go ὑφ᾽ ov, quod in suo codice repperit HStephapus, editi habent ἐφ᾽ oU. Salmasius plane omittendum ducens legit: ὃς πᾶν. τὸ λεχϑὲν ἂν βρο- τοῖς ἀχούεται xal δρώμενόν τε eic. pro ἀχούεται Normannus ἀχούσεται, ut mox.só δρώμενον» δὲ πᾶν ἰδεῖν divivitai. Grotius: ὑφ᾽ ov τὸ λεχϑὲν ἐν βροτοῖς ἀκούεται 275 πᾶν, δρώμενον dà πᾶν ἰδεῖν δυνήσεται.
ἢ ἐὰν di] Grotius éd» rt. mox pro σὺν σιγῇ in ms Savil. est σιγῇ, οἱ sane suspectum merito videtur illud σύν, supplendo versui fortasse additum. D ἔνεστι] ita. legit Grotius. cum deesset vocabulum supplendo versui, .
-- ADVERSUS PHYSICOS (Lib. IX]. 601 25 διδαγμάτων ἥδιστον εἰσηγήσατο, ψευδεῖ καλύψας ἢ) τὴν ἀλήϑειαν λόγῳ. ͵ αἰεὶ δ᾽ ἔφασκε") τοὺς ϑεοὺς ἐνταῦϑ᾽, ἵνα μάλιστά γ᾽ ἐχπλήξειεν ἀνθρώπους ἄγων, ὅϑεν πὲρ ἔγνω τοὺς φόβους εἶναι βροτοῖς 80 καὶ τὰς πονήσεις τῷ ταλαιπώρῳ ") βίῳ, ἐκ τῆς ὕπερϑε περιφορᾶς?), 3» ἀστραπὰς κατεῖδεν οὔσας, δεινὰ δὲ κτυπήματα ") βροντῆς τό τ᾽ ἀστερωπὸν ") οὐρανοῦ δέμας Xoóvov καλὸν ποίχιλμα τέκτονος cogo"), 25 gratissimae auctor exstitit sententiae, verum sub umbra coutegens mendacii. magisque ut animos credulos percelleret, habitare in illa sede. memoravit deos,: hominibus unde norat enasci metum 90 aevique miseri semper aerumnas novas, motu ex superno, fulminum unde ignes ruunt gravesque sonitus horridorum tonitruum, conspersus astris fulget ubi coeli globus," ^ quod tempus arte effinxit egregius faber; l) ψευδεῖ χαλύψας) ex Plutarchi verbis supra adscriptis suspicetur ali- quis legendum esse τυφλώσας pro xalvijac, quod est alterius verbi ἐξηγητικόν. m m) αἰεὶ δ᾽ ἔφασκχε] Grotius legit:, εἶναι δ᾽ ἔφασκχν. proximo versu editi ἐξέπληξεν, pro quo ἐχπλήξειεν Grotius, idem λέγων pro ἄγων [quod placet], Normannus parenthesi includit verba ira μάλιστά γ᾽ ἐχπλήξειεν ἀνϑρωπους. M n) τῷ ταλαιπώρῳ] vitiose in editis ταλαιπόρῳ, o) ἐκ τῆς ὕπερϑε περιφορᾶς) confer quae dicta superius ad sect. 24. ridicule autem Sisyphus, non tantum impie, ait callidum nescio quem commentum é$se deos ex iis quae metuenda de coelo fieri: videmus. quomodo enim tommentum illud totum pervasit genus humanum, qua arte persuasum est omnium animis? et quamnam veriorem illarum rerum ipse assignare novit causam, si deus non sit, qui ista tanta fecerit atque limites intra suos continere noverit et ad communem utilitatem quan- tumvis saeva ac pugnantia valeat dirigere?
p) δεινὰ δὲ χτυπήματα] ita recte. HSteph. et ms Ciz. pro dera δ᾽ ἐχτυπήματα ut habent editi, pro quo minus bene Grotius ἐχευπώματα. sed et Normannus ac Barnesius legunt δεινά τὲ χευπήματα.'
4) τὸ τ᾽ ἀστερωπόν] editi τό, τὸ &cr. apud Plutarchum male: τὸν ἀστερωπὸν οὐρανοῦ σέλας χρόνον». sed σέλας non male. dixit et alibi Euripides ἀσεερωπὸν Διὸς αἰϑέρα in Ione v. 1078.
τὴ χρόνου καλὸν moíxiàua τέχτονος σοφοῦ] Plutarchus lib. 1 de pla- citis philosopb. cap. 6 ó μὲν γὰρ λοξὸς χύκλος ἐν οὐρανῷ διαφόροις εἴ-- ϑώλοις πεποίκχιλται, μυρία δ' ἄλλα xa9" ὁμοίας τοῦ κόσμου περιχλά-- σεις πεποίηχεν, ὅϑεν xal Εὐριπέδης φησί" τό τ᾽ ἀστερωπὸν οὐρανὸν σέλας χρόνου χαλὸν ποέχιλμα τέχτονος σοφοῦ. coelum sideribus pictum eleganter vocatur χρόνου χαλὸν ποέκιλμα; per astrorum enim orfus et Occasus tempora distinguuntur, nec tantum hoc facit sol, diei opifex lunaque solis aemula noctis decus, ut dicitut Apuleio lib. de deo Socra- tis, sed caeterae quoque stellae dispositae, ut femporum limites easent annorumque signa mionente Cbalcidio sive ὕργανα ToU χρόνου, ut ex Proclo notavit Grotius ad Genes. 1 14, faeta εἰς γένεσιν ἀριϑμοῦ καὶ χοόνου xal δεῖξιν τῶν ὄντων, ut verbis utar Alcinoi c..14. conter Chal- cidium p. 198. Plutarchum quaest. 8 Platonica, Philonem περὶ ἀφϑαρ- . σίας κόσμου p. T9T et 180, ubi διάστημα κοσμικῆς κινήσεως vocat tem- SaXTUS EMPIR. II. Nn Lj 662. ’ SEXTI EMPIRICI 35 ὅθεν τε λαμπρὸς ἀστέρος στείχει uvdoog *) 0 9? ὑγρὸς εἰς γῆν ὄμβρος ἐχπορεύεται. τοιούσδε περιέστησεν ") ἀνθρώποις φόβους, δι᾽ οὗς καλῶς τὲ τῷ λόγῳ κατῴχισε΄' . - τὸν δαίμονα ") καὶ ἐν πρέποντι χωρίῳ Ὁ) 40 τὴν ἀνομίαν τε τοῖς νόμοις κατέσβεσε.
