esset in mundo aliquid terrestre, nec quicquam. terrestre esset in te; et si A oris conformatione disputatio lib. 2 de natura,deor. cap. 54 sq. et Lactantii et Greg. Nysseni libro de dei opificio.
m) μετεπήϑησαν ὡς ἐπὶ τὰ συγχρίματα) potest etiam ad illam obiectio- P 574 nem a τὴ μόν: quod ostendi queunt elementa, ex quibus constat san- guis et bilis, ex quibus autem composita sit mens et ratio, nusquam ap- pu praeterea nibil allatum est quo praecipua Sócratis argumentátio abefactetur. baec vero erat tam admirandae artis opus, quale est homo vita sensu et ratione praeditus, sine summa opificis arte ac ratione feri Oo 2 non potuiste.
680: SEXTI EMPIRICI ὑγρὸν iy κύσμῳ, οὐδ᾽ ἂν ἕν col ἦν τι ὕγρόν, xal ὁμοίως δαὶ ἀέρος καὶ πυρός" τοίνυν xal εἰ μὴ ἦν τι "5) ἐν κόσμῳ νοῦς, οὐδ᾽ ἂν ἐν σοί τις ἦν νοῦς" ἔστι δέ γε ἐν σοί τις νοῦς, ἔστιν ἄρα καὶ ἐν κόσμῳ. καὶ διὰ τοῦτο νοερός ἐστιν ὃ κόσμος. νοερὸς 9908. ὧν. καὶ ϑεὸς καϑέστηκε Ὁ. τῆς δὲ αὐτῆς δυνάμεώς ἔστι καὶ ὃ τοῦτον τὸν τρόπον ἔχων λόγος" ἄρά γε ἄγαλμα εὖ δεδημιουρ- γημένον ϑεασάώμενος διστάσειας ἂν εἰ τεχνίτης νοῖς τοῦτο ἐποί- . ἥσεν, οὔτ᾽ ἂν ἀπόσχοιο τοῦ ὑπονοεῖν τι τοιοῦτον, ὡς καὶ ϑαυ- 100 μάζειν τὴν περιττότητα τῆς δημιουργίας καὶ τὴν τέχνην; ἀρ’ οὖν ἐπὶ μὲν τούτων τὸν ἔξωϑεν ϑεωρῶν τύπον ") προσμαρτειρεῖς τῷ κατεσκευακότι καὶ φὴς εἶναί τινα τὸν δημιηυργόν, τὸν δὲ ἐν σοὶ δρῶν νοῦν τοσαύτῃ ποικιλίᾳ διαφέροντα παντὸς ἀγάλματος καὶ πάσης γραφῆς γενητὸν ὄντα Ρ) νομίζεις ἀπὸ τύχης γεγονέναι, οὐχὶ δὲ ἵν ξινὸς δημιουργοῦ δύναμιν xal σύνεσιν ὑπερβάλλου- σαν ἔχοντος, ὅσπερ οὐχ ἂν ἄλλοϑί πη διατρίβοε ἢ ἐν τῷ iot κόσμῳ, διοικῶν αὐτὸν καὶ τὰ ἐν αὐτῷ γεννῶν τε xai αὔξων; Ῥ δηδοῦτος δέ “ἐστι Jug" εἰσὶν ἄρα ϑεοέ. Ζήνων δὲ ὁ Κιττιεὺς ἢ) in mundo non esset aliquid hümidüm, nec im te esset quicquam humidi, et similiter in acre et igne: ergo et si nou esset aliqua mens ju mundo, neque ulla mens in te esset; est abtem in te mens aliqna, ergo est etiam in mando. et ideo mundus est mente et intelligentia praeditns. cum sit autem mente et intelligentia praeditus, est etiam deus, 99. eandem vim habet etíam boc modo concepta oratio: num si videris effigiem puléhre et affabre factam, dabitaveris an. mens hoc effecerit artifex, an te tenueris quominus tale quid suspiceris, adeo ut admireris operis et artis excellentiam? 100. num ergo externam talium videns figuram fers testimonium ei qni illa elaboravit et dicis esse aliquem opificem; ín te autem videns mentem, quae tam variis modis cnivis antecellit imagini et picturae, cumque facta sit, casu eam exi- wtimas esse factam, non autem ab aliquo opifice qui praestantem vim habet et sapientiam, qui non alibi versetur quam in mundo eum administrans, et quae in eo sunt gignens et augens? is autem est deus: sunt ergo dii .[mm) ἦν τις.; | .[mm) ἦν τις.; | n) νοερὸς δὲ ὦν xai 90g χαϑέστηκε] ex sententia Stoicorum, deus mundi opifex, divina ratio et γοῦς mundum permeans adeoque mundi anima. ne quis hoc loco de errore Spinozae mundum ϑεοποιοῦντος cogitet. Cicero 2 de natura deor. cap. 17 plucet Stoicis esse deos, quia necesse. ait praestantem esse aliquam naturam, qug nihil sit melius. mundo autem certe nihil est melius, nec dubium, quin quod animans sit habeatque sensum et N — rationem et mentem, id «sit ——— quam id quod his careat. ita. effieitul, animantem, sensus, mentia, rationia mundum csse compotem, qua ratione deum esse mundum concluditur. e: 2 τὸν ἔξωϑεν ϑεωρῶν τύπον» ] ita legendum e ms Ciz. pro τῶν ξξωϑεν. p) γενητὸν ὄντα] ita recte editi, litet ms Ciz. habeat νοητόν, quod etiam interpres Hervetus erat secutus, quem codice usum saepius obser- vavi, Cizensi in plerisque simili et iisdem plerumque lacunis ut paullo ante sect. 95. iisdem vitiis lectionum laborante, est autem vis argumenti im vocabulo γένητον, quod nempe negari non possit meritem factam esse; neque enim semper exstitit et ratione uti potuit: non igitur potuit oriri temere ac sine causa, sed de sapiente inprimis opifice clarissime testatur. : ' 4) 411094 πη] in. ms Ciz. correctum ἄλλοϑέ ποι. sed utrumque dicitur. ΟΡ ΟΥΘδ 7) Ζήνων dà ὃ Κιττιεὺς) hic inter alia scripta etiam dztóuYnu ortUiecta teste Laértio 7 4 composuit,* titulum a Xenophonte mutuatus, in quo fortasse etiam hoc, quod xzefert praesenti loco Sextus, exstabat, arzu- . mentum Xenophontis sive Socratis, 8 quo-ansam petiisse Zeagnem na- - ADVERSUS PHYSICOS [Lib. ΙΧ]. 