correximus* Vbi verograue & apertum vitium in Salmantkenfi occurrit ( nam in lenio¬ ribus mendis tollendis meo iudicio putaui flandum) theologos & F hilo fop hos peritiffimos confului, vt communi multorum iudicio perpenfis in vtro- qm exemplari omnibus, & verbis, & fententiis auioris, quae ad ejmintelligendam mentem facere viderentur, vitium corrigeretur. Accidit non - nunquam, vt omnes firmi/, corrupti alicuius locx re fUtuendi vix rationem aut modum vllum inue - niremus. Qui fidem nobis non habet, is in vtra. qm editione i vel locum vnum legat in Releci. de augmento Chnritatis circa numerum io. ex quo fi certam autor/s finientium ei fidem verbis retentu eruerit, tunc demum nos mendacii aut inficitis ar¬ guat, Hac ergo ratione cum vtramque editionem ad finem vfque contuliffimus, etiam quinque folia, quse diximus fuiffi typis excufa, fludiose ex SaL manticenfi codice correximus, ne ad al/ fi Jutam in - tegramque totius operis expurgationem quippiam defi der aretur. Errata qua in his foliis incide¬ runt? qui a in iis ipfis tollere nequiuimus, in fine inter erratareliqua notauimm. Magnus quidem & mole fi m hic labor, fid ille maior & molefiior, quem fufcepimus in toto opere iam ad Salmanti- num codicem emendato, fimpliciter omni que ex parte corrigendo, repurgando & fiholits illuftrando.
do.
AD LECTOREM.
-do. ffifijf res eofuit opero flor difficilior 3qub fuit vtraque editio corruptior? & quo autor, propter acerrimi ingenii vires, quas more doBijf morum viroru?n, in res prafsntes intendit, minus vi¬ detur fludiofus verborum, minus memor ordinis, aut eorum, qua in initio ad dijfutandum propo - fuit. P^nde faElum videtur, vt nonnunquam nimis conci fu & fi hola fica videri pofft vi i orat io - ne? nonnunquam ad argumenta nonnulla propo - fita ncn refpondere s nonnunquam ad multa fimul refionfium vnum reddere s nonnunquam dum qua- fi 'tonem pofitam diffutat 3 aut argumentum ali¬ quod refutat, occurrentes quafi tones & dubia* inter fer er e s nonnunquam ex difiutandis qnoefio- nibus y quas in initio Re lectionis propo fuit ( vt conflat in Re le Bione de Matrimonio & Re lectione de cfemperantia ) aliquas prorfm prdtcrmittere. Nec hic no fer confit it labor > fed tertio totum opus tam typu excufum percurrere opus fuit, cum ad confi ciendum indicem Alphabeti cum, tum ad errata corrigenda3quadum perficere conamur, il¬ lud eadem opera pr&ftitimus, vt hujus noflr a edi¬ tionis codicem vnum, multo quam fuerit iam edi¬ tus emendatiorem reliquerimus, plurimis vitiis & mendis, W pofca inciderant; ve i antea non occurrerant 3 [itblatis 5 ex quibus pauca qui eidem, fed tamen potior a inter errata in fine libri anno - t animus P R AS FATI O t animus. Ex quibus, Leclor, intelligis, #0« amnia errata in fme libr i animaducrfoy typographi •vel incuria, infcitia accidi jjeyfid multa irrepfijfe ( prnfertim in quinque foliis primis ) gw/** e areremus exempta Salmantino } vel propter utri - ufque editionis, fumus deprauationemi vel etiam nofira cauffa, omnia peruidere & per- nofcere nequiuimus. Locos tamen non paucos, corrigi videbantur poffe dedita opera reliqui¬ mus y tum quod eodem modo in vtraque editione > •vel certe in Salmantina ext arent, taz» quifiam nimiam licentiam in alieno opere corrigendo nobis obiici ai.