καὶ ὀλίγα δὲ προσδιελϑὼν ἐπιφέρει οὕτω δὲ πρῶτον οἴομαι πεῖσαί τινα ϑνητοὺς νομίζειν διιμόνων εἶναι Y) γένος.
56 συμφέρεται δὲ τούτοις τοῖς ἀνδράσι καὶ Θεόδωρος ὃ ἄϑεος ᾽), καὶ κατά τινας Ποωταγόρας 0 ᾿Αβδηρίτης, ὃ μὲν διὰ τοῦ περὶ ϑεῶν συντάγματος “) τὰ παρὰ τοῖς Ἕλλησι ϑεολογούμενα ποι- 95 unde et micantes saepius stellae οδπαὲ pluviusque terrae fertur in gremium liquor. tantos hominibus ille terrores dedit, quos propter etiam talia ascripsit loca diis, quae decerent, parque rationi ut fuit, 40 frequensque positis legibus exstinxit scelus. et cum pauca adiecisset, subiunxit hoc aliquis astu, sic reor, mortalibus persuasit, esse ut crederent primum deos. 65. cum his hominibus congruit etiam Theodorus atheos et, ut noumulli sentiunt, etiam Protagoras Abderitanus, cum ille quidem in opere qvod in- scripsit de diis, quae apud Graecos in deos sunt relata varie confutarerit, pus. Zachariam Mytilenaeum p. 188. Philoponum lib. 1 in Hexaémeroa cap. 3 etc.
P 564:) ἀστέρος στείχει μύδρος] ita legendum cum ms Cis. et Wd a . codice, non ἀστέρες ut editi habent, quod reiecerunt etiam Grotius Normannus et Darnesius, quo iudice hie locus δὲ recte acribitur, aperte Eu- ripidem auctorem fatetur, qui praeceptoris sui Anaxagorae mentem pres- sis vestipiis sequitur; is enim Diogene Laertio 2 8 teste solem dixit uve Jpor, hoc est λίϑον ἢ σίδηρον πεπυραχιωμένον, iuxta eiusdem Diogenis epigramma 2 15 ἠέλιον πυρόεντα μύδρον ποτ᾽ ἔφασχεν ὑπάρχειν, καὶ διὰ τοῦτο Saveiv μέλλεν ᾿ἀναξαγόρας. δὶ» haec lectio ἀστέρος apud Sextum recte «e habeat, ἀστήρ hoc loco em- phatice dicitur pro ἥλιος. alias ego facile legerem λαμπρὸς ἀστέρων στείχει Xo00c, quae lectio Grotii versioni magis consona, haec Barnesius. haud dubie autem gettuina lectio est ἀστέρος, quae codicum consensu con- firmatur et optimum fundit sensum, mox pro ἐχπορεύεται Grotius legit εἰσπορεύεται, quod. minus placet. [ 4) τοιούσδε περιέστησεν] ita libenter lego cum Normanno et Grotio pro τοιούτους, quod habent codices, et περιέστησαν quod erat in editis, sed in ms Ciz. etiam recte legitur περιέστησεν. liStephanus τοιούτους di περιέστησ᾽ ἀνϑρωποις qeflovc. ἝΝ u) χατῴχισε τὸν δαίμονα] ita ms Ciz. et IlStephanus pro perfecto χατῴχιχε. pro τὸν δαίμονα Grotius et Normannus legunt τοὺς δαίμονας, Salmasius τὸ δαιμύγνιον. sic metrum constat, X) xal ἐν πρέποντι χωρίῳ] ita editi, atque ita in suo codice legit in- — terpres Iervetus. neque sensus admittit quod in ms Ciz, et HSteph, legas οὐχ ἐν πρέποντι γωρίῳ.: | y), δαιμόνων εἶναι) ms Ciz. εἶναι δαιμόνων γένος. - z) Θεόδωρος 0 ἄϑεος] vide supra ad sect. 51.
a) διὰ τοῦ περὶ ϑεῶν συντάγματος) Laértius 2 97 ἦν dà ὃ Θεόϑωυρος παντάπασιν ἀναιρῶν τὰς περὶ ϑεῶν δόξας" xal αὐεοῦ περιετύχομεν βι- βλίῳ ἐπιγραφομένῳ nto) ϑεῶν, οὐκ εὐχαταφρογήτῳ, ἐξ οὗ φάσιν ᾿Βπί- ADVERSUS PHYSICOS (Lib. IX].. 608 κίλως ἀνασχευάσας, ὃ δὲ Πρωταγόρας ῥητῶς mov γράψας ") 56 “περὶ ϑεῶν, οὔτε εἰ εἰσίν, οὔϑ᾽ ὑποῖοί τινές εἶσι, δύναμαι λέγειν" πολλὰ γάρ ἐστι τὰ κωλύοντά με᾽ 4). παρ᾽ ἣν αἰτίαν ϑάνατον αὐτοῦ καταψηφισαμένων τῶν “41ϑηναίων διμφυγὼν καὶ κατὰ ϑάλατταν πταίσας ἀπέϑανε ). μέμνηται δὲ ταύτης “τῆς δῖ ἱστορίας καὶ Τίμων ὃ Φλιάσιος ἐν τῷ δευτέρῳ τῶν σίλλων ταῦτα διεξερχόμενος, ' ὡς καὶ μετέπειτα 1) σοφιστῶν οὔτ᾽ ἀλιγυγλώσσῳ οὔτ᾽ ἀσκόπῳ οὔτ᾽ ἀκυλίστῳ .56. Protagorss autem disertis verbis scripserit *de diis autem neque an sint, neque quales sint, possum dicere: multa enim sunt quae me prohi- beunt!. quam ob causam cum eum capitis dampassent Athemienses, fugiens ja mari periit naufragio. 57. meminit huius historiae Timon quoque Phliasius in secundo libro eorum quos inscripsit σίλλους, id est sales seu scom- mata, haec refereus sic et Protagorae, cui lingua diserta sophistae iucunda et prudeas satis atque volubilis. huius xovgov λαβόντα τὰ πλεῖστα εἰπεῖν. si liber ille Theodori (non contem- néndus Laértii iudicio) exstaret, sciremus utrum in illo voluisset pror- sus deum omnem tollere, ut a Cicercne et aliis illi tribuitur, an tantum oppugnare τὰ παρὰ toic “Ἕλλησι 9éoloyoUutra, ut Sextus hoe loco in- nuit. omnino tamen atheus fuit, si vera sunt quae de eo refert Epipha- nius in exposit. fidei t. 1 p. 1089, 5.