661 ἀπὸ Ἐβνοφῶντος τὴν ἀφορμὴν λαβὼν οὕτωσὶ συνερωτᾷ' τὸ προϊέμενον 'σπέρμα λογικοῦ ") καὶ αὐτὸ λογικόν ἐστιν, ὁ δὲ κόσμος πραΐεται σπέρμα λογικοῦ, λογικὸν ἄρα ἐστὶν ὃ κόσμος. ᾧ συν- εἰσάγεται καὶ 7 τούτου ὕπαρξις. καὶ ἔστιν ἡ τῆς. συνερωτήσεως 102 πιϑανότης προῦπτος" πάσης γὰρ φύσεως καὶ ψυχῆς 7; καταρχὴ τῆς κινήσεως γένεσϑαι δοχεῖ ἀπὸ ἡγεμονικοῦ, καὶ πᾶσαι αἱ ἐπὶ τὰ μέρη τοῦ ὅλου ἐξαποστελλάμεναι δυνάμεις ὡς ἀπό τινος πη- γῆς τοῦ ἡγεμονιχοῦ ἐξαποστέλλονταε. ὥστε πᾶσαν δύναμιν τὴν περὶ τὸ μέρος οὖσαν καὶ περὶ τὸ ὅλον εἶναι διὰ τὸ ἀπὸ τοῦ ἐν. αὐτῷ ἡγεμονικοῦ διαδίδοσθαι. ὅϑεν οἷόν ἐστι τὸ μέρος τῇ δυνά--: μει, τοιοῦτον πολὺ πρότερόν ἐστι τὸ ὅλον. καὶ διὰ τοῦτο εἶ 108 προΐεται λογικοῦ ζῴου σπέρμα ὃ κόσμος, οὐχ ὡς τὸν ἄνϑῥωπον κατὰ ἀποβρασμόν ), ἀλλὰ καϑὸ περιέχει σπέρματα, λογικῶν ζῴων, περιέχει τὸ πᾶν. οὐχ ὡς ὧν εἴποιμεν τὴν ὥμπελον γι- γάρτων εἶναι περιεκτικήν, τουτέστε κατὰ περιγραφήν, ἀλλ᾽ ὅτι λόγοι σπερματικοὶ λογικῶν ζῴων ἐν αὐτῷ περιέχονται. ὥστε εἶναι τοιοῦτο τὸ λεγόμενον" ὃ δέ γε κόσμος περιέχει σπέρματος λόγους ᾿ λογικῶν ζῳων" λογικὸς ἄρα ἐστὶν ὁ xoauog. καὶ πάλιν ὁ Ζήνων 104 φησίν" εἰ τὸ λογιχὸν τοῦ μὴ λογικοῦ κρεῖτεόν ἔστιν, οὐδὲν δέ γε χόσμου χρεῖττόν ἐστι" λογικὸν ἄρα ὃ κύσμος. χαὶ «ὡσαύτως 101. Zeno antem Cittieus, a Xenophonte accepta occasione, sic interrogat: quod emittit semen eius quod est particeps rationis, est ipsum quoque ra- tionis particeps; mundus autem emittit semen eius qnod est particeps ratio- nis: est ergo mundus rationis particeps. cum quo simul infertur eius quo- que existentia. 102. est autem interrogationis evidens probabifitas: cuius- vis enim naturae et animae principium motus videtur oriri ab ea facultate, quae tenet principatum in anima, et omnes quae ad totius partes emittuntur Áacultates, emittuntur ex praecipua facultate animae tamquam ab aliquo fonte, quo fit nt omnis vis et facultas quae est iu parte, sit etiàm in toto, propterea quod distribuatur a praecipua quae est in ipsa facultate, unde qualis est pars facultate, tale longe prius est totum, 103. et ideo si mun- das emittit semen animalis ratione praediti, non sicat homo aestu quodam et fervore, sed quatenus continet semina animalium praeditorum ratione, continet universum; non ut dixerimus vineam contiuere acinos, hoc est per circumscriptionem, sed quia seminariae rationes animantium participum.ra- tionis in eo contiuentur. quo fit ut sit tale id quod dicitur: mundus continet semioearias rationes animalium participum rationis; est ergo mundus parti- ceps rationis. 104. et rursus dixit Zeno: si quod est particeps rationis, est melius ac praestantius eo quod est illius expers; nibil autem" mundo est Iöe— hd ᾿ ster ait, expositum fuit paullo ante sect. 95. Zenonis locum interpreta- tus est Salmasius ad Sialplicium p. 309. A 4) σπέρμα — inter semina rerum omnis generis sive λόγους σπερ- ματιχούς, quibus refertus mundus, sunt etiam ex quibus homo genera- $ur, animal mente ac ratione praeditum et coelesti animatum igne, haec sunt σπέρματα sive λόγοι σπερματιχοὶ λογιχοῦ. oportet igitur In mundo esse λόγον et auctorem illius λόγῳ neutiquam carere. de λόγοις σπερ- ματικοῖς sive seminali ratione rebus indita, per quam, ut loquitur Ori- genes apud Hieron, epist. ad Pammachium, Faturds materias in medullae principiis Jenent, consulendus Mericus Casaubonus ad M. Antonini lib, 4 4) οὐχ ὡς τὸν ἄνϑρωπον κατὰ ἀποβοασμόκ) deberet esse οὐχ ὡς ὁ ἄνθρωπος sive subintelligendum λέγομεν. sicut mox infra: οὐχ ὡς ἂν εἴποιμεν, τὴν ἄμπελον. sensus enini est mundum non ita eiectare semen atque expurare ut homo facit aestu quodam venereo.: 7.. BERXTI EMPIRICI ἐπὶ τοῦ νοεροῦ καὶ ἐμψυχίας μετέχοντος" τὸ γὰρ νοερὸν τοῦ μὴ γοεροῦ καὶ ἔμψυχον τοῦ μὴ ἐμψύχου κρεῖττόν ἐστεν" οὐδὲν δέ , γε κόσμου χρεῖττον" νοερὸς ἄρα xal ἔμψυχός ἐστιν ὃ κόσμος"). 