De aut ore harum ReleBionuw hoc tantum ha¬ beo compertum / vixijje illum Imperatore & Hi - ffaniarum rege C arolo huius nominis quinto: Fuif- fe ordinis J anili Dominici j ejufdemque ordinis ext it i fje pr aciarum lumen & ornamentum. FIq- ruiffe maxime acerrimi ingenii, indicii & jolida doBrinn laude 7difcipulorumdoBi (fimorum ( e qui¬ bus nonnulli ex editis libris notiffimi fimt, vt Mele hior Canus, Dominicus Sotus ) multitudine & gloria. cLintam pr&teren huius viri fuijje apud omnes nutor it at em y tantum nomen extitijje, vt auditoribus tanquam alterum Pythagoram repre - fentaret, vt a Ih eo logis fy Philofiphis doBiffi* miSy theologorum & P hllofophorum fisa memoria Ad LECTOREM, alpha & princeps haeretur.* vt 1. Catholici Hi* fp anis reges cauffas ad ip forum conscientiam at¬ tinentes ( quales fuerunt (u) fubs&arum noui‘c orbis prouinciarum, & 00 repudiata: vxo-“ ris a Rege hnfix, de quibus in hoc opere difpuf* tatur ) 'ad eum detulerint, aheoquemhu doceri “ cum primis 'voluerint; i>t ipfe hac ipfd, quam * non ignorabat, autor itate fretus de regum, atque* adeo fummi Pontificis cau/fis liberrimum, pro eo “ ac con(cient’a ratio poflularet, indicium tulerit. “ Hac attentius confiderans dubitare J oleo, maiori'* ne laude digna fit viri hujus certa quadam ««pf»-'* da aat orttatis & eruditionis eximia prsfidiis* munita, anipfirum Regum Hi (panis, atque adeo* UJpfius fummi Ptnt ficis fingul aris animi mode ratio&squitatis veritatisque cognofiends actu - “ ends defderinm. Ex quo fit vt a viro hoc doElifi <c fimo obiurgari fi tacite reprehendique ( cum do- “ Urina tradenda ratiopofiulatx) aquis,. imo liben-* tibus animis patiantur. Retinent enim fapien- tijfimi reges hi, quod rex alius feriptum reliquit. Corripiet me inftus in mifericordia, & incre¬ pabit mc: oleum autem peccatoris non im- pinguet caput meum. Quapropter i ni uri a tra. ducunt noftra statis haretici apud omnes mona¬ chorum ordinem, eo nomine quod rudes & indo Si i fint, & Pont ficibus & Principibus adulentur. Hi PR^F ATIO profeBo fi cum noflro Francifco VlBoridt confe¬ rantur, nec theologorum nomine digni erunt t nec quicquam ad veritatem dicere aut Jcribere, Jed omnia Principum auribus dare videbuntur. Quantum autem Salmanticenfis Academia, atque sdeb Hifyania huic viro debeat y idem Alphonfus Mugnojtm in Epiftola ad Sereniff Hi fani arum Principem Carolum his verbis teflatur: Multum debet Hifpania tota huic prxdantiiTimo viro* quoniam ipfc pluribus nominibus demeris tus eft, illo prxfertim, quod cum Theologia apud Hifpanos confufanca, pulucrulcnta, aut potius lutulenta, lacera, pannofa, muta, ac pene elinguis laceret? huius folius ope cla¬ ritati, nitori, candorique fuo, puritati, ac dignitati, venuftati, ornatui Se integritati, veluti longo poft liminio, reditura efh Te- flamonio funt huius veritatis? non modo centurix, fed Yiiades etiam difcipulorum ejufdem, quos fehoia ipfius quoquouerfum effudit.
ReleBionis autem nomine, ne forte ignotum id tibi LeBor videatur, fcito intelligi apudSalman* ticenfes genus theologicarum exercitationum, ea¬ rum difpHtationum non admodum dtffimile quas maiorum noflrorum memoria in celeberrimis Aca * demm in ufu fuiffe, & quodlibeticas qu fi io nes vocata* At) LECTOREM.
vocatas ejje compertum ejj. Qua enim quaflio- nes, ex his qua in quotidianis praleBionibus toto anno dt (putate ejjent, difficiliores & vt i Utres vi¬ debantur j & in his r electionibus. in publico do - Biffimorutn hominum actu, ita ab eodem doBo- re repetebantur, vt?nultb quam antea accura¬ tius deciderentur, & tanquam vltimam manum acciperent. Et quoniam hic autor illius memor te theologorum, maxime apud Hi fp anos princeps* - f ccnt* over fiam fuit, intdligis quacunque in hii ReleBionrbus difputando conflit ut a funt 7 omnia dolii (fimi theologi i u dic io effi tau quam pe-* ritifjlmi aurificis fi ater a examinata & ponderata- z Et idcirco multo fo Udior a & firmiora his iu dic ari