b) o dà Πρωταγόρας ῥητῶς που γράψας] ita ms Ciz. et HStephanus et Paulus Leopardus 11 11 Emendatt. pre ῥητῶς ὑπογράψας, ut erat in editis, vel ῥήτωρ ὑπογράψας, ut legit Menagius pag. 420 ad Diogenem Leértium, verba Protagorae petita sunt ex principio eius sive εἰσβολῇ libri περὶ ϑεῶν, ut testantur Cicero 1 de nat. deor. c, 23, Laértius 9 54 et 51, Eusebius 14 3 et 19 Praeparat. ex Aristocle. meminere dicti etiam multi alii, ut ad Laértium Menagius et δὰ Minucium Felicem a viris doctis annotatum, at si verum est quod ait Philostratus lib. 1 de Sophi- etis p. 494, id scripsisse Protagoram magos eorumque disciplinam se- cutum, non atheus fuerit Protagoras, sed de diis coram vulgo disserere veritus. hinc coneulte potius quam profane de divinitate disputasse ait Minutius Felix in Octavio c. 8.
e) οὔϑ᾽ ὁποῖοί τινές εἶσι) ita Protagorae verba legit etiam Theophilus Antiochenus lib. 2 p. 121 atque Eusebius laudatis locis, sed et Valerius Maximus lib. 1 cap. 1 primum ignorare 'se an dii essent, deinde oi eint, uales sint. ita et Timon infra apud Sextum, Protagorae sententiam reerens, et Maximus Tyrius diss. 1 x«» μὴ εἶναι φῆς, ὡς Διαγόρας, κἂν ἀγνοεῖν τί φῇς, ὡς Πρωταγόρας. at Philostratus et Laértius: εἴϑ᾽ ὡς εἰσίν) εἴϑ᾽ ὡς οὐχ εἰσί». similiter Suidas in Πρωταγ. et Cicero: de diis neque ut eint, neque ut non «eint, habeo dicere.
d) πολλὰ yag ἔστε τὰ χωλύοντα με) rationes quibus prohiberi se dixit Protagoras, ne de diis certius aliquid traderet, duae apud Laértium 9 δ] eius verbis memorantur, 7j τε ἀδηλότης καὶ βραχὺς ὧν ὁ βίος τοῦ ἀνϑρώπου. rei obscuritas εἰ brevis hominis vita.
e) κατὰ ϑάλαιταν πταίσας ἀπέϑανε) Philostratus narrat Protagoram in insulas transmissum, cum Atheniensium triremes toto dispersos mari metueret, parva navigantém cymba periisse ac submersum esse, χατέδυ πλέων ἐν αχατίῳ μιχρῷ. etiam libros eius ab Atheniensibus in foro com- bustos memorant Cicero Laertius et alii. Io. Sarisberiensis lib. 5 Policra- tici cap. 4 p. 222 eed forte quid de natura deorum sentiret, in auribus corrupti populi prologui non audebat (Plutarchus), qui legeret combustos esae libros philosophi Protagorae (male Pythagorae in editis) et ipsum actum esse in. exsilium ab Mtheniensibus, co quod dubitaverat an. de diis vera essent quae vulgo dieebantur.
Jf) ὡς, xal μετέπειτα] versus Timonis in editis ES digestos ita re- P 666 : n à 58 59 ὅθε ᾿. SEXTI EMPIRICI Πρωταγόρῃ" ἔϑελον δὲ τέφρην ovyyo ϑεῖναι "), ὅττι ———— οὔτ᾽ εἰδέναι ἢ οὔτε δύγασϑεω ὅπποῖοί τινές εἶσε καὶ οἵτινες ἀϑρήσασϑαι, πᾷσαν ἔχων φυλακὴν ἐπιεικεέης" τὰ μὲν οὔ οἵ χραίσμησ᾽, ἀλλὰ φυγῆς ἐπεμαίετο, ὄφρα μὴ οὕτως Σωκχρατικὸν πίνων ψυχρὸν πότον "fidt δύῃ"). καὶ Ἐπίκουρος ἢ) δὲ κατ᾽ ἐνίους, ὡς μὲν πρὺς τοὺς πολλοὺς ἀπολείπει ϑεόν, ὡς δὲ πρὸς τὴν φύσιν τῶν πραγμώτων οὐδα- pc. οὐ μᾶλλον δὲ εἶναι ἢ μὴ εἶναι ϑεοὺς ἢ διὰ τὴν τῶν ἀντι- κειμένων λόγων ᾿ἰσοσϑένειαν ἔλεξαν oi ἀπὸ τῆς σχέψεως. καὶ iu cinerem redigi statuerunt impia scripta, quod scripsisset se nec nosse deos neque quales, aut quinam ji essent umquam potuisse videre, observans sequi. sed ei non profuit istud: namque fuga sibi consulnit, ne frigida potans pocula Socretioa ad Ditis penetralia adiret. 58. Epicurus itidem, ut nonnullis videtur, ad vulgus quidem relinquit deum, ad reram naturam autem nequaquam. ὅθ. non magis vero esse quam noa esse deos, per parem vim adversantium rationum dixerunt Sceptici. hec stituunt HStephanus in po?si philosophica colligens sillographi fragmenta . 63, Menagius ad Laértium p. 420 [9 52] atque Salmasius. pro ὡς In editis est ὥστε. 8) τέφρην συγγράμματα ϑεῖναι) ita lego: in editis συγγράμματι. HStephanus σὺν γράμματι.