10ῦ κεῖταε δὲ καὶ παρὰ τῷ “Πλάτωνι ") τῇ δυνάμει τοιοῦτος λόγος, P 610 xarà. λέξιν αὐτοῦ γράφοντος “ “λέγωμεν δή, δι᾽ ἣν αἰτίαν γένεσιν καὶ πᾶν") τόδε ὃ συνιστὰς συνέστησεν. ἀγαϑὸς ἦν, ἀγαθῷ δὲ οὐδὲ εἷς περὲ αὐδενὸς ἐγγίνεται φϑόνος" τούτου δὴ ἐχτὸς ὧν nzüvra ὅσα μάλιστα ") ἐβουλήϑη γίγνεσθαι παραπλήσια ἑαυτῷ. ταύτην δὲ γενέσεως. καὶ κόσμου μάλιστα ἄν τις ἀρχὴν κυριωτά- τὴν παρὰ ἀνδρῶν φρονίμων ἀποδεχόμενος ὀρϑότατα ἀποδέχοιτο 106 ἄν. “εἶτ᾽ ὀλίγα διελϑὼν ἐπιφέρει λέγων᾽" διὰ δὴ τὸν λογισμὸν τόνδε νοῖν μὲν ἐν ψυχῇ, ψυχὴν δὲ ἐν τῷ σώματι συνιστὰς τὸ ,. πᾶν συνετεχταίνετο *), ὃ τι κάλλιστον ἂν εἴη 5) κατὰ φύσιν, praestantius, est ergo mundus particeps rationis, ac similiter de mente prae- dito argumentatur et de animato. nam quod est mente praeditum est melius ac praestantius eo quod non est praeditum, et animatum est inanimo melius ac praestantius. nihil est autem mundo melius ac praestantius: monte ergo praeditus et animatus est mundus, 105. est autem apud Platonem quoque oratio, quae eodem valet, cum scribit in haec verba «quaeramus igitur cau- süm, quae eum impulerit qui baec machinatus sit, ut originem rerum et molitíonem novam quaereret; bonitate videlicet praestabat. bonus autem in- videt nemini. ftaque omhia maxime sni similia generavit. haec nimirum gignendi mundi iustissima causa, quam viris sapientissimis probatam si quis receperit, rectissime profecto fecerit', 106. deinde cum panca subiunxis- set, *quocirca', inquit, intelligentiam *in animo, animum inclusit in corpore, sic ratus est opus illud effectum esse pulcherrimum optimumque. quam ob uw) votgóg ἄρα xoà ἔμψυχός ἔστιν ὁ κόσμος hoc est, mentem habet — et animam quae eam moderatur deum, idem quod ait Mani- infusumque deum coelo terrisque fretoque, ingentem aequali moderantem foedere molem totumque alterno consensu vivere mundum et rationis agi motu, cum spiritus unus, per cunctas habitet parteis atque irriget orbem omnia pervolitens corpusque animale figuret, — — x) παρὰ τῷ Πλάτωνι} locus est. in Timaeo p. 477 [p. 29 E], quem illusſtrat Proclus lib. 9 in 'l'imaeum pag. 110, laudant multi veteres ut Plutarchus de fato p. 650. Hierocles in aurea carmina p. 31. Eusebius 11 21 Praeparat, etc. verbis Graecis autem adscripsi Ciceronis, qui libro de universitate Timaeum Platopis interpretatus est, Latinam versionem, nisi quod postrema a "Tullio omissa addidi et pro probitate bonitatem, et pro robo malui bonum dicere deum, quod ipso dignius mihi vocabulum vi- debatur et pressius respondet Graeco ἀγαϑός. Cbhalcidius reddit opti- mum, dicendum?gitur, cur rerum conditor Jeune geniturae omne hoc instituendum putaverit. optimus erat: ab optimo porro longe relezata est invidia, itaque consequenter cuncta. sui similia, prout cuiusque natura capax beatitudinis esse. poterat, effici voluit. quam quidem voluntatem dei originem rerum certissimam «i quis ponat, recte eum. putare consen- tiam, ita Chalcidius.; -O[xx) τὸ za» Plato.] | P618 γ) πάντα ὅσα μάλιστα] Platonis codices ὅτε μάλιστα. ᾿ x) συνετεχταίνετο} Platonis codices ξυνετεχταίγετο, quod est magis At- ticuf. sic paullo ante ξυνέστησεν pro συνέστησεν. sed Chalcidii etiam interpretationem horum philosophi verborum adscribam: λας igitur repu- tatione, intellectu in. anima, porro anima in corpore locata, totum ani- maxtis mundi ambitum cum ἀμ dilustratione composuit, ex quo PEE ADVERSUS PHYSIQOS [Lib. IX]. 59.