debere, qua ab huius memoria har elicis, homini¬ bus videlicet dcBrina & i u dic io carentibus, leni brachio di (putantur, Etff autem videri poffimi ReleBiones ha Hiff *$- mrum potius ingeniis, quam Germanorum ac¬ commodata, quod illi gymnicum & conci fum, hi fedatnm & oratorium rfheologatidi genus con(e- Bentur / attamen fi & d/fpulandi modum, & do- lirina in eis tradita fruBtss JpeBewus, multum Germanis ad latura videntur a di Umenti & com¬ modi, Si enim confideremus attentius a quo tem - por fatfarum opinionum & hsrefeon ftuBus Ec - cUfist nauim quatere his in locis ceperunt, ab eo a, b pleris- PR^EF ATIO pferisque omnibus (forte conuitia hareticorum in Philofophos & Schola theologos metuentibus) ‘J he - ologiam prafidiis & armis (choU Philofiphica & Theologica nudatam, ad oratoriam ejfe, vel Grarn- maticam potius rationem remeatam y easjfc decauffa ab iis,it a manibus illotis ad facras liter as ac ce den¬ tibus, vel nihilo maiores in illarum fludiis progref fias faclos, quam d Grammatico aut Rhetore inge¬ nio (o facliejfent, vel ex infeitia exercitationisque difputandr, iudicandi infolentia prauas opiniones^antefft genitas, aut definfiis in eam pottiffimum ducemur fententiam ( in quam d ullum fi M ‘T 'ul¬ lius in re (imi H te flatur) vt exiftimemus, doBrinam ‘Theologicam fine eloquentia non multum prode (fi Chrifliana Reipublica y eloquentiam vero fine do- Brina nimium obejfi plerunque,prodeffi nunquam. Quare fi quis ( vt eiufdem M, Tulli verbis parum immutatzsvtamur ) omiffis reBiffimis illis atq~ cer - tijfimis fludiis Theologiae diuinaq, doBrins:, confis - *»/V omnem operam in exercitatione dicendi aut feribendi, is inutilis fibi, per nido fus patria cluis, & matris Ecclefia parricida futurus alitur. Qui vero ita fi (i armat eloquentia, vt non oppugnare com¬ moda patria Ecclefiaq; doBrinam, fid pro his pro¬ pugnare poffit, is nobis vir & fisis & publicis ra¬ tionibus vtiT/ffimus, amici jfimus cinis, atque Eccle - fia matris filius chariffimUs fore videtur, Hxc non ideo Ad LECT0TLE1VL ideo Lector attuli, quod putem in 'Theologia traden¬ da ratione vel Fr anci (cum hunc l^iB oriam Rifi)*- nosque exteros ejfe indi fertos & infantes, velGer - manos ejje doB y i na fit da vacuos fr expet tes ( noui enim & hunc V iBoriam in his Reie Bioni bus, quan¬ tum res fert, eloquentem ejje, caterosque Htjpanos prafertim cum ab fchola loquendi confuetudine di /cedere hbet, di fert e pojfe & dicere, & feribere s Germanos etiam non paucos P hilo fop hia GT The olo - gia doBrinis ejje perfeBe excultos ) fedquod exifti- 'mem, optime fuis & patria rationibus Germanos Theologos con fulturos, fi folidum illud fr fc hola fi¬ cum theologandi genu$\ quale e fi huius fcBortx fr communiter Hi fi anorum, cum fe dato illo f Ara¬ torio, quod ipfi plerumque -conficiantur, Jiudiosi coniungant.
FruBm porro harum ReleBionum & vberes fient fr multiplices, quos poterunt, vel hi, qui alio¬ rum DoBoresjunt, ve! reliqui omnes percipere. Id vero ex Jingulis ReleBionibus pojfumm planum facere.
Gum enim in prima ReleBione dupiex pote fi ds in Ecclefta difiin&a efii monfiratur, Ecclefiaftica & ciuilis, fr illa hac potior oftenditur, falfum euertt- tur dogma Luther anorum vtr amfy pote flatem exe- au antium, vtlEcclefafiicam ciuili fu hii cientium.
In 'fecunda qua etiam inferibitur de pote flat e b 2f Eccle- PR^FATIO Ecclefiafiicaffuplex refutatur h creticorum dogma; Vnum, potdflatem proprie Ecclefiafiicam gr Spiri¬ tualem primo & per fi ineffc in tota Eccleffa vni - uerfali, ad eum modum, quo poteflaseiuihs efi 'm RcpublicaCiuili: Alterum j Chriflianos omnes effe Sacerdotes, omnes aquales s nullum effe ordinem, nullos que certos gradus Ecclejiaflica patefiatis.
In tertia pote flat is ciuilis nec effit as, origo atque vis, & autoritas ita conflituitur & firmatur, vt per nicto fiam dogma Lut heri, quod perniciem innu¬ mera prope modum ruflicorum multitudine attulit, per fi fi corruat.