À) κατέγραψ᾽ οὐτ᾽ εἰδέναι] ita. HStephanus et Menagius: in editis κατέγραψεν οὔτ᾽ εἰδέναι. MEMO ἢ) id. dir] Menagius "ida. quod vero Timon ait Protagoram Athemis aufugisse, me Socratis cicuta bibenda ipsi esset, dictum est xard πρόληψιν, aufugit enim Protagoras prior, quam in Socratem id Athe- nienses admisere,: K) καὶ 'Eníxovgoc] notat etiam Cicero Epicurum nonnullis videri ne in offensionem Atheniensium caderet, verbis reliquisse deos, re sustulisse lib. 1 de nat. deor. c. 80. qui praecipue hoc Epicuro impegerunt, Stoici faisse " ex eodem Tullio noscuntur cap. ult. eiusdem libri: verius igitur nimirum est illud, quod familiaria omnium nostrum Posidonius: diaseruit in litro quinto de naturu deorum, nullos esse deos Epicuro videri, quaeque Ta de diis immortalibus dixerit, invidiae detestandae gratia dixisse id lib. 3 . cap. 1. iniuriam tamen Epicuro hac criminatione fieri disputat Gaeseadus de philosophia Epicuri t. 2 p. 3T sq. et lib. 8 de Epicuri vita et moribus cap. 3.:; | D) οὐ μᾶλλον δὲ εἶναι ἢ μὴ εἶναι ϑεούς} est hic Scepticorum quidam morbus vitiumque non infitiandum, quod dubitationes suas usque quaque proferunt etiam ad res certas et exploratiesimas, modo ut Dogm atiois ubique contradicant, atque adversentur. absurdum inprimis hoc, quod ubicumque sunt. affirmantes alii, alii negantes, licet longe maior sit ex una parte vis argumentorum,. tamen illico exclamant esse ex utraque i. rationum ἰσοσϑέρειαν, qua in parte nqn meliores se praebent pi- osophos, quam iudex ineptus. esset ille, qui audita utraque parte litis pronuntiaret non magis secundum hanc quam illam iudicari posse, licet pro una testes et argumenta pugnarent evidentissima, pro altera calumnia cavillationes merae et ludificationes afferentur. si quie haec ipsà quae deinceps Sextus noster aífert argumenta, quibus ostendat deum esse, sane praeclara et qualiter vix apud ullum e veteribus philosophum, dogmaticum exposita leguntur, conferat cum contrariis obiectionibus, mirabitur judicium eorum, quibus hae paris ponderis videri; vel frontem, ἃ quibus tamquam ἰσοσϑενεῖς iactari potuerint.
ADVERSUS PHYSICOS (Lib. IX). 505 κοῦτο εἰσόμεϑα ἑκατέρωθεν τὰ ἐπιχειρούμεγα συντόμως ἐπιδρω- μόντες. οἱ τοίνυν ϑεοὺς ἀξιοῦντες εἶναι πειρῶνται τὸ προκχείμε- 60 very κχατααχευάζειν éx τεσσώρων τρόπων, ἑνὸς μὲν τῆς παρὰ πᾶσιν ἀνθρώποις συμφωνίας ^), δευτέρου δὲ τῆς κοσμικῆς δια- τάξεως "), τρίτου δὲ τῶν ἀκολουϑούντων ἀτόπων 5) τοῖς ἀναι- ροῦσι τὸ ϑεῖον, τετάρτου δὲ καὶ τελευταίου τῆς τῶπ, ἀντιπι-- πτόντων λόγων ὑπεξαιρέσεως ἢ). ἀλλ᾽ ἀπὸ μὲν τῆς κοινῆς ἐννοίας 61 λέγοντες; ὡς ἅπαντες ἄγϑρωποι σχεδὸν “Ἑλληνές τε καὶ βάρβα- ^ 9945) νομίζουσιν εἶναι τὸ ϑεῖον, καὶ διὰ τοῦτο συμφώνως μὲν e ϑύουσέ τε καὶ εὔχονταε xal τεμένη Oed» ἀγιστῶσιν, ἄλλοι δὲ ἄλλως ταῦτα ποιοῦσιν, ὡς ἂν κατὰ μὲν τὸ κοινὸν πεπιστευχότες τό εἶναί τι ϑεῖον, μὴ τὴν αὐτὴν δὲ ἔχοντες περὶ τῆς φύσεως P 906 αὐτοῦ πρόληψιν. εἰ δέ γε ψευδὴς ὑπῆρχεν ἡ τοιαύτη πρόληψις, οὐχ 4» οὕτω πάντες συνεφώνουν. εἰσὶν ἄρα ϑεοί. καὶ γὰρ ἄλ- 68 autem sciemus, si quae utrinque proponontur argumenta, breviter perse- quamur. 60. qui ergo deos esse censent, quattuor modis conantur probare. propositum, quorum unum quidem est consensus omnium hominum, secun-, dum erde et conformatio mundi, tertium absurda quae consequuntur eos: qui deum tollunt, quartam denique et ulMimum confíutatio rationum quae contra obiiciuntur, 61. et ex communi quidem notione argumentantur, quod omnes homines tam Graeci quam barbari deum esse existimant, et.ideo communi consensu sacrificant et vota concipiunt diisque templa excitant, alii lioet aliter haec faciunt, ut qui hoc quidem communiter habeant per- suasum aliquid esse deum, de eins autem natura non eandem anticipatam habeaut notionem. si autem falsa esset eiusmodi anticipata notio, non omnes : Sic consentirent. sunt ergo dii. 62. nam alioqui falsae opiniones et res quae m) τῆς παρὰ πᾶσιν ἀνθρώποις συμφωνίας] ita legendum pro τοῖς. hoc argumentum persequitur noster a sect. 6] - 74., n) τῆς κοσμικῆς διαεάξεως) a sect. 75 ad 192.: o) τῶν ἀχολουϑούντων ἀτύπων] a sect. 123 ad 126. p) τῆς τῶν ἀντιπιπτόντων λόγων ὑπεξαιρέσεως] a sect. 127 ad 136.