ἄριστον τὸ ἔργον. ἀπειργασμένος. οὕτως οὖν δὴ κατὰ Aóyox τὰν εἰχότα δεῖ λέγειν τόνδε τὸν κόσμον ζῷαν ἔμψυχον ἔννουν τὸ GP — ἀληϑείᾳ διὰ τὸ τῇ ϑεοῦ γενέσθαι ἢ προνοίᾳ᾽. ξυνώμει δὲ τὸν αὐ--1ὸ0Σ τὸν τῷ Ζήνωνε}) λόγον ἐξέϑετο᾽ xal yàg ηὗτος τὸ πᾶν κάλλισκον εἶναί φησι, κατὰ φύσιν ἀπειργασμένον ἔργον καὶ κατὰ τὸν eixosa. λόγον, ζῷον ἔμψυχον νοερύν τὲ καὶ λογικόν. ἀλλ᾽ ὃ γε »ἄλεξ;- 103. νος τῷ Ζήνωνε παρέβαλε τρόπῳ τῷδε" τὸ ποιητικὸν τοῦ μὴ ποιητικοῦ καὶ τὸ γραμματικὸν τοῦ μὴ γραμματικοῦ χρεῖττόν ἐστε, καὶ τὸ κατὰ τὰς ἄλλας τέχνας ϑεωρούμενον πρεῖτεόν ἔστε τοῦ μὴ τοιούτου. οὐδὲ ἕν δὲ κόσμου κρεῖκτόν ἔστε" ποιητικὸν Qu. καὶ γραμματικόν ἐστιν ὁ κύσμος. πρὸς ἣν ἀπαντῶντες παραβο- 109 λὴν οἱ Στωϊκοί φασιν, ὅτε Ζήνων τὸ. καϑάπαξ κρεῖττην εἰλῆφε, — τουτέστι. τὸ. λογιχὸν τοῦ μὴ λογικοῦ καὶ τὸ νοερὸν τοῦ. μὴ γοε- ροῦ καὶ τὸ ἔμψυχον τοῦ μὴ ἐμψύχου. ὃ δὲ ᾿Αλεξῖνος ocxétt, οὐ 110 γὰρ ἐν τῷ καϑάπαξ τὸ πριητικὸν τοῦ μὴ ποιηξιχκοῦ, καὶ 10, γραμ-: ματιχὸν τοῦ μὴ γραμματικοῦ κρεῖττον. ὥστε μεγάλην iv τοῖς, λογοις ϑεωρεῖσθαι διαφοράν. ἰδοὺ γὰρ ᾿ἀρχέλοχος ποιητικὸς wr. causam non est cunctandum profiteri, si modo investigari aliquid coniectura potest, bunc mundum animal esse idque intelligens, quia e^t diviaa provi- dentia constitutus'. 107. vi /'autem ac potestate eaudem Platq quam Zeno. protulit rationem: nam et ille concludit universum esse pulcherrima natura praeditum et probabili ac verisimili ratione esse animal animatum et intel- ligentia ac ratione instructum, 108. sed Alexinus quidem hniusmodi obie- ctabat argumentum: pocticum est melius ac praestantius non poético et gram- matícum nou grammatico, et quae secundum alias artes elaborata sunt prae-, stout iis quae non sunt hniusmodi. nihil autem mundo est inelius ac Qrac- stantius; pogticum ergo aliquid et grammaticum est muodus, 109. cui argn- mento ἃ similitudine petito occnrrentes respondent Stoici, quod Zeno ««- - oepit id quod est simpliciter melius ac praestantius, nempe ratiouis particejs eo quod est expers rationis, et intelligentia preeditum eo quod non est, praeditum, et animatum inanimo. 110. non ita autem Alexinus. non enim est poéticum simpliciter melius ac praestantius non poético, et grammaticum non grammatico. quo fit ut in argumentis his magna cernatur dilíferentia.