Quarta difputationem continet pulcherrimam de pote flat e Papa & Concilii, qua tametfi minus videatur iis effe vfui, qui cum b creticis pugnant, aut h creticorum confuetudine afficiuntur, efl ta¬ men his ipfis vtilis & fruBucfa: Dum enim quam late pateat & fummi Pontificis & Concilii genera - lis pote flas explicatur yfimul vtrique fumma pote- flas <& autoritas, fuo tam en modo affer it ur: Summi autem Pontificis & Conciliorum aut ori tat e fla - hilita, & apud Germanos praponderante, fonflat fore, vt <& fili anulla apud eos propagentur, & Ha- re fis omnes, non fecus ac tenebra lucente Sole; di- Jp e liantur.
Quinta, qua de Indi sin firihitur (hoc efffehar- . haris nvui Oriis hominibus, quos vulgus Indos no¬ minat J AD LECTOREM.
minat) tametfi refponfium ejj? ctideri potefl, Ca¬ tholicis Hiffania regibus ab autore redditum, mul¬ ta. tamen continet iis omnibus vtilia & fiahuarta, qui in eadem vel fimi li> qua Reges illi cc-uffa, ejje po (fiunt. Qualia fiunt, quemadmodum dubitans decauffa altqua ad conficientium pertinente, con- fulere doBos & fapientes in eo genere debeat: quemadmodum, quod fu ivit a (apientibus defini • tum,fequi, etiamfi illi, vt accidere pote fi, erra - rent: quam multi ejje poffint tituli illegitimi y quam multi legitimi, quibus exteras prouincias aut homines Reges illi in fiuam potefl at em redi¬ gere potuerint. His enim accurate difputatis & confli tutis, conficientia, eorum, quorum inter e fi, aperte docetur, quid in hac caufifia cauendum fit 9 quid agendum.
In (exta, qua e fi de Indis pe ferior, fiue de i li¬ te bedt, multa e a que fialutaria traduntur documen¬ ta, qiu & a Regibus atque Principibus fer u ari oporteat, vtiufi e bellum inferant aut gerant re¬ liquis omnibus, vt iufle militare aut merere fiub fuo, aut alieno Principe valeant. Dogma inierim illud h creticorum refutatur; Non licere Chrifiia- nis Principibus, vel cum aliis Chriflianis, vel cum furcis bellare.
In fiptima, qua videtur reffonfum autoris ad cauffdm illam Regina ringlU d Rege Coniuge fuo PRiEFAT I O.
repudiat*, flrenue expugnatur dogma illud falfum Tuther unorum j omnes gradus, qui Leuit. y$.& 20. vetiti funt, etiam nunc vetari diuino iure. Male pr at er ea habet hareiicos, quod in hac Rele- tlione firma ratione oflenditur^ cauffis matrimo¬ niales iure7& merito, ad Eccleflaflicos iudices de¬ ferri.
Ohlaua, in qua de augmento & decremento Cha- r it at it agitur, di /putationem quidem continet ad fc holas 'Theologorum potius, quam adconcionem, aut alios homines pertinentem s attamen qu*ipjis Theologi* multum ad fer at adiume uti, cum ad inge¬ nium acuendum, turnadrei pulchctrimavereque Theologica perceptionem. Poflemus etiam illud addere * damnari hic h arcti eorum opinationem illam* omnes inflo s e fle Charitate <& Gratia apud D E V M pares 5 nec vlla in re Sanci / ffl Firginem CHRISTI matrem mulieri vili de media plebe, Tu t hero a fler tore, antecellere.
Nomade Temperantia variam & ineundam con¬ tinet d/ /putationem, quaque hi' in loci* propter con - trouer fiam de alimentorum deleti u, grata pleritque for e videatur4, damnantur hic barbari homine sfln- thropophagiy& qui homines Deofacrificabants de- fendunturGarthuflenfes, qui carnibus perpetuo ab- Jhnent, fy4 alii viri religio fi, qui alloqui videntur per abflinentiam vita Jpatiumbreuhts efficere. Plu¬ ra in ad lectorem.
$a in hac Re le EI io ne contra harettcosprafldia habe* remus, nifiautor Quaflionum in initio pofit arum vnam aut alteram prorfus pr at er mi fi flet.
Decima, in qua de homicidio difputatur, multi s modis vtilis e fi; plura vero in ea definiuntur 7 quam vtpojfint a nobis fummattm comprehendi.
Vndecima difputationem de Simoni a Simo¬ nideorum poenis compleElens, non vtilis modo, fed etiam nece (far ia his in locis videri pote fi, ubi labes hac tam inveterata e fl,tamque late fer p fit, vt vix in vitio ponatur. Alee hsretici ab hoc vitio liberi funt, t amet [i ab Ecclefi* corpore praei fi.
