- tem filii sunt septem virtutes, tamen duo dona sunt fides in via, et alia habitus in patria existens.
Ad aliud, concedo argumentum, quiasi essentdistincti habitus, non essent virtutes.
Ad aliud, in opposilum, dico quod numerus est septenarius, non insis- tendo in speciebus.
Ad illud: Philosophus ponit vir- tutem heroicamy dico quod ipse dicit quod in quacumque bonitate sunt quatuor gradus, qui sunt ejusdem habitus in specie, scilicet perseve- rantia, continentia, temperantia, et heroica virtus, quae est habitus ejusdem speciei, excellens tamen, et ejusdem rationis cum alia virlute, quae est minus perfecta. Sic ad oppo- situm, besfialitas est malitia excel- lens in eadem specie vitii, vel for- tassis in alia, quia circa aliud objec- tum. Sed ut quis heroice agat, non requiritur aliud objeclum, sed quod ipsa sit excellens virtus.
34 Subjectio et priocipatus speclaot ad justitiaoi distributi- Ad argum. priDcipale.
Bestialitaa malitia ezcelleDS.
LIBRI III.
DTSTINGTIO XXV, DE NATURA DONORUM.
QUiESTIO UNIGA.
Uirum sapienlia, scientia^ intellectus, consilium, sint habitus intellectua- les?
Qufleritur, andona omnia, scilicet sapienlia, scientia, et intellectus, et consilium, sint habitus intellectua- les? Ad hoc patet ex dictis. Sapien- tia rion est intellectualis, ut ibi numeratur, ut communiter traditur in Scriptura, sed cum habetur cha- ritas; unde intellectus, scientia et consilium sunt habitus intellectua- los, ut hic sumuntur. Intellectus est circa prima credibilium; scientia respectu omnium credibilium, et est Scieotia ei explicita cognitio. Unde intellectus inlellectus '..,.. ^,...quomodo ct scieutia dicuutur ndes implicita et explicita, et consequuntur se in- vicem tam in via quam in patria. In via dicitur aliquis habere intellec- tum, qui assentit articubs; scien- tiam vcro, qucB scit articulos defen- dere in patria. Intellectus dicilur visio divinae essentiae, scientia cognitio articuiorum in Verbo. Ideo intellectus et scientiaest unus habi- tus perfectus divinse cognitionis primi credibilis et expressivi alio- rum. Unde sapientia est charitas, consilium est prudentia, intellectus et scientia sunt unus habitus res- pectu primi credibilis, et aliorum credibilium inclusorum, sicut in ac- quisitis, intellectus est principio- rum, scientia conclusionum.
Contra, in actibus acquisilis scien- Sapientia tia et intellectus sunt diversi habi- tas, consi- tus; ergo et scientia infusa, et in- '* dTnti^a'!" tellectus; dico quod verum est antecedens, ut patet 6. Ethic. Con- sequentia tamen non valet, quia intellectus et scientia credibilium habitus sunt excedentes facultatem naturalem, quae sunt in cognitione primi credibilis. Et licet scientia et intellectus acquisiti sint diversi, quia inclinant ad diversa evidentia per habitum intellectus et scientiae in patria, non video alia credibilia, nisi in Deo; ideo idem habitus est ibi, quia non aliam evidentiam habeo quam evidentiam essentiae divinee.
Reliqua hujus tertii libri vide in scripto Oxoniensi.
DIST, I. QUiESTIO I.
LIBER QUARTUS.
DISTINCTIO I.
DE CREATIONE ET SAGRAMENTIS IN OENERE.
QUiESTIO I.
Utrum possibile sit aliguam creaturam habere aliquam causalitatem effecli' vam respeclu alicujus effectus produ- cendi per creationem?
1. Ouoniam ante notitiam efficaciae Sacramentorum, quam habent res- pectu gratise, necessarium est scire causalitatem efTectivam creaturae, concessam sibi respectu gratiae, ideo incipiendo in hoc quarto ab effica- cia, quam habent Sacramenla res- pectu gratiae, quaero in universali: An possibile sit aliquam creaturam habere aliquam causalilatem effecti- vam respectu alicujus effectus pro- ducendi per creationem. VnmSm.^' Arguitur quod sic. Auguslinus Augusti- super Joan. Homil. 80. Quanta est virlus aqudgj ut tan(/at corpus, et cor abluat; ablutio a peccato non est sine infusione gratise; ergo aqua habet aliquam causalitatem respectu gratiae in anima, quia ipsam abluit a peccato.