apparet, eensilem mundum animal intelligens esse. divinae providentiae eanctione, ' Ξ Ε — ud: [z2) ὅπως ὃ τι χάλλιστον εἴῃ κατὰ φύσι» ἄριστόν τε ἔργον ἀπειργασμέ-. voc legitur apud Platonem.]. | ase aud 9) d τὸ τῇ toU γενέσϑαι) ita recte apud Platonem γενέσθαι, factum. sjve constitutum esse pro eo quod. in editis Sexti eet γέγγεαϑαις 1. 8. fiera, ἡ sive constitui, pro διὰ τὸ τῇ 9eoU soroíq, i. e. propterea quod.dei pro-. videntia factus sit, apud Platonem did τὴν τοῦ ϑεοῦ 7:Q0Y0t&x i. 6. propter. dei, providentiam. ἜΝ. ὁ) τὸν αὐτὸν τῷ Ζήνωνι) de quo paullo ante sect. 101 sq. — c) 6 ya ᾿4λεξῖνος) hic est Alexinus Eleus Eubulidis dialectici auditor, quem scripsisse adversus Zenonem et Zenoni maxime infestum Íniwe, testatur Laértius 9 109. 110. ex nostro. Sexto autem apparet falli Aldo-, bramdin$m, quando ad laudatum Laértii locum annotat Zenonem Elea - tem non Cittieum intelligi. hic Alexinus, quod φιλογνειχόταεος et £Qi- στιχός esset, per ludibrium diotus etiam ἐλεγξῖνος, vixit iisdem quibus Zeno Cittieus temporibus Antigoni Gonatae (Macedoniae regis ab Olymp. 196 ad 135). Zenonem vero Eleatem non oppugnavit, sed znirotus est ac. coluit popularem suum et sectae. cui ipse nomen dedisset principem. ca- villatio porro Alexini, quam Zenonis argumento opposuit, eiusdem plane generis cum illa quam Xenophonti, obiectam Sextus aſſert refellitque. supra sect. 96. |: ᾿ ἢ H LI. ' .
f M ἢ H LI. ' .
f M δδέ SEXTI ἘΜΡΙΒΙΟΙ " od» ἔστι Σωκράτους τοῦ μὴ ποιητικοῦ κρείττων καὶ “Ἀρέσεαρχος γραμματικὸς ὧν οὐκ ἔστι Πλάτωνος τοῦ μὴ γραμματικοῦ κρείτ- 111 τῶν. πρὸς τούτοις καὶ ἀπὸ τῆς τοῦ κοσμοῦ κινήσεως “) ἐπιχει- P 6110000: κατασχευάζειν τὴν τῶν ϑεῶν ὕπαρξιν οἵ τε ἀπὸ τῆς στοῶς * xal oí τούτοις συμπνέοντες. ὅτι yàg κινεῖταε ὁ χόσμος, πᾶς ἄν τις ὁμολογήσειεν ὑπὸ πολλῶν εἷς τοῦτο ἐναγόμενος. ἤτοι ovr 115 ὑπὸ φύσεως κινεῖται ἢ ὑπὸ προαιρέσεως ἢ ὑπὸ δίνης καὶ κατ᾽ dvdyxg»* ἀλλ᾽ ὑπὸ μὲν δίνης καὶ κατ᾽ ἀνάγκην, οὐκ εὔλογον᾽ 1s γὰρ ἄτακτάός ἐστιν ἢ διατεταχμένη ἢ δίνη" καὶ εἰ μὲν ταχτος, οὐχ ἂν δυνηϑείη τεταγμένως τι κινεῖν" εἰ δὲ μετὰ τά- ξεώς τε κινεῖταε καὶ συμφωνίας, ϑεία τις ἔσται xal δαιμόνιος" . 1130? γὰρ ἂν ποτε τεταγμένως καὶ σωτηρίως τὸ ὅλον ἐκίνει μὴ * yotgà xal ϑείὰ καϑεστῶσα. τοιαύτη δὲ οὖσα οὐκέτι ἂν εἴη δίνη" ἄταχτον γάρ ἔστιν αὕτη καὶ ὀλιγοχρόνιον. ὥστε χατ᾿ ἀνάγκην μὲν χαὶ ὑπὸ δίνης, ὡς ἔλεγον οἱ περὶ τὸν “]ημόχριτον *), οὐχ ἄν ecce enim Archilochus cum sit po&ta, non est melior ac praestantior Socrate non poéta, et Aristarchus cum sit grammaticus, nou est melior ac prae- stantior Platone non grammatico. 111. praeterea a mundi quoque motu conan- tur probare quod sint dii, et Stoici et qui cum iis consentiunt. quod enim moveatur mundus, confitebitur quilibet multis testimoniis ad hoc inductus. aut ergo movetur a natura aut suo arbitratu aut vertigine ac necessitate. 112. sed a vertigine quidem moveri et necessitate non est cousentaneum: aut enim est inordinata vertigo aut ordinata. et si quidem inordinata ait, non poterit quicquam movere ordinate; si quid autem movetur cum ordine et conseusu, erit divina inductaque divinitus: 113. numquam enim univer ' sum iboc moveret ordinate et salutariter, si non esset mente praedita et divin&, si sit antem eiusmodi, nou erit amplius vertigo: ea enim res est sine ordine et brevis temporis. quamobrem a necessitate et vertigine moveri d) ἀπὸ τῆς τοῦ κόσμου χινήσεως} validissimum hoc argumentum ad deum primum motorem demonstrandum, quod a motu corporum coele- stium pariter et aliorum petitur, quae tam ordinate tam constanter tam diversimode ac iznultipliciter ad pulcherrimos salutares et maximos fines et effectus. edendos moveri non possent, si vel temere vel per ὑλιχὴν TOTI ἀνάγχην moverentur et non essent instar artificiosissimi horologii ad illos LE ΩΝ motus finesque a deo omnis materiae regendae compote et sapiente opi- fice ac primo motore aptata. hinc etiam Plato in Epinomide p. 703 con- cludit τὴν ἐπὶ τἀγαϑὸ» φορὰν xal κίνησιν τῆς ἀρίατης ψυχῆς εἶναι. et ante Platonem Anaxagoras χενήσεως ἀρχήν facit deum τὸν γοῦν ἀπαϑὴ sal ἀμιγῆ, quod gh dis Aristoteles 8 Physicor. c. 5 sq. et 14 Metaphys. cap. 7. confer supra sect. T6. etiam recentiori aetate acutissima ingenia .. ut Cartesii Gassendi et nuper Newtoni nihil potuerunt comminisci quo b vel sibi ipsis vel aliis non plane plumbeis rationes mechanicas motus, qui observatur jn corporibus coelestibus, ne de aliis iam dicam, sine auctore illius deo vel redderent vel redditas approbarent.