Non miniis vtilis ac neceffaria e/i duodecima, in qua de Magia di (/utatur; auditione fiquidem cer¬ ta frequenter accepimus, quin imo certo fimus, pojl inuoElum per Murtinum Lut herum nouum Euangelium, eum ejje confequutum flatum in Sep¬ tentrionis maxime prouinciis, ut doBrina CHRI¬ STI fenfim in mentibus hominum deficiente & oc¬ cidente, Magia fenfim ita c onu aluerit, vt, illa prorfus e xt infla, fla cum /ocia E are fi regnare videatur. Nec huius Magia, atqt4e fbirit us Pyt ho*> nici expertes aut vacui omnino funt /nabaptifl & Caluinifhe, quin potius eum firitum verbis, firiptis,moribtss, f aci e, & oculis fpirant.
In •yltima Re le Bione argumentum tra&atnr ho¬ mine Chrifliano digniffimum s ad quid nimirum b 4 quisque PRAEFATIO AD LECTOREM.
quique teneatur, quando primum ad vfumrationA feruenit. Quidenimconuenientius ab homine,pr a- fiertim C hrifliano, doceri aut difci pote fi, quam fi a- tm vel modus ille, quo fefe ad Deum finem videlicet ultimum fummuw ^ bonum fuum conuertat, cuius fruendi caujfa creatus e fi 1 Partes iamtua, Chri - fi i ane LeBor,e& fiint,vtcpus hoc, in quo emendan¬ do nostantumopera lemporisque po fuimus / quodd tali tantoque Theologo e lucubratum e fi j quod do - Urinam continet 'tam certam & folidam, tam vti • lem & ncccffariam, grato & libenti animo fufiipe - rey tuaque fi u dia eius le Bione & meditatione ad alti ffimarum rerum cognitionem excitare. Nobis abunde fatisfaBum erit, fi huius tu leBioue, doBtor, & melior eu ad as. Vale. I N G O L- ST A D i I 3 ipfi die S. Laurentii Martyrii, Anno 1580.
C ARMEM IN LAUDEM OPERIS AD LECTOREM incerto au tore.
Continet exiguus liber hic quam plurima, Leclor* Leges, Pontifices, Theologos que facros.
ALlVD «o^oCs©» ALlFD CARMEN EXTEMPORA- NEVM MATERIAM VTRIVSQVE TOMI qvam BREVISSIME comprehendens.
QVID veneranda queat docet Aie Ecclejta mater Pontificesque liber: F atrum quae rite poteflas Concilio in magno: fimulds ciuilia iuray Et quae Jint belli: neque enim Mars legibm orbus: Eegitimumque thorum atqtfe hominum connubia traHat.
Haec Francifce tui ftlforia prima laboris E(l pars: & tanti Jiat adhuc quoque gratia faBK Quis pietatis amor, quam Jit pulcher ima virtus Abfhnuijje bonis, f? legem ponere luxus, Quanta Jedimpietas, humano fangui ne dextram Polluere vitam yqua nec reparabilis auro, Nec precibus anfrijja femel, precioue benigno. Eripere! hea filicem gerat is fub peclor e duram 7 In fua qui diro gr a (fatur vi (cera feiro.
Nec precio pia praebendas* Ecdejia vendit, Sed gratis bene dat meritis > animos qne repellit Degeneres y nec Jiet Magicis res artibus vlla, b j* Artibus Artibus ex vni r euoe at is c arcere abyffi.
His quoque, cum verum ventum efi rationis ad Quid fieri dece at, fiupr emo in limine libri Edocet ater na dignm ffiBoria vita.
Nec tua pertenuis tam magni gratia faBi, Et tenebris, turpique jitu qui promis Edere 1 Janti feripta viri: quod y? D E VS annuet au fis, Mternmu viuts > poft fnnera debita viues, Et DEVS exemptam coda de corpore mentem Inferet sthereo, Diuosq, videberis inter: MaBc modo meritis } nec duro parce labori.
Cenfura Rele&io V. De Indis jo» REVERENDI PA- TRrS, FRATRIS FRAN- CISCI AVICTORIA DE INDIS recenter inventis.
RELECTIO PRIOR.
Locus relegendus eft ex Matth. Docete omnes gentes.baptizan- tes eos in nomine Patris, & Filii» Sc Spiritus fandi > ultimo cap* SECTIONIS PRIM.E SUMMA.