Item, omnis effectus, qui non Secun- adaequat virlutem agentis superio- ris, potest produciab agente inferio- ri; gratia non adaequat virtutem causae primae, quia est accidens fi- nitum, et ignobilius substanlia, quae potest creari, et sic est nobilior omni accidente; ergo ejus productio per creationem potest competere creaturae. Major probatur, quia si non posset talis efTectus non adae- quatus convenire creaturae, hoc es- set quia excederet omnem virtutem finitam et creatam, et cum non sit tale nisi infinitum, sequifur quod esset adaequatum virtuti infinitae.
Item, agens instrumentale potest Tenium. in aliquod plus virtute principalis agentis, quam in illud in quod po- test virtute propria, sicut causa se- cunda plus potest in virtute causae primae quam in virUite propria, alias LIBM IV.
2.
Quartum.
pliciter.
iEqualia diBtaolid Dihiii ad aliquid etc non esset instrumenturn, nec causa secunda esset oidinata ad causam primam essentaliter; sed omnem el!ectum naturaliter producibilem potest virtus creata naturaliter pro- ducere virlute propria; ergo et omnem supernaturaliter produci- bilem ulterminum crealionis potest, inquantum est instrumentum Dei. Ilem, agens creatum potest ali- quid annihilare; ergo potest aliquid creare. Antecedens probatur tripii- citer: Tum quia agens creatum po- test corrumpere formam naluraliter perficienlem materiam totaliter, et secundum totum et secundum par- tem; ergo et annihilare eam. Tum quia culpa et gratia sunt opposita incompossibilia, quia per culpam fit homo inimicus Deo, et per gratiam amicus; amicilia et inimicitia repu- gnant. Accipiendo ergo efficere communiter, et efficere positivum et privativum, quod potest efficere unum oppositorum istorum, potesl totaliter corrumpere aliud; volun- tas creata potest unum istorum in se producere, ut culparn; ergo potest aliud totaliler corrumpore, et ita potest gratiam annihilarc. Tum ter- tio, anima cx se polost habere in se despei^alionom et infidelitatem, et fieri infidelis; ergo polost corrum- pere fidem; ergo et graliam, quia fides formala non est sine gratia, nec etiam spes; sed eorum corruptio est annihilatio. Probatio consequentiae, quia ccqualis virtutis esl alicu- jus creatio, et ejusdem annihilatio, quia eadom est distantia ab uno op- posilo ad aliud, et e converso, quia 3. Physic. text. 21. Eadem esl via ah Athenis ad Thebas, et e conver- so; ergo a^qualis virtus est quae potest super annihilationem et super creationem. Ad primam probationem antece- R«»po°d«- ^ t- tur pnmae dentis, dico quod aerens naturale probaiioDi non potest annihuare formam natu- tis. ralem in materia, sed tantum cor- rumpere, post cujus corruplionem remanet illa forma in potentia ma- teriae in quam resolvitur; quod au- tem annihilatur nullo modo manet, nec in se, nec in potenlia materiae.
Contra, quidquid est in potentia uo refpon- materiae potest per agens naturale «««^n»*- educi de potentia ad actum de mate- ria; si ergo forma postquam corrum- pitur, remanet in potentia materice, potesl educi de illa potentia; aut ergoilla forma postquam corrumpi- tur, remanet eadem numero in po- tentia materia^, aut eadem spocio. Si remanet eadem forma numero in polentia materia3 postquam corrum- pilur, potest per agens naturale de illapotentia educi, et ita per agens nalurale potest fornia prius corrupta eadem numero redire, et educi de novo, quod est impossibile. Si dicas quod non manet eadem forma nu- mero post corruptionem qua? prae- fuit, sed eadem specic tantum, et alia numero, sequitur propositum, quod prima forma per agens nalu- rale sit simplicitor annihilata, quia ipsa secundum se eadem numero non manet, nec in actu, nec in po- tontia materiae, sed solum in poten- tia agenlis, quod non impedit ali- quid esse annihilatum.
Pra^lerea, ad principale. Augus- ^*'^- <^"'°' tinus libro 83. qutBstionunij qusest. Augo«u- 78. dicit: Artifices ideo creare non possimty quia agunt per corpu^, Si hoec consequenlia sit bona el prae- cisa, incorporalia, ut Angelus vel DIST. 1. QUiESTIO I, anima, possuntin se gratiam creare. Sextum. Item, Auctor de Causis proposi- tione quarta: Prima rerum crea- tarum esl esse^ et non est anle ipsum creatum aliud. Sed agens creatum potest coagere Deo producendo aliud secundum esse) ergo et creare.