e) οὗ περὶ τὸν Ζημόχριτο»] Demooriti placitum apud Laértium 9 45 πάντα κατ᾿ ἀνάγχην γίνεσθαι, τῆς δίνης αἰτίας οὔσης τῆς γενέσεως πάν- των, ἣ» ἀνάγχην λέγει. quicquid aut «44 aut fíat, naturalibus fieri au factum esse. ponderibus εἰ motibus, ut est apud Ciceronem in Lucullo c. 38. tamen Augustino teste.episu 118 c. 28. (edit. vet. epistola 56) idem senait inesse concursioni atomorum vim quagdam animalem et spi- ralilem. quod licet temere ac sine probatione affirmatum ab Democrito sit, tamen non suíficit ad explicandas motuum qui in universo fiunt ra- tiones, illi enim fiunt non ad singularum atomorum vel pondus vel ar- bitrium, sed ut Sexti verbis utar τεταγμένως χαὶ σωτηρίως, ad decus et utilitatem communem universi, quae ab singulis atomis nec intelligi nec intendi potuit. | Ι F: 4 ADVERSUS PHYSICOS [Lib IX). 660 κινοῖτο 0 xócuoc. xal μὴν οὐδὲ φύσει ἀφαντάστῳ, παρ᾽ ὅσον 114 fj νοερὰ φύσις ἀμείνων ἐστὶ ταύτης. δρῶνται δὲ τοιαῦται φύσεις ἐν κόσμῳ "περιεχόμεναι- ἀνάγκη ἄρα καὶ αὐτὸν νοερὰν ἔχειν φύ- σιν, ὕφ᾽ ἧς τεταγμένως κινεῖται, ἥτις εὐθέως ἐστὶ ϑεός. τά γε118 μὴν αὐτομάτως κινούμενα τῶν κατασχιῳψασμάτων ϑαυμαστότερά ἐστι τῶν μὴ τοιούτων" τὴν γοῦν “Αρχιμήδειον σφαῖραν!) σφόδρα . non potest mundus, ut dicebat Democritus, 114. sed neqne a natura, quao destituta sit imaginandi vi, quandoquidem intelligens menteque praedita est ea melior. cernuntur autem huinsmodi naturae contineri in mundo. necesse est ergo ipsum quoque natnram habere mente praeditam et intelligentem, a qua moxetur ordinate, quae certe est deus, 115. ea quidem certe quae sua sponte moventur opera, sunt nfegis admirabilia quam ea quae non sunt huiusmodi: Archimedis quidem certe sphaeram contemplantes valde obstu- Jf) τὴν ᾿ἀρχιμήδειο» agaigay] simile Posidonii opus memorat Cicero 9 de nat. deor. e. 34 quodsi in hiam aut in Britanniam sphaeram ali-. quis tulerit hanc, quam nuper familiaris nor dent Posidoniua, euius. &inguláe conversiones idem efficiunt in. sole et in luna et in quinque stel lis errantibus, quod. efficitur $n coelo singulis diebus et noctibua;, quie in illa barbarie dubitet, quin ea sphaera sit perfecta ratione? talis est Cam siodoro lib. 1 variar. epistola 45 parva machina gravida mundo, coslum gestabile, compendium rerum, speculum naturae, ad speciem aetheris ine eredibili mobilitate volutatum. talis coenatio illa rotunda Neronis, de qua Suetonius c. 81 quae perpetua diebus ac noctibus vice mundi circumage- batur, at de sphaera Archimedis singillatim meminere tum idem QCicero lib. 9 de nat. deor. c. $5 Ai autem dubitant de mundo, ex quo oriuntur et fiunt omnia, casune ipse sit effectus (ut Epicuro yieum) aut necessitate aliqua (ut sensit Democritus) an ratione ac mente divina. et Archimedem arbitrantur plus valuisse in. imitandis sphaerae converaionibus, quam na- turam in efficiendis, praesertim cum multis partibus eint illa perfecta uam haec simulacra sollertius. et 1 'Tuscul, c. 25. nam cum sfrchimedes unae solis quinque errantium motus in sphaeram illigavit, effecit idem quod ille qua in Timaeo mundum aedificavit Platonis deus, μὲ tarditate. et celeritate diseimillimos motus una regeret convereio.. quod ai. in hoe. mundo sine deo non potest, ne in. ephaera quidem eosdem motus Archi- medes eine divino ingenio potuisset imitari, Ovidius 6 Fast. 277 arie Syracusia «uspensue in acre clauso ELE : etat polus, immensi parva figura globi. EL aér clensus est vitrum quo «automaton suum Archimedes concluserat,. unde Claudiani epigramma in Archimedis sphaeram: i | luppiter in parvo cum cerneret aethera vitro, risit et ad superos talia dicta dedit: — Áuccine mortalis progressa. potentia curae, iam meus in fragili luditur. orbe labor. | iura poli rerumque