I* Dubius in rebus, ut jit tutus tn cpnfctentiui quomodo debeat confulere illos, ad quos jpe* quosjpettat hac docere * 2, Dubius in rebui, poft confutationem rei du¬ bia debet fequi id, quod dtffinitum fueris k f Aptent ^bus, altas non erit tutus * 3* Dubius in rebtu, ft po/i confutationem rei dubia diffinitur k fap tentibus, illud ejfe Itcttu, tum, quod alias cft illicitum* ut fit tutus m in conficientia^ an debeat [equi fententtam illorum, 4, Indi barbari utrum effient veri domtni ante adventum H^ff anorum prtvatim, & publice. Et utrum ejfent inter eos ahqui veri principes, & domuit altorum * tjj. Error quorundd recenfetury qui dicebant^ nullis in peccato mortali exi/lentem habere dominiis inqvacunqve re* 6. Peccatum mortale mn impedit dominium civile & verum dominium • 7, Domtniu Utrum perdatur ratione infideli* tatis.
g. Har enem jur c Vivinc non amittit domini - um bonorum fuoru7 ob harefim com~ miffam, Haereticus an de jure humano perdat do* minium bonorum fisorum.
io* Hareticus a die comiffl criminis incurrit poenam conficationis bonorum.
Jt, Hareticorum bona non licet fifico occupare ante condemnationem, quamvis de crimine v conflet.
$04 Releftio V. Delndis ii, Condemnatione faci a etiam pofl mortem b aret ici, retro agitur bonorum confifcatio ad tempus commtjfi crimini», ad q-vantcun- qve pervenerint pote fi at em, . Harstici venditiones ^donationes, 'omnu alia alienatio honorum j d die commiffi cri¬ minis funt invalida, c.
14, An hareticusft dominus honorum fuorii in foro confcientt<s, antequam condem¬ netur.
Hareticus licite potefi vivere ex bonis fuis * 16, H&retictts, titulo aratio fo potefi transferre bona fua, puta donando, iy, Haretico non licet titulo onorofo puta ven¬ dendo, dando in dotem t bonafua transferre, (i crimen poffet ventre in judi¬ cium.
lg* Hareticus tn quo cafu etiam titulo onero fo poffet bona fu a licite alienare.
I£. Barbari^nee propter peccata alia morta¬ lia nec propter peccatum i u fidelitatis im • pendiuntur, quinfint veri domini, tam pu¬ blice quam privattm, ZO. Dominii ut quis jit capax, 4» #/«* ratio¬ nis requiratur, ZU Puer an pojfn ejfe dominus ante ufum r at ion is, %%< Amens tioviter invemis, Se&, r> jcj ZZ* j4mtns anpoffit ejfe dominus, 23. Barbari amentia pr<etextu non impedi' diuntur ejfe veri domini > cnm non fwt a mentes, 24. Indi barbari antequam Hypani ad illos vetuffent, eram veri domini, ptthikk, t! privatim, Ocete omnes Gentes, baptizantes eos' in nomine Patris & Fihi * & Spniuisfantlh Malthari ultimo* In quem locum movetur quseftio, An IU ceatbaptizare filios infidelium invitis pa* remibus* Quae quaeftio tradatur a Do* &ore,4 Sententiarum diftindmn.4.& a Sati- do Thom. feCunda fecunda? quarfhon. IO» artic.lt. &$. part* qua?ft6g. artic.10. Et tota difputatio & reledio fufcepta ell pro¬ pter barbaros iftos novi orbis, quos Indos vulgo Vocant, qui ante quadraginta annos venerunt in poteftatem Hifpanorum, ignoti prius noftro orbi, Circa quos pra?fens di* fputatio habebit tres partes. In prima tra- dabitur quo jure venerint barbari in ditionem Hifpanorum* In fecunda > quid poffint Hifpaniarum principes er -Di/putatio ga illos in temporalibus & in civiltbu&tacmpdr Rele&ioV.De Indis s In tertia, quid poflint vel ipfi, vel velEC* clefia erga illos in fpiritualibus, & in fpe- dandbus ad religionem. Ubi refponde- , bitur ad quaeftionem propofitam* AnAiftu* ^ r latio hac Qu0 acj pr;mll^ partem, ante omnia vl- w-felux, quod tota hasc difputatio fit inutilis utilis. &otiofa, non folum inter nos, ad quos non fpe&at, atu fi omnia re&e geruntuntur in adminiftratione illorum hominum difpu- tare, aut dubitare de iilo negotio, aut fi quicquam forte peccatur, illud emendare» fed etiam apud eos; quorum intereft haec confiderare & admin iftrare. Primo, quia nequeprincipes Hifpaniarutn, neque qui eorum Confiiiis praepofiti funt tenentur de integro examinare & retra&are jura, & titu¬ los, de quibus alia deliberatum eft & decre¬ tum, maxime in his, quae bona fide princi¬ pes occupant, & funt in pacifica poffeffione. Quia, ut Arifiot. dicit» 3, Etbico.fi femper quifpiamconfultaverit, in infinitum res a- biret, neque poffent principes &eorumCon« filiariiefle fecuri& certi in confcientia fua: & fi oporteret a primordio repetere titulos fuse ditionis, nihil exploratum portent tene¬ re. Et praeterea cum principes noftrifci- licet Ferdinandus,& Ifabella, qui primioccucupaverunt regiones illa*, f uerim G hriftia- niflimi & imperator Carolus quintus fit princeps juftiflimus &re]igioGftimus: non eft credendum, quin habeant exploratifti- ma & exquifitiflima omnia quse fpefiaro poffuntadfecuriiatera fui ftatus, & con- fcienthe maxime in tanta re:atquaaded non folum fuper vacaneum, fed etiam temera¬ rium videri poteft dehisdifputare: & hoc videtur eflfe quaerere nodum in fcyrpo, 6c inquitatem in dtxmo jufti.