4. Contra, Augustinus super Genes. oplios?- ^' ^^^' '^^' Angeli nullam omnino luQi. possunt creare naturam; solus enim Deus cujuslibet naturae tam magnse quam parvse creator esty et si Angeli non possunt creare, multo magis nec aliqua alia creatura. Item Da- niascenuslib. 1. Orthod. cap. 18. Qui dicunt Angelos posse crearCy sunt omnes filii patris sui diaboli^ etc. Item AnselmusMonol. cap. 37. sola dicinay elc. Item Augustinusde civ.
SGHOLIUM I.
SGHOLIUM I.
Adducit Doctor primo rationes D. ThomaB, quibus intendit probare creaturam non posse creare, nec principaliter, nec inslrumenlaliter, quia (erminus crealionis ost ipsum esse ut sic. quod soli Oeo tanqui ra causa; univcrsal: su. best. SecuMdo, ponit rationem Henrici et Ri- cbardi ad idem, quia inter terminum a quo creationis qui est nihiU et ad quem qui esl ali- quidy est distantia inGnila. Tertio, ponit alias duas rationes ^gidii; primarr, agens poste- rius seu inferius supponit efTpctum a^sentis prioris seu superioris; secundam, nullunc crea- tum agens est purus actus, quod, inquit, re- quiritur ad creandum.
5, Respondeo ad quaestionem, licet coDciusio omnes Doclores in conclusione con- d?ve™i8°ia- veuiaut, quod scilicet nulla creatura nibus^^pro- habeat aliquam elficaciam respectu Primo^ra- crcationis gratiae in anima, nec Ma- lio D.Tho- gister aliter senserit, prout patet ipsum expendendo in littera, diver- si tamen diversasrationes adducunt. Quidam enim hoc tenentes osten- dunt quod creatura non potest aliud producere in ^55^ per creationem, nec ut agens principale, nec ut agens instrumentale et secunda- rium, et ita nullo modo. Quod non principaliler, sive ut agens princi- pale, ostendunt sic: Esse est pro- prius effectus Dei, quod probalur ratione et auctoritale. Ratione, quia effectus universalissimus reducitur in causam universalissimam; esse est effectus universalissimus, quia ^55^ et ens sunt illa, quae primo oc- currunt inlellectui, sicut universa- lissima et prima, proposil. 4. de Causis: Prima rerum creatarum esi ^55^; ergo habet reduci in Deum ut in causam universalissimam; et ita creatio, quae terminatur primo ad essCy est tantum ipsiusDei.
Auctoritate ostenditur sic, quod secundum auctorem de Causis pro- pos. 2S. Nulla Intelligentia vel ani- ma dat esse, nisi inquantum opera- tur operatione divina; ergo esse est proprius effectus Dei.
Quod vero nulla natura, nec crea- tura possit esse agens instrumentale effectus alicujus producendi per creationem, probatur, quia omne agens instrumentale disposilive agit ad terminum agenlis principalis per aliquam actionem sibi propriam, vel per aliud sibi proprium; aliter fruslraadhiberetur instrumentum ad illud producendum, etnon oporteret esse detercninata instrumenta deter- minatarum actionum, si naturaliter dispositive agerent ad terminum actionis agentis principalis, quia ffique posset in actionem suam agens principale per quodcumque instru- mentum indifferenter.
Hoc idem declaratur per exem- plum de securi, quee per formam Nulia cre- atura ut causaprin- cipalis po- testcreare.
Neque ut iDstruoientalis.
An securis formam propriam Bcindat.
LIBRI IV.
sibi propriam dividit etscindil, qu83 est dispositio immediate ad formam statuae, vel cistfle, quam intendit agens principale; sed nihii creatum potest dispositive agere ad termi- nuni creationis quod est esse, quod est etiam primo suppositum inter omnia alia, quia esse est primus effectus; ergo et ex hoc sequitur quod inconveniens est dicere de ali- quo corpore quod creet, quia secun- dum eos, nuUum corpus agit, nec in movendo et tangendo aliud, et ita necessario praesupponit suee actioni aliquod passum, quod potest tangi vel moverij termino creationis nihil praesupponitur; ergo, etc. g Alii adducunt ad propositum alias Ratio 86- rationes, quarum una est ista: Su- HeDrri^ci P^^ distantiam infinitam non potest Ethic. jiisi virtus infinita; inter terminos creationis, qui sunt esse et nihily est talis distantia; ergo super talem distantiam non potest virtus alicujus creaturfle, quia queelibet creatura est finita.