fidem legesque deorum | | | d ecce Syracusiff transtulit. arte. senex. inclueus variis famulatur epiritue astris et vivum certis motibus urget opus. percurrit proprium mentitus — annum et simulato. novo. Oynthiq mense redit. iamque «uum volvens au industria mundum gaudet et humana sidera mente regit. quid falso insontem tonitru Salmonea miror?: aemulá naturae parva — manus. x " vitream etiam pellucidamque inzuit Martianus Capella lib. 6 p. 191 : ipsa etiam laeva sphaera fulgebat honora | aseimilia mundo sideribusque fuit. nam globus et circi xonaeque ac fulgida signa 066 SEXT] EMPIBICI - ϑεωροῦντες ἰκπληττόμεϑα, ἐν Jj ἥλιός Tt καὶ σελήνη κενεῖται καὶ τὰ λοιπὰ τῶν ἀστέρων, οὐ μὰ día ἐπὶ τοῖς ξύλοις οὐδ᾽ ἐπὶ τῇ κινήσει τούτων τεϑηπότες, ἀλλ᾽ ἐπὶ τῷ τεχνίτῃ καὶ ταῖς κιγούσαις αἰτίαις. ὅϑεν ὅσῳ ϑαυμασιώτερώ ἐστι. τὰ αἰσϑανόμιενα τῶν αἰσθητῶν, τοσούτῳ ϑαυμασιώτεραί εἶσιν ai ταῦτα χινοῦσαι αἰτίαι. ἐπεὶ γὰρ ô ἵππος ϑαυμασιώτερος τοῦ φυτοῦ, xoi 7j κινητιχὴ τοῦ ἵππου αἰτίω ϑαυμασιωτέρα τῆς τοῦ φυτοῦ αἰτίας, καὶ ἐπεὶ ὁ ἐλέφας ϑαυμασιώτερος ἵππου, καὶ ἡ κινητικὴ τοῦ ἐλέφαντος αἰτία τηλικοῦτον γε ὄγκον διαβαστάζουσα ϑαυμασιωτέρα τῆς τοῦ ἵπ- που. τούτων δέ γε πασῶν κατὰ τὸν ἀνώτατον λόγον “) καὶ ἡ φοῦ ἡλίου xol σελήνης καὶ ἀστέρων, καὶ πρὸ τούτων ἡ τοῦ pescimus, in qua movetur sol et luna et reliqua astra, non tamen ligna admiramur nec eorum motum, sed artificem et causas quae movenf. unde quanto quae sentiunt sunt magis admirabilia iis quae non seutiunt, tanto sunt etiam magis edmirabiliores causae quae ea movent. 118. quoniam enim equus est arbore ac planta magis admirabilis, et causa quae movet equam est magis admirabilis quam causa plantae, et quoniam elephantus est equo megis admirabilis, «ausa quoque quae movet elephantum, tentam molem portans, est equi causa admirabilior. 117. his autem omuibus, summa re- tione, solis quoque et lunae et stellarum ot preo his mundi maturo, quae nexa recurrebant, arte locata pari, tellus quae rapidum consistens. euscipit osbem, puncti instar medio haeserat una. loco.
hamc tener et yitreía circum volitantibus auris acr complectens imbrificabat aquis: quae tamen immensa guo cingitur illa profundo interrivata marmore tellus erat.
fexerat exterior qui fulpet cireulus orbi⸗ aetheris astrifico lumina multa peplo. etc.
hanc mundo assimilem stupuit Trinacria tellus "frchimedea astrificante manu.
at Lactantius lib. 9 oap. 5 an /frehimedes Siculus concavo aere. similitu- dintm mundi figuramque potuit machinari, in quo ita solem et lunam com- posuit, wt inaequales. motus et coelestibus. similee convertionibus eingrulis quasi dicbue efficerent, «t non modo accessus solia et receesus, vel incre- menta diminutionesque lunae, verum. etiam stellarum vel inerrantium vel v m dispares cursus orbia ille dum vertitur, exhibere? Sextus noster tula» meminit et ex ligno fabricatam admirandam illam znachinam do- cet, cum quo non pugnat, quod vitro, ut testantur Claudianms et alii, inclusa fuerit. Lactantii autem concavum aes quomodo cum bis conciliari sit, non plane perspicio. mentio sphaerae huius etiam apud Iulium irmicum lib. 5 Mathes. p. 77 b. Saturnus in nono ab haroacopo consti- Tutus loco sagittarii habeat signum; aec gehitura divinum facit artis zechanicae repertorem., hic ille est noster, cuius ingenio fabricata sphacra lapsum coeli et omnium eiderum cursus exemplo divinae imitationis osten- dif, hic est Syracusanus Archimedes etc. etiam Plutarchus in Marcello p. 809 Archimedis refert σχιόϑηρα xol σφαίρας xol γωνίας αἷς ἔναρμότι- *t& τὸ τρῦ ἡλέου μέγεϑος πρὸς τὴν ὕὄψιν. de aliis aliorum similibus ma- chinis et àutomatis dixi lib. € bibliothecae Graecae c. 1$, quemadmodum . de caeteris Árchimedís inventis lib. 3 c. 92.