4) “Ἑλληνές τε καὶ βάρβαροι] vide dicta ad lib. 9 adversus Log. sect. 187. Maxünus Tyrius diss. 1 ἐν τοσούτῳ δὴ πολέμῳ καὶ στάσει xal διαφω- víq etc. in hac tania pugna contentione atque opinionum varietate, in eo leges utique terrarum atque opiniones convenire videbis, ὅτι ϑεὸς εἷς πάν- so» βασιλεὺς καὶ πατήρ, deum esse unum, regem omnium et patrem, huic multos additos esse deos alios, qui supremi illius filii sunt et quasi in imperio collegae. ταῦτα dà ὁ Ἕλλην λέγει xal ὃ βάρβαρος λέγει χαὶ ὁ ἠπειρώτης xal ὁ ϑαλάττιος xal ὁ σοφὸς χαὶ ὁ ἄσοφος. in eo Graecus cum “ barbaro, mediterraneus cum insulano, sapiens consentit εἰ insipiens; ut δὲ usque ad. extrema oceani littora processeris, hic quoque deos inventurus sis, Plutarchus adversus Colotem Épicureum p. 1125 δὲ terras obeas, in- venire possia urbes muris, literis, regibus, domibus, opibus, numis ca- rentes, gymnasiorum et theatrorum"wescias, ἀνιέρου δὲ πόλεως xal ἀϑέου, μὴ χρωμένης εὐχαῖς μηδὲ ὄρχοις μηδὲ μαντείαις μηδὲ ϑυσίαις ἐπ᾿ dya- ϑοῖς μηδὲ ἀποὶροπαῖς xaxd», οὐδεὶς ἔσται γεγονὼς ϑεατής. ἀλλὰ πόλις ἂν μοι. δοχεὶ μᾶλλον ἐδάφους χωρὶς ἢ πολιτεία τῆς περὶ ϑεῶν δόξης ἀναιρεϑείσης παντάπασι σύστασιν λαβοῦσα τηρῆσαι. urbem vero templis. diisque carentem, guae precibus, iureiurando, oraeulo non utatur, non bonorum causa sacrificet, non mala sacris avertere nitatur, nemo umquam vidit, sed facilius urbem condi sine solo posse puto, quam. opinione de diis penitus sublata civitatem coire aut constare. adversus eos, qui gentes atheas repperisse sibi visi sunt, nolo hic repetere quae scripti in biblio- graphia antiquaria capite 8, 560 SEXTI EMPIRICI | λως αἱ ψευδεῖς δόξαι xul πρόσκαιροι φύσεις οὐκ ni πλεῖον παρεκτείνουσιν, ἀλλὰ. συντελευτῶσιν ἐκείνοις, ὧν χάριν ἐφυλάττοντο, οἷον τιμῶσι βασιλεῖς ) ἄνϑρωποι ϑυσίαις τε καὶ ἄλλαις ϑρησκείαις, αἷς ὡς ϑεοὺς προτρέπονται. ἀλλὰ ταῦτα μέχρις ἐκεί.
νων αὐτῶν διατηροῦσι, τελευτησάντων δὲ ὡς ἄϑεσμά vira καὶ ἀσεβῆ καεαλείπουσιν.
s Ἢ ὁέ γε τῶν ϑεῶν ἔννοια xal ἐξ αἰῶνος ἦν καὶ εἷς αἰῶνα") ᾿ς διαμένει, ἐξ αὐτῶν, ὡς εἰκός, τῶν γιγνομένων μαρτυρουμένη.
ν 9900 μὴν ἀλλὰ καὶ εἰ τὴν ἰδιωτικὴν ὑπόνοιαν δεῖ παραλείπεεν, τοῖς δὲ συνετοῖς καὶ μεγαλοφυεστάτοις τῶν ἀνδρῶν πείϑεσθαι, πάρεστι τὴν ποιητικὴν δρᾶν μηδὲν μέγα μηδὲ λαμπρὸν ἐχφέθουσαν, ἐν ᾧ μὴ ϑεός. ἐστιν ὃ τὴν ἐξουσίαν καὶ τὸ χράτος τῶν γινομένων πραγμάτων ἐνημμένος, ὥσπερ καὶ τῷ ποιητῇ Ομήρῳ κατὰ τὸν 6ὲ ἀναγραφέντα τῶν “Ἑλλήνων καὶ βαρβάρων πόλεμον. πάρεστε δὲ καὶ τὴν τῶν Φυσικῶν πληϑὺν ἰδεῖν σύμφωνον τῇ ποιητικῇ" καὶ γὰρ Πυϑαγόρας καὶ ᾿Εμπεδοκλῆς καὶ οἱ ἀπὸ τῆς Ἰωνίας ἢ) Σω- ᾿ κράτης τε καὶ Πλάτων καὶ “Ἀριστοτέλης καὶ οἱ ἀπὸ τῆς στοᾶς, τάχα δὲ oi ἀπὸ τῶν κήπων", ὡς «i ῥηταὶ τοῦ Ἐπικούρου λ.
65 ξεις 5) μαρτυροῦσι, ϑεὸν ἀπολείπουσιν. ὥσπερ οὖν εἰ περέ τινος ad tempus sunt, non ulterius extenduntur, sed simnl exspirant cum illis, quorum causa conservabantur, ut homínes honore afficiunt reges sacrificiis- que atque aliis ritibus et ceremoniis, quibus deos prosequuutur. sed haec quamdiu ipsi snpersunt, observant; cum autem e vivis excesserint, relin- quunt tamquam quaedam nefaria et impia. Σ Deorum antem notip et semper fuit ab hominum memoria et in aevum permanet, ut cui res ipsae; sicnt consentaneum est, ferant testimonium. 63.' porro etiam si vulgi et'imperitorum non iusistendum est opinioni, fides autem sit habenda viris doctis et accuratissimis, in promptu est videre poé- ticam nihil magni nec praeclari efferre, in quo non sit deus, a quo depen- det rerum quae fiunt vis et potestas, ut apud Homerum poé&tam in bello quod scripsit Graecorum et Troianorum, 61. similiter videre licet etiam Physicorum multitudinem consonare cum poética: Pythagoras enit et Em- pedocles et Ionici Socratesque et Plato et Aristoteles et Stoici et fortasse etiam iji qui sunt ex hortis, ut testantur expressa Epicuri verba, deum re- : liaquunt. 65, quomodo ergo si quaereremus de rebus quae cadunt sub P506 ) τιμῶσι βασιλεῖς] vel imperatorum Romanorum exemplo constare hoc Sexto poterat, e quibus successor non raro divinos decessoris ho- nores omnibus permutavit vel pensare passus est contumeliis. confer supra sect. 35, Ι 4) ἐξ αἰῶνος ἣν καὶ εἰς αἰῶνα] frequens haec etiam in sacris literis locutio, de qua consule Suicerum et quae notavi supra ad 1. 2 adv. Lo- gicos sect. 146 et 177. ' t) οὗ ἀπὸ τῆς ᾿Ιωνίας} sectae Ionicae, quae a Thalete originem duxit, addicti. nam Pythagoras et Empedocles, de quibus jam dixit, fuere ex secta Italica.