Confirmatur ista ratio, quia aequa- lis est distantia inter queecumque contradictoria; sedgratiaet nongra- tia sunt contradicloria, sicut ens et non ens; ergo aequalis est distantia inter ha^c et illa; ergo virtus,quae po- test super unam, potest super om- nem; posse super omnem repugnat creaturee, ergo et super aliquam. RaUo ter- Aliter osteuditur propasitum sic: la Agi 11. ^g^j^g posterius praesupponit effe- ctum agentis prioris, sic artifex in agendo artificium praesupponit effe- ctuni agentis naluraliter, et eliam ageris naturale praesupponit effe- ctum primi agentis, ut materiam primam; sed quodcumque agens creatum, quod est posterius ipso Deo in agendo, praesupponit effectum ipsius; sed praesupponere aliud suae actioni non est creare illud, sed op- positum creationi, quia creatio est de nihilo; ergo, etc.
Item, unumquodque sicut se ha- Q«aru bel ad esse^ ita ad agere; sed quodU- bet creatum secundum esse suum est mixtum cum potentia, et non purum; ergo et suum agere, et sua actio admixta est cum potentia. Sed omnis entitas vel actio admixta cum potentia, estcum mutatione et trans- mutatione 3. Physic. text. 9. quia Aruiou motus est actus entis in potentia; ergo talis actio creaturae non potest esse creatio, et per consequens nul- lum agens creatum potestcreare.
SCHOLIUM n.
SCHOLIUM n.
RQtioDCs D. ThomaB refuiat efficaciler, pri- mo, osteridens daas propositiones, qaas assu- mit, esse falsas, scilicel etse simpliciter fieri a solo Deo, et hocipsum esse terminum creatio- nis, et efTectum universaiissimum, soli Deo tribuendum. Rejicit eliam quod dicit de ins- trumentOi et illius concursa, optime explican- do quid ad rationem instrumenti requiratur; de quo in Oxon. btc quast. 4. et d. 18. quaest. 1. et d. qusst. 5. etd. 13. quaast. i. ad 5. et in tract. de Rerum princ. quffisl. 6. art. 2. Secun- do, rcfellit rulionem nenrici de inflnita dislan- tia, quia dislantia tanta est, quantum est me- dium interjacens, vel si non est roedium, quanta est entitas unius extremi; et omne ens creabile oppositum nihilo est finitum, et sic ejus distantia a nihilo erit finita. Tertio, refu- tat alias duas raiiones ^Egidii.
Istae rationes non videntur mihi ^ concludere. Prima non, cum enim RcjicUari. dicit quod esse est proprius effectus Thom»* Dei, hoc est falsum, quia quodcum- que agens, quod potest creare com- positum, vel forniam in materia, potest creare esse compositi, quia non est intelligibile formam esse in materia, et tamen quod compositum non habeat esse, nam si esse esset Dei, sed imperfectissimus, quia per aliquod accidens crealum a solo se includitur in effectu ejus imper- Deo, ut ipsi imaginantur, et Deus fectissimo; nihil £nim est in uninon necessitetur ad aliud creatum verso ilaimperfectum, quin includat producendum, generafio compositi esse, et omne agens quodcumque posset esse ad terminum suum, et potens super aliquod, potest super tamen sine esse, quod est impossi- esse; commune enim est secundum bile, cum generatio primo termine- seperfectis et imperfectis. Siautem iu V ad esse; ergo cujus causalitate intelligatur major, quod effectus est materia sub forma, et forma universalissimuspraedicatione habet etiam in materia, ejusdem causali- reduci in causam universalissimam tale etiam compositum habel esse \ praedicatione, hoc est falsum, quia sed agens creatum habet causalila- effectus universalis praedicatione tem super esse compositi; non est habet reduci in causam universalisergo esse effectus proprius Deo soli. simam pra^dicalione, et imperfectisconfataiur Ncc probatlo primee rationis jus- simam, ut in plures causas, quia in ratioDis tum per hoc concludit, cum enim omnes causas, et non in causam