SigPhiSigPhi

Sur le destin

Cicéron

Langue:
latin
État:
Œuvre complète
Paternité:
Écrite par l'auteur
État du texte:
Aucun bruit de numérisation détecté (mesure automatique sur tout le texte, non vérifiée à la main)
Étendue:
~6 110 mots · 29 passages
Citer cette œuvre
  • APACicéron. (n.d.). De fato (Marcus Tullius Cicero) [Sur le destin]. Digital reproduction: SigPhi. https://sigphiai.com/fr/works/cicero/de-fato-marcus-tullius-cicero
  • MLACicéron. De fato (Marcus Tullius Cicero) [Sur le destin]. Digital reproduction, SigPhi, https://sigphiai.com/fr/works/cicero/de-fato-marcus-tullius-cicero.
  • ChicagoCicéron. De fato (Marcus Tullius Cicero) [Sur le destin]. Digital reproduction, SigPhi. https://sigphiai.com/fr/works/cicero/de-fato-marcus-tullius-cicero.

Référence de l’édition reproduite. SigPhi est la reproduction numérique. Année, éditeur et traducteur sont indiqués lorsqu’ils sont connus ; « n.d. » signale une année inconnue.

De quoi il s'agit

L'original latin du traité de Cicéron sur le destin, de 44 av. J.-C., conservé incomplet.

Contexte et histoire

Le texte que nous avons commence au milieu et finit au milieu : le début, la fin et des morceaux de l'entre-deux sont perdus, et ce qui reste est la partie centrale d'une conversation avec Hirtius. La question est de savoir si tout est déterminé, et Cicéron expose la dispute qui avait partagé les écoles : Chrysippe et le destin enchaîné aux causes, Épicure et sa déclinaison hasardeuse des atomes, et entre les deux Carnéade — c'est de ce côté que penche Cicéron —, soutenant qu'on peut tenir les jugements sur l'avenir pour vrais ou faux sans que cela enchaîne la volonté. On y trouve l'« argument paresseux » — si tout est écrit, pourquoi appeler le médecin ? — et la distinction de Chrysippe entre causes parfaites et auxiliaires. C'est la source principale de tout ce débat antique, et le débat est exactement celui qu'on a encore sur le déterminisme et la liberté, les noms changés.

Contexte éditorial, non une source citable : contrairement aux passages de l'œuvre, ces données ne peuvent pas être vérifiées dans le corpus.

Extrait de l’édition disponible
[20] Nec ei qui dicunt inmutabilia esse quae futura sint nec posse verum futurum convertere in falsum, fati necessitatem confirmant, sed verborum vim interpretantur. At qui introducunt causarum seriem sempiternam, ei mentem hominis voluntate libera spoliatam necessitate fati devinciunt. Sed haec hactenus; alia videamus. Concludit enim Chrysippus hoc modo: 'Si est motus sine causa, non omnis enuntiatio (quod axioma dialectici appellant) aut vera aut falsa erit; causas enim efficientis quod non habebit, id nec verum nec falsum erit; omnis autem enuntiatio aut vera aut falsa est; motus ergo sine causa nullus est. [21] Quod si ita est, omnia, quae fiunt, causis fiunt antegressis; id si ita est, fato omnia fiunt; efficitur igitur fato fieri, quaecumque fiant.' Hic primum si mihi libeat adsentiri Epicuro et negare omnem enuntiationem aut veram esse aut falsam, eam plagam potius accipiam quam fato omnia fieri conprobem; illa enim sententia habet aliquid disputationis, haec vero non est tolerabilis. Itaque contendit omnis nervos Chrysippus, ut persuadeat omne axioma aut verum esse aut falsum. Ut enim Epicurus veretur, ne, si hoc concesserit, concedendum sit fato fieri, quaecumque fiant, (si enim alterum utrum ex aeternitate verum sit, esse id etiam certum et, si certum, etiam necessarium; ita et necessitatem et fatum confirmari putat), sic Chrysippus metuit, ne, si non obtinuerit omne, quod enuntietur, aut verum esse aut falsum, non teneat omnia fato fieri et ex causis aeternis rerum futurarum. [22] Sed Epicurus declinatione atomi vitari necessitatem fati putat. Itaque tertius quidam motus oritur extra pondus et plagam, cum declinat atomus intervallo minimo (id appellat elachiston). Quam declinationem sine causa fieri si minus verbis, re cogitur confiteri. Non enim atomus ab atomo pulsa declinat. Nam qui potest pelli alia ab alia, si gravitate feruntur ad perpendiculum corpora individua rectis lineis, ut Epicuro placet?…

Lire cette édition →

← Retour à Cicéron