' u) of ἀπὸ τῶν χήπω»] ut Zenonis sectatores dicti οὗ ἀπὸ τῆς στοᾶς, Aristotelis οὗ ἐκ τοῦ περιπάτου vel ἐκ τοῦ Jfuxtíov, Platonis οὗ ἀπὸ τῆς ἀχαδημίας, sic Epicurei of ἀπὸ τῶν χήπων; notum enim, in horto scho- las suas Epicurum babuisse, vide Gassendum lib, 1 de vita et moribus 'Epicuri cap. 6. m x) αἱ ῥηταὶ τοῦ ᾿Επιχούρου λέξεις] ipsi illi qui Epicurum arguebant re deos sustulisse, verbis reliquisse ac docuisse fatebantur, ut dictum supra ad sect. ὅθ. verba Epicuri quibus deos fuit professus, ex eius συρέαις ADVERSUS PHTSICOS (Lib. IX]. 567 τῶν ὑπὸ τὴν ὅρασιν πιπτόντων ἐζητοῦμεν, εὐλόγως ἂν Toig - ὀξυωπεστάτοις ἐπιστεύομεν, xal εἰ περί τινος τῶν ἀκουστῶν, τοῖς ὀξυηκουστάτοις. οὕτω σκεπτόμενοι περί τινος τῶν λόγῳ ϑεωρουμένων οὐκ ἄλλοις τισὶ πιστεύειν ὀφείλομεν ἢ τοῖς τὸν ψοῦν καὶ τὸν λόγον ὀξυωποῦσιν, ὅποῖοί τινὲς ἦσαν οἱ φιλύσοφοι. ἀλλ᾽ εἰώϑασιν ἀνθυποφέροντες πρὸς τοῦτο λέγειν οἱ ἐξ ἐναντίας, 66 ὅτε καὶ περὶ τῶν ἐν üdov μυϑευομένων Y) χοινὴν ἔννοιαν ἔχουσιν ἅπαντες ἄνϑρωποι καὶ συμφώνους ἔχουσι τοὺς ποιητάς, xai μᾶλ-- λόν γε περὶ τούτων, ἢ ὅτι τῶν ϑεῶν" ἀλλ᾽ οὐκ ἂν εἰποιμὲν ταῖς ἀληϑείαις ὑπάρχειν *) τὰ xa9^ ὥδου μυϑευόμενα, μὴ συνιέν-- τες πρῶτον μέν, ὅτι οὐ μόνον tà καϑ' üdov πλαττόμενα ἀλλὰ 0T xal χοινῶς πάντα μῦϑον μάχην περιεσχηχέγαε συμβέβηκε καὶ P 661 ἀδύνατον εἶναι, οἷον ἦν: καὶ Τιτυὸν εἶδον?) Γαίης ἐρικυδέος vió», κείμενον ἐν δαπέδῳ ὃ δ᾽ ἐπ᾽ ἐννέα") κεῖτο néAt9Qa* aspectum, merito iis crederemns quibus visus est acutissimns, et quando de re quapiam audibili est quaestio, iis qui audita prae caeteris pollent; íta cum volumus inquirere rem quam ratio contemplatur, non aliis debemus credere, quam iis quibus est acntum ingenium et perspicax ratio, cuiusmodi sunt philosophi. 66. at adversarii obiectare solent, quod etiam de iis quae esse apud inferos feruntur in fabulis, habent omnes homines communem. motionem et pro se afferre possent consensum poétarum, et de his magis etiam quam de diis: nec dixerimus. ea vere e$se apud inferos, qualia iis in fabulis feruntur, 67. velut non intelligamus, primum quidem quod non solum ea quae apud inferos finguntur fieri, sed etiam communiter omnis. fabula continet in se repugnantiam, et ex iis est quae fieri nequeunt, quale illud et Tityon vidi terrae omniparentis alumnum porrectum per tota novem cui ingera corpus; δόξαις leguntur apud Laértium 10 139 et ex epistola ad Menoeceum sect. 128. vide et sect. 121. /. y) nto) τῶν ἐν Gdov μυϑευομένων) confer quae supra sect. 121. z) οὐχ ἂν εἴποιμεν ταῖς ἀληϑεέαις ——— sane non dixerit sanus aliquis- exstare illa, qualia de modis suppliciorum apud inferos fabulan- tur poétae, de quibus libenter potius usurpaverit illud Lucretianum 3 1026 . haec neque sunt usquam neque possunt esse profecto,. at neque xo: ἔννοια sive communis consensus hominum talia agnoscit; hie enim ignorat prorsus Cerberum Acherontis tricipitem et Furias acp. Tityi vultures, sitimque Tantali famemque Phinei et Thessali tristem ro- iam, atque caetera illa mirifica commenta poétarum., hoc autem ubique locerum omni aevo ratio ipsa ac natura pereuasit sapientibus et insipien-. tibus ac stupidis, haec omnium animis alte infixa zroólgyic haeret, nul- lis Epicureorum sannis radieitus evellenda, deum cui omnia hostra pa- tent et aperta sunt, esse iustum et poenas sceleribus esse prepositas, quemadmodam probis praemia, quae cum in hac vita non semper ex- solvantur, post eam exspectanda sunt et exspectanda esse communis ho- minum ἔγνγοια clamat, licét nec oculus vidit nec auris audivit nec in- cuiusquam oor ascendit qualia illa sint, quae vel piis vel impiis dei vindéx dextera paraverit et benigna manus constituerit. a) xal Τιτυὸν εἶδον] versus Homeri Odyss. 4 576. b) o δ᾽ ἐπ᾿ ἐννέα] ita non modo Homeri codices s nam in editis ἐπ᾽ exciderat, Lucretius 3 996 nec Tityon volucres ineunt Acberunte iace nec quod sub magno scrutentur pectore, quie perpetuam aetatem poterunt reperire profectos 568 SEXTI EMPIRICI yüns dé μιν ἑχάτερϑε παρημένω ἧπαρ -ἔκειρον, δέρτρον ἔσω Óvvovrtg* ὃ δ᾽ οὐκ ἀπαμύνετο χερσί" .“Δητῶ γὰρ Διὸς ἤσχυνε ^) κυδρὴν παράχοιτεν. 685] μὲν γὰρ ἄψυχος ἦν ὃ Τιτυός, πῶς οὐδεμίαν συναίσϑησα ἔχων ὑπὸ τιμωρίων ἔπιπτεν; εἰ δὲ εἶχε ψυχήν 4), πῶς τετελευτή. 