Pro folutione hujus obie&ionis eft confi» « « derandum, quod Ariftotc dicit tertioEthi-^ *'J cor. quod ficut confultatio & deliberatio^*2 non eft de rebus impoflibilibus, aut nectf-1* * fariis; ita nec confultatio moralis eftdeil- xuw* lis, de quibus certum & notum eft elle Jici- ta, & honefla: neque econtrario, de qui- buscermm eft effe illicita, & inhonefta. Ne¬ que enim quifquam re&e confultaverit, ca~ temperare, fortiter, jufli vivendum fit, v^mt fH* injufte, aut turpiter agendum, nequ sjfwjvh*- an adulterandum, an pejerandum, %n$®-uonm* lendi parentes, & csetera hujusmodi. Certe non effetconfultatio Chriftiana: fed cum aliquid agendum proponitur de quo dubi¬ tari meritd poteft, an fit re&um vel pravum* iuftum aut iniuftum,de his expedit conful- Rele&io V De Indis Rele&io V De Indis tare, & deliberare, neque prius temere ali¬ quid agere, q uam fit in ventum & exploratu, quid liceat,autnonliceat. Talia funt qua? inutranque partem habent fpecie boni aut mali, qualia funt multa genera comutatio- ln dubiam & contra&uum & negotiorum. Et in his nihil agen omnibus ita res fe habet, quod fi quis ante- chitn quo qua de liberaverit, & legitimi ilii conftue- utqueeon- rit tale fa&um licitum efiejaJiquid tale face¬ rem ret, & forte fecundum fe eflet licitum: ta- qutd ItcearA ts peccaret, neque excurretur per igno- qut /k^rantiamrcumilla, ut patet, non efiet invin- fecem ptfdbiiis,poftquam ille non facit quod in fe eft, eat* ad examinandum quid liceat, aut non liceat.
Ad hoc enim,utadus fit bonus, oportet, fi alias non eft certum, ut fiat fecundu diffini¬ tionem & determinationem fapientis. Haec enim eft una condicio boni a&us, a.Ethic. ut fiat fecundem diffiinitionem fapient^at- queadeofi ifte non confoluit fapientes in redub ia, excufati non poteft. Imo dato quod talis adus fecundum fe licitus effet, poftquam dubitatur, merito de ilio tenetur quilibet confultare, & arbitrio fapiencum facere, etiarofi forte illi errarent, ConJuUn- unde fi quis contra&ura, de quo inter hono viter inventis. Seft. t. 3 09 homines dubitatur an fit licitus nec ne, fa <*i faptcn. ceret fine Concilio Dodorum. fine dubio tesintellt- peccaret, etiamfi alias contradas elfiet Jici*^ °!UL^ tus, & ip(e ita putaret, non ex autoritate fa-'w h&lice- pienris, fed ex fua affedione, & fententia at> €X eQm Eada ratione (i quis in re dubia confidit fa -ruwque pientes& illi determinaverint illud non I arbitrio cere; fi talis proprio judicio faceret aliquod^^^ taJe, peccaret, etiamfi alias illud in fe eflec licitum. Ut fi quis, exempli gratia effiet du¬ bius, a n hsec fit uxor fua,confultat,an tenea¬ tur reddere debitum, vel utrum liceat, vel etiam exigere: reipondetura Do&oribus quodnullo modo Iicef,ipfe autem ex affedu uxoris vel propria cupiditate, non credit# fed putat fibi licere, certe peccaret accedens ad uxorem, quamvis de fe licitum effiet, cuc revera eff. quia talis facit contra con-^.. fcientiam, quam tenetur habere. Tenetur^ ^ enim credere in his quas fpe&ant ad falu-.
tem his-, quos Eccleha pofuit ad docen-y dum: & in re dubia arbitrium illorum lex. Sicut enim in foro eontentiafo judex.