.g) κατὰ τὸν ἀγώτατον λόγον») fortasse legendum &rercro ut supra sect. 39 τὴν ἀνωτατὼ εὐήϑειαν. vide si placet quae notavi ad indicem cepitum libri 1 Pyrrhonianarum. superius pro τῶν αἰσϑητῶν interpres le- git τῶν ἀναισϑητων, ADVERSUS PHYSICOS (Lib. IX).. 081 / κόσμου φόσις, ἥτις xol τούτων ἐστὶν αἰτία, ἢ μὸν γὰρ τοῦ μέρους αἰτία οὐ διατείνει ἐπὶ τὸ ὅλον, οὐδ᾽ ἔστε τούτου αἰτία" ἡ δὲ τοῦ ὅλου διατέτακεν εἰς τὰ μέρη. διὸ καὶ ϑανυμασιωτέρα ἐστὶ τῆς τοῦ μέρους αἰτίας. ὥστε ἐπεὶ ἢ τοῦ κόσμου φύσις ἐστὶν 118 αἰτία τῆς τοῦ ὅλου κόσμου διακοσμήσεως, εἴη ἂν αἰτία καὶ τῶν μερῶν. εἰ δὲ τοῦτο, κρατίστη ἐστίν. εἰ δὲ χρατίστη ἐστί, λογική, τέ ἐστε χαὶ νοερά. προσέτι δὲ ἀΐδιος ἂν εἴη. ἡ δὲ τοιαύτη φύσις ἡ αὐτή ἐστι Jug: ἔστι τοίνυν τι ϑεός. καὶ μὴν ἐν παντὶ πολυ- 119 μερεῖ σώματι") καὶ κατὰ φύσιν διοικουμένῳ ἢ) ἔστε τε τὸ κυριεῦον. xa^ ὃ καὶ ἐφ᾽ ἡμῶν μὲν ἢ ἐν καρδίᾳ τοῦτο τυγχάνειν ἀξιοῦται ἢ ἐν ἐγκεφάλῳ") ἢ ἐν ἄλλῳ τινὶ μέρει τοῦ σώματος. ἐπὶ δὲ τῶν φυτῶν οὐ κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, ἀλλ᾽ ἐφ᾽ ὧν μὲν χατὼ τὰς ρίζας, ἐφ᾽ ὧν δὲ κατὰ τὴν κόμην, ἐφ᾽ ὧν δὲ κατὰ τὸ ἐγκάρ- dio»). ὥστε ἐπεὶ καὶ ὃ xóguoc ὑπὸ φύσεως διοικεῖται πολῳμι-.120 ͵ Qnc καϑεστώς" εἴη ἄν- τι ἐν αὐτῷ τὸ κυριεῦον καὶ τὸ προκαταρ- P 610 etiam eorum causa est, admirabilior habetur. mam partis quidem cansa non 7 extenditur ad totum, neo est eius causa; causa autem totius extenditur ad: partes, quamobrem est magis admirabilis quam causa partis. 118. quare cnm mvamdi nature sit causa totíus mundi ornatus et dispositionis, erít etiam cansa partium, quod si ita est, ea est optima ac praestantissima. si est autem Optima ac praestantissima, est ratione et mente praedita. praeterea est etiam aeterna. ea autem natura est eadem quae deus; est ergo deus. 119..ad haec accedit, quod in omni corpore, quod multivarias habet partes et regitur secundum naturam, est aliquid quod dominatur, qua ratione in nobis quidem ia corde id esse censetur ant in cerebro aut in aliqua alia parte. in arbo- ribus autem et plantis non eodem modo, sed apud nonnullas quidem in ra- dicibus, in aliis autem in coma, apud alias ia ligni corde seu medulla. 120. quamobrem cum mundus regatur a nature constetque ex multivariis par- tibus, est aliquid in. eo quod dominatur et quod incipit motum. fieri autem.
À) πολυμερεῖ σώματι) hoe est qued corpus organicum vulgo appella- rnus, quale est plantae vel animalis, nam aqua v. g. et lapis nom sunt! ita πολυμερῆ, sive non constant partibus tam variae &c diversae natu-. rae, uti plantae radice cortice foliis, animalia ossibus carne sanguine multisQue aliis. binc vocabulum πολυμερεῖ hoc loco nolui cum Herweto reddere quod. multas partes habet, nam aquae quoque et lapidis multae possunt partes cogitari, suntque etiam, quando dividuntur, sed potius quod habet partes varias diversaeque naturae, quales in plantis atque enimalibus sentimus, οὐχ ὁμοιομερές «pud Theephrestum lib. 1 hist, plantar. cap. 2.. ὌΝ j) κατὰ φύσιν — eid repetenda memoria est quae eupra sect, 81. fuit distinctio inter res ὑπὸ ψιλῆς ἕξεως συνεχομένας et ὑπὸ φύσεως atque ὑπὸ ψυχῆς. ᾿ ' 1) ἢ ἐν χαρϑίᾳ ἢ ἐν queris] de sede animae varias philosophorum sententias tangit noster Jib. 1 adversus Logicos sect. 313.
1) τὸν lyxdodioy] itd ms Ciz. pro τὸ ἐγχάρδιον, recte, nam subintel- ligitur μυελὸν [retinuimus τὸ ἐγχάρδιον]. 'Theophrastus lib, 1 hist. plantar, c. 1. μήτραν arborum appellat. μήτρα δὲ τὸ μεταξὺ τοῦ ξύλον zo(sov ἀπὸ P S49. τοῦ φλοιοῦ, οἷον ἐν τοῖς ὀστοῖς μυελός" χκαλοῦσέ δὶ τινὲς τοῦτο χαρδίαν, oí δὲ μυελόν. quod porro ait Sextus τὸ κυριεῦον sive vim vitalem plan- tas alias habere in radicibus, alias in foliis, alias in medalla; in radi- cibus eam habent pleraeque, in foliis semper vivà, ficus Indica et seto- rum varium genus; in medulla ros marinus fruticesque varii et arbores pleraeque, quarum ramum si terrae implaptaverie vel alteri arbori in- serueris, radices agent et coalescent germinabuntque,