69 χει; xal πάλιν ὅταν λέγηται,: .. xoi μὴν Τάνταλον *) εἰσεῖδον κράτεῤ᾽ ἄλγε᾽ 4) ἔχοντα, ἑσταύτ᾽ ἐν λίμνῃ" ἡ δὲ προσέκλυζε 9) yevelqo " στεῦτό τε διψάων, πιέειν δ᾽ οὐκ εἶχεν ^) ἑλέσθαι. ὅσσάκι γὰρ κύψει πιέειν 0 γέρων ὃ) μενεαίνων, τοσσάχ᾽ ὕδωρ ἀπολέσκετ᾽ ἀναβροχέν ")" ἀμφὶ δὲ ποσσὶ γαῖα μέλαινα φώνεσκε, καταζήνασχε δὲ δαίμων. τὸ εἰ γὰρ μήποτε") ὑγροῦ καὶ τροφῆς ἐγεύετο, πῶς διέμενεν, ἀλλ οὐ σπάνει τῶν ἀναγχαίων διεφϑείρετο; εἰ δὲ ἀϑάνατος ἦν, πῶς rostro parte ab utreque immanis vultur aduuéo viscera rodebat. manibus nec is arcet eosdem: nam Latoua ab eo stuprum passa est Iovis uxor. 68. nam si Tityus quidem erat inanimus, quomodo tum nulfum haberet see sum, subibat supplicium? sin autem habebat animam, quomodo mortem ob ierat? 69. et rursus quando. dicitur, "Tautalus est a me visus, qui saeva ferebat . tormenta in fluvio stans, eius qui própe mentum tangebat; sitiens miser hunc captabat, at ipsum TE prendere non poterat fugientem, uec bibere illi concessum est, lymphae cum se jucurvaret ad hanstum. nam cum captaret, mox retro absorpta recessit; pro pedibus nigra ac terra apparebat, arentem - quam daemon faciebat. 10. si enim. numquam gustabat humorem et alimentum, quomodo pormase- bat, non autem interibat egestate et penuria rerum necessariarum? sia ae- S t. Ὃς quamlibet immani proiectu oorporis exstet, . qui non sola novem dispeneis iugera membris - obtineat, sed qui terrai totius orbem etc. €) “ητῶ γὰρ noyvve] ita ms Ciz. pro Antũ γὰρ «fióg ἥλκησε, quod erat in editis, sive “12ητῶ γὰρ ἥλκησε Ζιὸς | ut habent Homeri codices agnoscitque scholiastes qui interpretatur εἰἀχεν, ὠϑύνησεν. sed puto Sextum inter transscribendum Homeri verba ἤσχυγε pro ἤλχησε posuisse, d) d dà εἶχε ψυχὴν] poétae ponunt animas apud inferos tamquam ' indutas idolis sive subtilibus corporibus, sensu praeditis, crasso corpore pe» mortem deposito. quid quod Homerus Odyss. 4 601 fingit Herculis idolum à» (dou, ipsum vero hoc est eius amimam versari apud deos, αὐτὸς δὲ μετ᾽ ἀϑανατοισι ϑεοῖσι. responderi itaque poterit ad Sexti di- .lemma, non íuisse ἄψυχον Tityum apud inferos, sed potius — Thyi ψυχὴν cum suo idolo; mortuum autem esse, quia corpus illud cras- sum deposuit.
2 καὶ μὴν Τάνταλον] versus iterum Homeri ex Odyss. à 581. ) χράτερ᾽ ἄλγε᾽] codices Homeri χαλέπ᾽ ἄλγε᾽, ] 8) προσίκλυξε Homeri codices προσέπλαζε. [pro σεεῦεό τὸ ibidem στεῦτο dé.] ᾿ h) πιέμιν δ᾽ οὐχ εἶχεν] ita ms Ciz. pro πεέειν [?].
K) ἀπολέσκεε'. ἀναβροχέν) ità non modo Homeri codices sed et ms Ciz. in editis apud Sextum ἀπολέσχεταε ἀμβρεχϑέν.
l) εἰ γὰρ μήποτε) ms Ciz. μήξε, Lt ADVERSUS PRYSICOS ΠΡ. IX]. 560 τοιοῦτός ἐστι: μάχεταε γὰρ ἀϑάνατος φύσις ") ἀλγηδόσι καὶ βασάνοις" ἐπεέπερ πᾶν τὸ ἀλγοῦν ϑνητὸν ἐστιν. ἀλλὰ γὰρ 671 μὲν μῶϑος οὕτως ἐν αὑτῷ τὸν ἔλεγχον περιεῖχεν. 7 δὲ περὶ ϑεῶν P 668 ὑσπόληψις οὐ τοιαύτη τίς ἐστιν οὐδὲ μάχην ὑπέβαλλεν ^"), ἀλλὰ σύμφωνος τοῖς γιγνομένοις ἐφαίνετο. καὶ γὰρ οὐδὲ τὰς ψυχὰς ἔνεστιν ὑπονοῆσαι κάτω φερομένας "). λεπτομερεῖς γὰρ οὖσαι καὶ οὐχ ἧττον πυρώδεις ἢ πνευματώδεις, εἰς τοὺς ἄνω μᾶλλον τῴό-. πους χκουφοφοροῦσι. καὶ xa9' αὑτὰς δὲ διαμένουσι, καὶ οὔχ, Τὰ ὡς ἔλεγεν ὃ Ἐπίκουρος, ἀπολυϑεῖσαι τῶν σωμάτων καπνοῦ δίκην σχίδνανται. οὐδὲ γὰρ πρότερον τὸ σῶμα διακρατητικὸν V) ἦν αὐτῶν, ἀλλ᾽ αὗται τῷ σώματι συμμονῆς ἦσαν αἰτίαι, πολὺ’ δὲ πρότερον καὶ ἑαυταῖς. ἔκσκηνοι γοῦν ἡλίου “) γενόμεναι τὸν 18 tem erat immortalis, quomodo est eiusmodi? pugnat enim natures immortalis cum doloribus et tormentis: nam quidquid dolet, est mortéle. 71. sed fa- bula quidem sic in se continet sui confatationem. at non est huinsmodi de diis concepta opinio neque ullam in se habet repugnantiam, Jed cernitur couvenire cum rebus ipsis. animas vero ne suspicari quidem licet qnod: deorsum ferantur. nam cum sint subtiles et non minus igueae quam aóreae, aua levitate magis feruntnr in loca superiora. 72. quin etiam per se per- manent neque, ut dicebat Epicurus,. solutae a corporibus disperguntur justar fumi. neque enim erat prius corpus quod eas servaret ac contineret, sed ipsae eraut causae corpori conservationis, multo magis itaque sibimet ipsis. 18. cum itaque extra solis tabernaculum positae faerint, habitant locum qui m) μάχεται γὰρ ἀϑάνατας (φύσις negant hoc quidem poétae, qui deos et ἀποϑεωθέντας suos omnibus humanis affectibus subiiciunt atque iu omni re fingunt hominibus similes, niei quod, immortales. quod vero Sextus ait πᾶν τὸ ἀλγοῦν ϑνητόν, nullo idoneo poterit argumento de- monstrare, ue ut Scepticus volet. ] Im σι) fort. ὑπέλαβεν.) - n) χάτω φερομένας] Ροδῖδϑ non ponwnt animas pondere suo deprimi, P 008 quo non magis in.superiora quam πὸ anum loca feruntur, sed a deductore animarum Mercurio perduci in locum suum. neque haec a me notantur, fabulas poéticas ut defendam, sed modo ut innuam volsellis ex Stoico- rum officina, non gladiis Sextum hoc loco pugnare.