tenetur judicare, fecundumallegata a£rt' bata: hainforoconfcientiae quilibes tene^ecc* ‘*a~ tur judkare,no ex proprio fenfu, fed vel per rationem probabilem, vel per autot itatefa-^^ a V 3 f\^uitiarst ReJe&io V. De Indis pientutn* alias eft temerarium judicium» &exponitfe periculo errandi, &hocipfo errat* Sicut in veteri teftamento Deuter. 17. praecipiebatur, Si quid erit ambiguum inter fanguinem fanguinem, cauffam & caujfam,lepram& non lepram £} judicium ditt Dominus intra portas tuas videris variare: fugre3& a fande ad lacum,qu em elegerit Domi* nud DEUS tuus, venienfque ad [acer dotes Le- vitici generis, & adjudices, quifurrint in illo tempore, qua rcfqve ab eis, qniindicabunt tibi judicium veritatis. & facies quodcunque dixe¬ rint qvi prafunt loco,fequerisque fentcntiam eorum, neque declinabis ad dextram neque ad fihifiram* Ita inquam in rebus dubiis, te¬ netur quilibet confidere illos,, quos Ecd efia* ad hocconftkuit,qudesfuntPradati, praedi¬ catores, confeffores,, divinas & humanaa le¬ gis periti* Sunt enim in Ecclefiaalii oculi, alii pedes» &c,r* ad Corint*>u« Et Bphef. 4. & s *pfs dedit qvidemqvofdam Apoftolos, alios Evangeliftas, alios autem p affor es Daftores: Et» Super cathedram Mojfi feder - vunt Scrzb a & pbdrifai, omnia qvacunqve di* xerint vobir, fervate & facite * Mattii* 23* Et facit etiampraeceptum ArifL & Ethie* ex Hefiado* At yui ex fc nefclty cuiquam neque porrigit aures, Ut bona pertipiat y demens & inutilis ille, efl, Itaquenon fatis eft ad fccuricatem vita?
& confcientta?, ut quis putat fe bene agere: fed in rebus dubiis neceffeeft ut aliorum, ad quos fpe&at, au tori tau nitatur* Nec enim, negatiatoribus fatis eft ut nihil faci- ant, quocfipfi illicitum putent, fi alias fihe^ Concilio, peritorum ilJicitos contra&us^^*- faciant. Unde non puto verum > quodr<?J» Cardin, Cajet, dicit, quod fi revera aliquid^ tecundumfe e(Uicitum,fi veniat indubium^K^»#* licet quicunque praedicatores, aut conieffo-reprehen» res, qui alias habent autoritatem judicandWk#r* in iflis, dicam illud efle illicitum/vel veniale dicantede mortale: quod qui ex affe&u ad remnoncxedit illis, fed format fibi confcien- tiam, quod non fit mortale, non peccat* Exemplum ponit, ut quod feminae utantur fuco,& aliis ornamentis fuperfluis, quod re ver^non elt mortale,dato quod praedica¬ tores centeffores dicerent e{fe mortale» Si femina ex ftudio fe ornandi non credit, fed putat vel efle licitum* vel non e(Te mortale, V 4, non j\2 Relcom V. De Indis non peccat mor taliter ita fe ornando. Hoc AAverta- inquam periculofam efL N^m feemina tene» it hoc fexur credere in his, quas fiint neceffaria ad ?nin$. falutem, peritis, & exponit fe periculo fa* ciens contra illud, quod fecundum fenten^ Conftlwm tjam fapientum eft mortale. Et econrrario fapientutn jn re ^ubia fi quis deliba verit cum fapie-nti- feqnenstu bus & accepit determinauon.em>qu6d illud lUiincon-Qfa licitum; talis e ft tutus in coniciemia /cientia, qu0ufque fortalTe iterum fit admonitus, ve| quousque jaj, autoritate, vel hujufrnodi rationibus non ^tfrquibus merito debeat moveri ad dubitan- r amnem dum, Ve| etiarncredendumconrranum^hoc dubitandi eq. notum, quia facit quod in feeft, & fic mtcreden ignorantia eft invincibilis» dicontra- gx hi$ ergo conficiuntur pro politiones* rium. Prima in (i) rebus dubiis quilibet tenetur /. Propt, eonfulere illos, ad.quosfpe(Satha:c docere» T?es pro-zHfc non eft tutus in conficientia, fi ve ilia pcfitiones dub!a fint de re in fe licita, fi Ye illicita* colligttn * Secunda, Si (2) poft confuiationem. re| turex ^-dubia?diiSni£um fu a lapientibus, illud effe illicitum, quilibet tenetur fequi lentendam Prop. illorum, & contrarium faciens non excufa» tur, etiam fi alias illud effet licitum.