i et abu ac fumus quoniam discedit in auras, crede animam quoque diffundi ergo dissolvi quoque convenit omnem animai naturam, ceu fumus in altas aeris auras. ] similiter 8 500. 538. 643. ait eam disiectari, dilaniatam, foras dispergi, es diepergi per aurae, ex Epicureorum mente auctor libri sapientiae 3 3 xa) τὸ πνεῦμα διαχυϑήσεται ὡς χαῦνος ἀήρ. ὶ p) οὐδὲ γὼρ πρότερον τὸ σῶμα διαχρατητιχὸν} ms Ciz. διαχριτιχόν, - male. vetbum διαχρατεῖσθαι recurrit infra sect. 81. 84. eodem argumento .utitur Plato in Phaedone et Posidonius Stoicus Epicureos redarguens ne Achillem 'Tatium isagoge in Arati Phaenomena c. 18 Jloaetdoiioc dà ἀγνοεῖν τοὺς ᾿Επικουρεέους ἔφη, ὡς οὔτε σώματα τὰς ψυχὰς συνέχει, dÀÀ' αἱ ψυχαὶ τὰ σώματα. ὥσπερ xo) ἡ κόλλα καὶ ἑαυτὴν καὶ τὰ ἐχτὸς xgarei.
4) Ixoxnvos γοῦν ἡλίου γενόμεναι τὸν ὑπὸ σελήμη» vita praesens in sacris literis quoque, ut non semel ἃ Salomone rege vocatur vita homi- nu sub sole, sic hoc loco apud Sextum £xexsves ἡλέου vocantur animae Quae seiunotae ἃ corporibus per mortem sub sole versari desierunt. sin- giülatim vero respicitur quod ex Platonicorum quorundam et Stoicorum scitig lulius Fimnicus lib. 1 Mathes. cep, ὃ quie dubitat quod. per ka« 570. SEXTI EMPIBICI 570. SEXTI EMPIBICI ὑπὸ σελήνην οἰκοῦσι τόπον ἐνϑάδε τε διὰ τὴν cDuxolrum τὰ ἀέρος πλείονα πρὸς διαμονὴν λαμβάνουσι χρόνον Ἶ, τροφῇ π χρῶνται οἰκείᾳ τῇ ἀπὸ γῆς ἀναϑυμιάσει, ὡς καὶ τὰ λοιπὰ ἄστρα" | T&à τὸ διαλῦσόν τε αὐτὰς ἐν ἐχείνοις τοῖς τόποις οὐκ ἔχουσιν. des διαμένουσιν αἱ ψυχαί, δαίμοσιν αἱ αὐταὶ ἢ γένονταε" εἰ δὲ δεῖ ἢ μονές εἶσι."), ῥητέον καὶ ϑεοὺς ὑπάρχειν, μηδὲν αὐτῶν τὴν ὕπερ. ξιν βλαπτούσης τῆς περὶ τῶν ἐν iov?) μυϑευομριένων προλν. est sub luna et hinc propter puritatem aóris accipiunt maius tempus ad pe manendam, et utuatur alimento convenienti, nempe exhalatione er tem ut caetera asjra, nec habent in iis locis quod eos sit dissoluturum. Tis ergo permanent animae, fiunt eiusdem naturae cum daemonibus: si saa sunt daemones, dicendum est quoque existere deos, neque borum existe tiae quicquam obesse anticipatam notionem de iis quae apud inferos fes stellas terrenis corporibus divinus ille animus necessitate cuiusdam lei infunditur, cui descensus per orbem solis tribuitur, per erber enim liu praeparatur ascensus, intelligebant autem faciem lunae aversam nobüu εἰ obversam ooelo, quam ᾿Ηλύσιον πεδέον appellabant, inque hac weht scapha animas suscipi post mortem atque in daemonum sive geniorsm naturem abire suspicabantur. antequam vero in lunam defertur anim, cogitur per aliquod — vagari in regione quae terram lunamque in- teriacet, πᾶσαν ψυχὴν εἱμαρμένον ἐστὶ τῷ μεταξὺ γῆς καὶ σελήνης χωρίῳ πλανηϑῆναι χρόνον οὐχ ἴσον. confer Plutarchum de facie in Orbe Luna p. 943 et quae de Manichaeis animas in lunam assumi docentibus Epi- phanius 66 9. 22. 26. Alexander Lycopolita p. 5 et Augustinus epist. 11$ ad lanuar. (novae edit. 55 c. 4) 7) χρόνο») deest hoc vocabulum in ms Ciz., 4) τροφῇ τε χρῶνται - — ὡς καὶ τὰ λοιπὰ «GtQa) astra pasci ocesmsi humoribus et vaporibus atque ἀγαϑυμιάσει terrae, Stoicorum fuit opinio, ut Cleanthis apud Ciceronem 2 de nat. deor. c. 15, ad quem, locum con- fer notas Petri Lescaloperii p. 280. Lipsium lib. 2 physiolog&ae Stoico-